Các định chế tài chính bắt đầu nhập cuộc thị trường các-bon

Ảnh minh họa.

Động thái này không chỉ đánh dấu sự xuất hiện của những thành viên đầu tiên trên thị trường các-bon Việt Nam mà còn cho thấy quá trình xây dựng thị trường đang chuyển từ giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý sang chuẩn bị hạ tầng vận hành thực tế.

Từ hoàn thiện cơ chế đến chuẩn bị vận hành thị trường

Ngày 15/6, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đã chấp thuận 5 công ty chứng khoán đầu tiên trở thành thành viên lưu ký và thanh toán giao dịch các-bon, gồm Chứng khoán VPS (VCK), Chứng khoán VietinBank (CTS), Chứng khoán VNDIRECT (VND), Chứng khoán DNSE (DSE) và Chứng khoán Dầu khí (PSI).

Hai ngày sau, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) tiếp tục chấp thuận cho Chứng khoán DNSE, Chứng khoán VNDIRECT và Chứng khoán VietinBank tham gia hệ thống giao dịch các-bon. Đến ngày 19/6, VNX cho biết đã tiếp nhận hồ sơ đăng ký tham gia hệ thống giao dịch các-bon của CTCP Chứng khoán MB (MBS).

Nếu nhìn riêng lẻ, đây là những quyết định mang tính nghiệp vụ đối với từng doanh nghiệp. Tuy nhiên, đặt trong lộ trình phát triển thị trường các-bon của Việt Nam, các động thái này phản ánh bước chuyển quan trọng từ giai đoạn xây dựng thể chế sang giai đoạn chuẩn bị vận hành.

Thời gian qua, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường các-bon nhằm thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Việc Chính phủ ban hành Nghị định 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường các-bon đã tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý cho lộ trình triển khai thị trường trong nước.

Trong bối cảnh đó, việc xuất hiện các thành viên giao dịch, lưu ký và thanh toán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi một thị trường muốn vận hành không chỉ cần quy định pháp luật mà còn phải có hệ thống trung gian đủ năng lực để tổ chức giao dịch, quản lý tài sản và thực hiện thanh toán an toàn.

Đây cũng là lý do các công ty chứng khoán trở thành nhóm định chế tài chính đầu tiên tham gia sâu vào quá trình xây dựng thị trường. Với kinh nghiệm vận hành tài khoản giao dịch, lưu ký tài sản, quản lý rủi ro và thanh toán trên thị trường vốn, các công ty chứng khoán được xem là những tổ chức phù hợp để đảm nhiệm các cấu phần ban đầu của thị trường các-bon.

Việc nhiều công ty chứng khoán chủ động tham gia ngay từ giai đoạn đầu cũng cho thấy kỳ vọng về một thị trường mới có tiềm năng phát triển trong tương lai, khi nhu cầu giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon được dự báo sẽ gia tăng cùng với quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp.

Vai trò ngày càng lớn của tài chính trong quá trình chuyển đổi xanh

Theo quy định hiện hành, hàng hóa giao dịch trên thị trường các-bon bao gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Các cơ sở phát thải vượt hạn ngạch được phân bổ có thể mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ các-bon để đáp ứng nghĩa vụ tuân thủ, trong khi các đơn vị giảm phát thải hiệu quả hơn được phép chuyển nhượng phần dư theo quy định.

Về bản chất, thị trường các-bon là cơ chế định giá phát thải khí nhà kính thông qua thị trường. Thay vì áp dụng hoàn toàn các biện pháp hành chính, cơ chế này tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động lựa chọn giải pháp giảm phát thải với chi phí hợp lý hơn.

Đối với doanh nghiệp, việc giảm phát thải không còn đơn thuần là nghĩa vụ tuân thủ mà có thể trở thành một nguồn giá trị kinh tế thông qua việc tạo ra tín chỉ các-bon hoặc tối ưu hóa việc sử dụng hạn ngạch phát thải. Ngược lại, các doanh nghiệp phát thải lớn sẽ phải cân nhắc chi phí phát sinh nếu không đầu tư cho quá trình chuyển đổi công nghệ và giảm phát thải.

Từ góc độ nền kinh tế, thị trường các-bon được kỳ vọng giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn cho mục tiêu giảm phát thải. Dòng vốn sẽ có xu hướng dịch chuyển tới những doanh nghiệp, dự án và lĩnh vực có khả năng cắt giảm phát thải với chi phí thấp hơn, qua đó tối ưu hóa chi phí chuyển đổi xanh trên quy mô toàn nền kinh tế.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường đang ngày càng ảnh hưởng đến hoạt động thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu, việc hình thành thị trường các-bon cũng được xem là một bước chuẩn bị cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Sự tham gia của các công ty chứng khoán trong thời gian qua vì vậy không chỉ mang ý nghĩa mở rộng hoạt động kinh doanh của từng doanh nghiệp, mà còn phản ánh sự nhập cuộc của khu vực tài chính vào quá trình phát triển thị trường các-bon. Từ giao dịch, lưu ký đến thanh toán, những mắt xích đầu tiên đang dần được hình thành, tạo nền tảng cho giai đoạn thí điểm và từng bước đưa thị trường các-bon trở thành một cấu phần mới của hệ thống tài chính xanh tại Việt Nam.