Áp lực chi phí gia tăng, doanh nghiệp kiến nghị ổn định giá đầu vào

Nguồn: Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV)

Chi phí cao khiến doanh nghiệp "lấy công làm lãi"

Kết quả tăng trưởng kinh tế quý I/2026 tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực nhưng đi kèm với những thách thức không nhỏ từ chi phí đầu vào đang gia tăng rõ rệt, đặc biệt đối với các doanh nghiệp sản xuất, xây dựng và xuất khẩu.

Theo bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng ban Ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng (Cục Thống kê), dù đầu tư công được triển khai quyết liệt và đạt kết quả tích cực trong quý I/2026, nhiều doanh nghiệp xây dựng vẫn gặp khó khăn do giá dầu thế giới tăng, chi phí nguyên vật liệu và logistics gia tăng.

Bà Phí Thị Hương Nga cho biết, chi phí đầu vào tăng cao đang ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của các doanh nghiệp xây dựng, khiến nhiều nhà thầu gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động ổn định. Thực tế khảo sát cho thấy các doanh nghiệp xây dựng đang đối mặt với áp lực tài chính lớn khi chi phí vật liệu tăng nhanh trong khi tiến độ thanh toán từ các chủ đầu tư chưa được cải thiện đồng bộ.

Theo báo cáo của Cục Thống kê, diễn biến chỉ số giá sản xuất (PPI) quý I/2026 đang lan rộng trên nhiều lĩnh vực. Chỉ số giá nhóm nguyên vật liệu phục vụ xây dựng tăng 1,59% so với quý trước và tăng tới 6,32% so với cùng kỳ năm trước -mức tăng cao nhất so với cùng kỳ năm trước trong các nhóm vật liệu đầu vào.

Đáng chú ý, nhóm vật liệu cơ bản như đá, cát và sỏi ghi nhận mức tăng rất mạnh, tăng tới 30,66% so với cùng kỳ năm trước do chi phí khai thác, vận chuyển và nguồn cung hạn chế. Ngoài ra, một số nhóm vật liệu khác cũng ghi nhận xu hướng tăng đáng kể. Chỉ số giá sản phẩm kim loại tăng 2,46% so với cùng kỳ; nhóm dây và thiết bị dây dẫn tăng tới 10,78%, trong khi sản phẩm từ gỗ tăng 2,3%. Những biến động này khiến tổng chi phí vật tư cho nhiều công trình tăng cao hơn dự toán ban đầu.

Ở lĩnh vực năng lượng, chỉ số giá sản xuất điện, khí đốt, nước nóng và điều hòa không khí trong quý I/2026 tăng 0,97% so với quý trước và tăng 5,23% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chủ yếu do chi phí nhiên liệu đầu vào duy trì ở mức cao và nhu cầu tiêu thụ năng lượng tăng.

Không chỉ lĩnh vực xây dựng, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo cũng ghi nhận xu hướng chi phí tăng trên diện rộng. Chỉ số giá sản xuất công nghiệp quý I/2026 tăng 0,68% so với quý trước và tăng 2,95% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, ngành chế biến, chế tạo ghi nhận mức tăng 3,13% so với cùng kỳ, với nhiều nhóm sản phẩm tăng đáng kể như sản phẩm điện tử, máy vi tính và quang học tăng 5,97%; hóa chất tăng 3,69%; sản phẩm từ gỗ tăng 4,13%; trang phục tăng 3,51%. Những biến động này cho thấy chi phí đầu vào đang được truyền dẫn trực tiếp vào giá thành sản xuất.

Chia sẻ với phóng viên, một số doanh nghiệp ngành sản xuất công nghiệp cho biết đã ghi nhận mức tăng giá từ 20-40% ở nhiều mặt hàng, lĩnh vực. Chẳng hạn, chi phí vận tải đã tăng 20%, giá thành một số sản phẩm sơn công nghiệp đã tăng 30%... trong khi hợp đồng đã ký kết thống nhất giá thành từ đầu năm, nên doanh nghiệp đang phải tự bù lỗ khi chi phí tăng lên.

Ông Lê Huy Thức, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tự động hoá PMTT cho biết, giá nguyên vật liệu đồng hồi đầu năm là 11.600 USD/tấn thì hiện đã tăng lên tới 14.000 USD/tấn, khiến mỗi một tấn hàng là doanh nghiệp phải bù lỗ khoảng 100 triệu đồng, gần như “lấy công làm lãi”, nên đang phải có văn bản đề nghị đối tác điều chỉnh và hỗ trợ về giá.

Chi phí sản xuất tăng do giá nguyên vật liệu, vận tải đang tăng. Ảnh minh hoạ: H.D

Áp lực lan sang chuỗi cung ứng

Không chỉ trong công nghiệp, khu vực dịch vụ cũng ghi nhận mức tăng giá rõ rệt. Theo báo cáo của Cục Thống kê, chỉ số giá sản xuất dịch vụ tăng 2,08% so với quý trước và tăng 4,07% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, dịch vụ vận tải và kho bãi tăng mạnh 8,77% so với cùng kỳ, đặc biệt giá dịch vụ vận tải hàng không tăng tới 69,85%. Đây là yếu tố quan trọng góp phần làm gia tăng chi phí logistics và lan tỏa sang nhiều lĩnh vực sản xuất khác.

Ở chiều ngược lại, một số nhóm giá liên quan đến thương mại quốc tế ghi nhận xu hướng giảm, góp phần phần nào giảm áp lực chi phí nhập khẩu. Chỉ số giá nhập khẩu hàng hóa quý I/2026 giảm 1,42% so với cùng kỳ năm trước, trong đó giá than đá giảm 10,07%, khí đốt hóa lỏng giảm 9,18% và nguyên phụ liệu dược phẩm giảm 11,16%. Tuy nhiên, mức giảm này chưa đủ để bù đắp tốc độ tăng của nhiều nhóm nguyên vật liệu thiết yếu.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng chỉ ra rằng, chi phí logistics tăng nhanh đang tạo ra những điểm nghẽn đáng kể đối với hoạt động xuất khẩu. Hơn nữa, diễn biến phức tạp tại nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt là Trung Đông, có thể làm gián đoạn luồng hàng hóa và khiến chi phí vận chuyển tăng cao, thậm chí có nguy cơ gây ách tắc trong chuỗi cung ứng.

Vì thế, đại diện VCCI cho rằng, trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các tuyến vận chuyển mới, tối ưu chi phí logistics và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để hạn chế rủi ro. Hiện hàng hóa Việt Nam đã hiện diện tại hơn 200 đối tác thương mại, tuy nhiên hoạt động xuất khẩu vẫn tập trung chủ yếu vào một số thị trường lớn. Việc mở rộng thị trường mới được xem là giải pháp quan trọng để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.

Kết quả khảo sát nhanh từ ngày 16/3 đến ngày 22/3/2026 với 228 doanh nghiệp do Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV, Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) thực hiện cho thấy tác động của xung đột không còn dừng ở mức rủi ro tiềm ẩn mà đã chuyển hóa thành áp lực thực tế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong đó, có tới 87,7% doanh nghiệp khảo sát cho biết chi phí đầu vào tăng, trong đó 50,4% đánh giá tăng mạnh. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trong khoảng 5-10%, đặc biệt có 18,4% doanh nghiệp cho biết chi phí tăng trên 20%. Nguyên nhân chính đến từ giá năng lượng, giá nguyên vật liệu, chi phí logistics và chi phí tài chính. Các doanh nghiệp logistics - vận tải, thương mại - xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng là những nhóm chịu áp lực lớn hơn cả. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận chi phí logistics tăng từ 5-15%, đặc biệt có 8,1% doanh nghiệp cho biết chi phí logistics tăng trên 30%.

Vì thế, Ban IV đề xuất với Chính phủ là ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào và hỗ trợ ổn định nguồn cung. Đồng thời sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng, cơ cấu nợ, giảm lãi suất và cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp...

Từ kết quả khảo sát doanh nghiệp, bà Phí Thị Hương Nga cho biết, Cục Thống kê ghi nhận 4 nhóm kiến nghị chính từ phía doanh nghiệp xây dựng. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là có các biện pháp ổn định giá nguyên vật liệu đầu vào, đặc biệt là các vật liệu thiết yếu cho các dự án đầu tư công. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đề nghị bảo đảm nguồn cung vật liệu ổn định, đẩy nhanh tiến độ thanh toán nợ đọng xây dựng cơ bản và cải thiện khả năng tiếp cận vốn.