Nguồn cung hạn chế đẩy giá vàng trong nước cao hơn thế giới

Hoạt động mua - bán vàng tại Bảo Tín Mạnh Hải. Ảnh: H.D

Ngày 8/8, Thanh tra Chính phủ công bố Thông báo số 2777/TB-TTCP về kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng và các vấn đề liên quan tại Công ty cổ phần Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty cổ phần Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng. Thông báo được ban hành trên cơ sở Kết luận thanh tra số 243/KL-TTCP ngày 13/5/2026.

Theo số liệu của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tính đến tháng 9/2025, cả nước có 14.612 doanh nghiệp có ngành nghề kinh doanh liên quan đến thị trường vàng. Trong đó, 38 đơn vị gồm 22 tổ chức tín dụng và 16 doanh nghiệp được NHNN cấp giấy phép kinh doanh vàng miếng; 6.960 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.

Thanh tra Chính phủ đánh giá, thời gian qua, NHNN và các bộ, ngành đã phối hợp triển khai các giải pháp quản lý thị trường vàng theo Nghị định số 24/2012/NĐ-CP, Nghị định số 232/2025/NĐ-CP cùng các nghị quyết, văn bản chỉ đạo của Đảng và Chính phủ.

Hoạt động mua, bán vàng miếng được kiểm soát tương đối chặt chẽ, người dân và doanh nghiệp chỉ được giao dịch tại các địa điểm được phép. Vàng miếng gần như không còn được sử dụng làm phương tiện thanh toán; các tổ chức tín dụng không còn được huy động và cho vay vốn bằng vàng, qua đó góp phần ổn định thị trường ngoại hối và loại bỏ rủi ro về vàng trong hệ thống tổ chức tín dụng.

Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, đặc biệt đối với hoạt động mua, bán vàng miếng được thực hiện thường xuyên hơn. Công tác phòng, chống rửa tiền cũng được tăng cường nhằm bảo đảm thị trường hoạt động minh bạch.

Một trong những vấn đề đáng chú ý được kết luận thanh tra chỉ ra là nguồn cung vàng trong nước. Theo Thanh tra Chính phủ, trong giai đoạn 2023-2025, NHNN chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, tăng nguồn cung. Đây là một trong những nguyên nhân làm biên độ giá vàng trong nước diễn biến phức tạp, chênh lệch ở mức cao so với giá vàng thế giới, đồng thời chưa khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.

Trong khi nhập khẩu vàng bị hạn chế, doanh nghiệp vẫn phải mua vào số lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng, giá trị giao dịch lớn. Thanh tra Chính phủ xác định đây là những giao dịch có dấu hiệu bất thường, thuộc diện giao dịch đặc biệt phải giám sát theo quy định về phòng, chống rửa tiền.

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra NHNN chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng một cách khoa học, chủ động, hỗ trợ công tác điều hành. Một số cơ chế, chính sách cần tiếp tục điều chỉnh, bổ sung, trong đó có quy định về nhập khẩu vàng nguyên liệu, thanh toán mua bán vàng và chế tài đối với hành vi găm hàng, thao túng thị trường.

Mục tiêu là kịp thời đưa vàng nguyên liệu vào sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường, đa dạng nguồn cung, tránh tình trạng khan hiếm; đồng thời hạn chế việc doanh nghiệp phải mua vàng từ cá nhân có nguồn gốc không rõ ràng, phát sinh rủi ro và tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu vàng qua biên giới.

Cùng với giải pháp tăng nguồn cung, Thanh tra Chính phủ đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường vàng, trong đó cần rà soát các quy định tại Nghị định số 24/2012/NĐ-CP và Nghị định số 232/2025/NĐ-CP để sớm tham mưu sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện quy định pháp luật về hoạt động kinh doanh vàng.

NHNN cần có cơ chế quản lý tách bạch, xác định rõ phạm vi quản lý vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế tình trạng mua bán vàng để đầu cơ; đồng thời tạo điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ, tập trung đáp ứng nhu cầu nguyên liệu đầu vào và xuất khẩu sản phẩm của doanh nghiệp trong nước.

Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị xây dựng quy định pháp luật để xử lý kịp thời, nghiêm minh hành vi thao túng gây bất ổn thị trường vàng, phù hợp với lộ trình nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng.

Đáng chú ý, NHNN được đề nghị phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu là tăng tính công khai, minh bạch, tạo cơ sở quản lý nguồn cung, cầu và các yếu tố thị trường ảnh hưởng đến giá vàng miếng, từ đó có các giải pháp, công cụ cần thiết để bình ổn, ổn định thị trường vàng.

Thanh tra Chính phủ đồng thời đề nghị tham mưu cơ chế can thiệp căn bản, lâu dài, hiệu quả, bền vững, đồng bộ với mục tiêu chính sách tiền tệ và tình hình biến động tỷ giá, giá vàng trong nước, góp phần giảm chênh lệch bất hợp lý giữa giá vàng trong nước và thế giới, hạn chế tình trạng buôn lậu vàng qua biên giới.

Đối với Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ đề nghị chủ trì, phối hợp với NHNN tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành quy định pháp luật về thuế thu nhập đối với hoạt động kinh doanh vàng phù hợp từng thời kỳ; bảo đảm bình đẳng về nghĩa vụ của người nộp thuế, nâng cao tính minh bạch, khả năng theo dõi thị trường và xác định rõ phạm vi quản lý thuế giữa vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng.

Bộ Công an và các cơ quan liên quan được đề nghị tăng cường xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận, trốn thuế, đầu cơ trục lợi, kinh doanh trái phép, găm hàng và thao túng thị trường vàng; Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tiếp tục theo dõi tình hình và triển khai các giải pháp phòng, chống buôn lậu vàng.