Gỡ rào cản kinh doanh vàng, tăng kiểm soát dòng tiền

Các quy định mới theo hướng giảm điều kiện gia nhập thị trường và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Ảnh minh họa: H.Dịu

Bãi bỏ điều kiện kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ

Ngày 16/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 390/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 232/2025/NĐ-CP.

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định là hoàn thiện quy định về sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ phù hợp với Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, theo hướng giảm điều kiện gia nhập thị trường và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Cụ thể, khoản 7 Điều 4 được sửa đổi quy định hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ không phải là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đồng thời, Nghị định bãi bỏ các quy định về điều kiện kinh doanh và Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.

Theo quy định chuyển tiếp, Giấy chứng nhận do Ngân hàng Nhà nước cấp trước ngày 16/10/2026 không còn là điều kiện để thực hiện hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Các hồ sơ đề nghị cấp, sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận chưa được giải quyết sẽ được chấm dứt xử lý và thông báo cho tổ chức, cá nhân nộp hồ sơ.

Những điều chỉnh này liên quan trực tiếp đến các kiến nghị mà Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) đã nhiều lần gửi tới cơ quan có thẩm quyền.

Trước đó, VGTA kiến nghị đưa hoạt động sản xuất, chế tác và kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo Hiệp hội, vàng trang sức, mỹ nghệ là hàng hóa thông thường, cần được phân biệt với hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng miếng.

Đến tháng 12/2025, Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua, đưa hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây là cơ sở pháp lý để Chính phủ sửa đổi các quy định tương ứng tại Nghị định số 390/2026/NĐ-CP.

Bên cạnh điều kiện kinh doanh, VGTA cũng nhiều lần kiến nghị tháo gỡ khó khăn về nguồn vàng nguyên liệu. Theo tính toán của Hiệp hội, nhu cầu nguyên liệu phục vụ sản xuất vàng miếng và vàng trang sức khoảng 50 tấn/năm, tương đương 5 tỷ USD.

VGTA ước tính, nếu được đưa vào sản xuất, chế tác, một nửa sản phẩm có thể phục vụ thị trường trong nước, một nửa dành cho xuất khẩu. Với khoảng 25 tấn vàng thành phẩm xuất khẩu, kim ngạch có thể đạt 3,5 - 5 tỷ USD, trong đó giá trị sức lao động chiếm trên 30% giá trị sản phẩm xuất khẩu.

Liên quan đến nguồn nguyên liệu, Nghị định số 390/2026/NĐ-CP sửa đổi khoản 4 Điều 14, quy định doanh nghiệp có đăng ký hoạt động sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ và hợp đồng gia công với nước ngoài được Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để thực hiện hợp đồng và xuất khẩu sản phẩm gia công khi nhu cầu nhập khẩu phù hợp với hợp đồng.

Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu hằng năm căn cứ năng lực sản xuất, tình hình thực hiện hợp đồng gia công hoặc xuất khẩu và báo cáo xuất khẩu năm trước, nếu có, khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Nghị định cũng bổ sung vàng nguyên liệu dạng dây, ống và vàng sử dụng để sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị điện tử, thiết bị y tế, dụng cụ y tế vào các trường hợp được xuất khẩu, nhập khẩu theo Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và pháp luật liên quan. Quy định này góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất công nghiệp, điện tử và y tế, qua đó góp phần phát triển công nghệ cao, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với vàng trang sức, mỹ nghệ không áp dụng cho hoạt động sản xuất và mua, bán vàng miếng. Theo khoản 6 Điều 4, đây vẫn là hoạt động kinh doanh có điều kiện, phải được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép.

Minh bạch dòng tiền, tăng cường quản lý và hậu kiểm

Cùng với việc giảm điều kiện kinh doanh, Nghị định số 390/2026/NĐ-CP điều chỉnh quy định về thanh toán mua, bán vàng. Theo khoản 10 Điều 4 được sửa đổi, việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 5 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải được thực hiện bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định pháp luật.

So với Nghị định số 232/2025/NĐ-CP, ngưỡng thanh toán giảm từ 20 triệu đồng xuống 5 triệu đồng. Đồng thời, quy định mới mở rộng phương thức thanh toán, không chỉ giới hạn ở việc thanh toán qua tài khoản của khách hàng và doanh nghiệp kinh doanh vàng mở tại ngân hàng.

Các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt bao gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, ví điện tử và các phương tiện khác theo quy định.

Theo Ngân hàng Nhà nước, việc điều chỉnh nhằm tăng tính minh bạch của giao dịch, nâng cao khả năng kiểm tra, đối chiếu dòng tiền, hỗ trợ phòng, chống thất thu thuế và rửa tiền. Ngưỡng 5 triệu đồng cũng được xác định thống nhất với quy định về thanh toán không dùng tiền mặt trong pháp luật thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Nghị định cũng tăng cường quản lý dữ liệu xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu. Theo đó, doanh nghiệp, ngân hàng thương mại được cấp giấy phép thuộc trường hợp quy định phải xây dựng hệ thống thông tin lưu trữ dữ liệu về xuất khẩu, nhập khẩu, mua, bán, sử dụng, tồn kho vàng nguyên liệu nhập khẩu và kết nối, cung cấp thông tin cho Ngân hàng Nhà nước.

Những thay đổi tại Nghị định số 390/2026/NĐ-CP cũng gắn với định hướng quản lý thị trường vàng mà Ngân hàng Nhà nước đã nêu trước đó.

Trong văn bản trả lời kiến nghị của cử tri tỉnh Cà Mau được chuyển đến sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Ngân hàng Nhà nước cho biết, Việt Nam không phải nước khai thác vàng, nguồn vàng tiêu thụ trong nước chủ yếu đến từ nhập khẩu nên giá vàng trong nước phụ thuộc vào diễn biến giá vàng thế giới.

Ngân hàng Nhà nước khẳng định, theo pháp luật về giá, vàng không phải mặt hàng thiết yếu và không thuộc Danh mục hàng hóa, dịch vụ thực hiện bình ổn giá. Giá các mặt hàng không liên quan trực tiếp đến giá vàng nên không có cơ sở cho thấy giá vàng tăng sẽ kéo theo giá hàng thiết yếu tăng.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước chỉ thực hiện can thiệp, bình ổn thị trường vàng khi giá vàng biến động bất lợi, ảnh hưởng đến thị trường ngoại tệ, tỷ giá và chính sách tiền tệ. Việc can thiệp phải được cân nhắc kỹ lưỡng, phù hợp với mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ, tránh tạo hiệu ứng gia tăng nhu cầu vàng, đầu cơ, tích trữ vàng và hạn chế tình trạng “vàng hóa”.

Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát thị trường vàng, triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý hoạt động kinh doanh vàng và phối hợp với các cơ quan liên quan trong công tác thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp kinh doanh mua, bán vàng.