Tin tặc đổi chiến thuật, doanh nghiệp Việt đối mặt rủi ro lớn hơn

Chuyển từ “đánh phá” sang “đánh cắp”

Báo cáo khảo sát an ninh mạng do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia thực hiện trên hơn 5.300 đơn vị cho thấy 52,30% tổ chức từng bị ảnh hưởng bởi tấn công mạng trong năm 2025. Con số này tăng đáng kể so với 46,15% của năm 2024, phản ánh mức độ rủi ro thực tế cao hơn. Sự gia tăng tổn hại đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các biện pháp phòng thủ hiện tại.

Trong năm 2025, các hệ thống thông tin tại Việt Nam phải hứng chịu khoảng 552.000 cuộc tấn công.

Điều nghịch lý là số vụ tấn công giảm 19,38% lại đi kèm mức độ thiệt hại lớn hơn. Theo các chuyên gia, tin tặc đã chuyển sang chiến lược có chọn lọc, tập trung vào mục tiêu giàu dữ liệu và có khả năng chi trả. Những cuộc tấn công này được chuẩn bị kỹ lưỡng, kết hợp nhiều kỹ thuật nhằm vượt qua lớp phòng vệ, từ đó xâm nhập sâu và duy trì hiện diện lâu dài.

Năm hình thức tấn công phổ biến nhất gồm từ chối dịch vụ (DDoS), chèn liên kết quảng cáo độc hại, tấn công gián điệp có chủ đích (APT), đánh cắp dữ liệu và mã hóa dữ liệu tống tiền. Thay vì diễn ra rời rạc, các kỹ thuật này được phối hợp theo kịch bản phức tạp. DDoS thường tạo “màn khói”, khiến đội ngũ vận hành phân tán nguồn lực, mở đường cho các đòn xâm nhập tinh vi.

Khi hệ thống bị gián đoạn, tin tặc "lặng lẽ cài mã độc nằm vùng, mở cửa hậu và thu thập thông tin trong thời gian dài" với mục tiêu chính là dữ liệu, từ hồ sơ khách hàng, thông tin tài chính đến bí mật kinh doanh. Năm 2024, ransomware gây chú ý vì khả năng làm tê liệt hệ thống, nhưng sang 2025, các vụ đánh cắp dữ liệu mới là những cú đánh đau nhất với nhiều tổ chức.

Dữ liệu bị chiếm đoạt có thể được mua bán, trao đổi trên chợ đen hoặc dùng cho các chiến dịch lừa đảo, gián điệp kinh tế. Ngay cả khi doanh nghiệp khôi phục hệ thống, hậu quả vẫn kéo dài qua nguy cơ rò rỉ thông tin, trách nhiệm pháp lý và mất uy tín. Điều đó biến an ninh dữ liệu thành vấn đề sống còn, vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật để trở thành bài toán quản trị và niềm tin.

Theo nhận định của các chuyên gia, tin tặc ngày càng ưa chuộng mô hình “tấn công kép”. Chúng không vội mã hóa dữ liệu để đòi tiền chuộc, mà ưu tiên khai thác, sao chép và bán thông tin trước. Chỉ khi nguồn dữ liệu cạn kiệt, ransomware mới được kích hoạt nhằm ép nạn nhân trả thêm. Cách tiếp cận này giúp kẻ tấn công tối đa hóa lợi nhuận từ một lần xâm nhập.

Doanh nghiệp đứng trước làn sóng tấn công mới

Ở chiều tích cực, năm 2025 ghi nhận sự cải thiện về nhận thức an ninh mạng. Gần 76% đơn vị đã tổ chức đào tạo cho nhân viên, hơn một nửa tiến hành diễn tập và triển khai trung tâm giám sát an ninh mạng. Tỷ lệ có hệ thống sao lưu dữ liệu dự phòng vượt 76%, cho thấy khả năng phục hồi sau thảm họa được chú trọng hơn. Những bước tiến này tạo nền tảng quan trọng cho phòng thủ chiều sâu.

Tuy nhiên, nhiều lỗ hổng vẫn tồn tại. Gần 48% cơ quan, doanh nghiệp thiếu nhân sự chuyên trách an ninh mạng, khiến việc vận hành và ứng phó gặp khó. Hơn 27% chưa áp dụng bất kỳ tiêu chuẩn an ninh nào, đồng nghĩa với thiếu khung quản trị rủi ro. Đáng lo hơn, hơn một nửa chưa có phần mềm chống mã độc quản lý tập trung, trong khi một số đơn vị thậm chí không dùng phần mềm diệt virus.

Cửa ngõ Internet cũng bộc lộ nhiều khoảng trống, với gần 10% đơn vị không có cơ chế kiểm soát truy cập như tường lửa. Điều này khiến hệ thống dễ bị dò quét, khai thác lỗ hổng và xâm nhập trái phép. Khi các biện pháp cơ bản còn thiếu, những đầu tư cao cấp hơn khó phát huy hiệu quả.

Bước sang năm 2026, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia dự báo an ninh dữ liệu sẽ trở thành mặt trận trọng tâm. Trong tiến trình chuyển đổi số, dữ liệu và trung tâm dữ liệu là tài sản giá trị nhất, đồng thời là mục tiêu hấp dẫn nhất với tin tặc. Cùng lúc, trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng nâng cao năng suất, nhưng cũng bị lợi dụng để tự động hóa tấn công, tạo mã độc biến thể liên tục nhằm né tránh phòng thủ.

AI cho phép kẻ tấn công nhanh chóng rà quét lỗ hổng, tạo email lừa đảo thuyết phục và xây dựng botnet với chi phí thấp. Ransomware có thể quay trở lại mạnh mẽ hơn, đặc biệt nhắm vào hạ tầng trọng yếu như năng lượng, y tế và tài chính. Trong bối cảnh đó, việc tuân thủ Luật An ninh mạng và Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân trở thành yêu cầu bắt buộc, gắn trực tiếp với sự tồn tại của doanh nghiệp.

Để thích ứng, các tổ chức cần chuyển từ tư duy “đối phó” sang đầu tư bài bản, dựa trên tiêu chuẩn quốc tế, quản trị rủi ro và kiến trúc an ninh lấy dữ liệu làm trung tâm. Điều này bao gồm phân loại dữ liệu, mã hóa, kiểm soát truy cập theo vai trò và giám sát liên tục. Khi dữ liệu được bảo vệ như tài sản chiến lược, doanh nghiệp sẽ giảm thiểu thiệt hại, duy trì niềm tin và nâng cao khả năng cạnh tranh trong kỷ nguyên số.