Tiết kiệm điện: Nguồn năng lượng cho tăng trưởng bền vững

Mỗi kWh điện được tiết kiệm không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới, bảo vệ môi trường và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế

Miền Bắc đang bước vào cao điểm mùa hè với những đợt nắng nóng kéo dài, nhiều nơi ghi nhận nền nhiệt lên tới 40-41 độ C. Cùng với quá trình phục hồi và tăng trưởng kinh tế, nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh đã khiến hệ thống điện quốc gia liên tiếp ghi nhận các mức công suất cực đại mới.

Nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh đã khiến hệ thống điện quốc gia liên tiếp ghi nhận các mức công suất cực đại mới. Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện là một trong những giải pháp hiệu quả hiện nay.

Trao đổi tại Tọa đàm “Tiết kiệm điện: Giải pháp cho mùa nắng nóng” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 11/6, ông Phạm Minh Đức, Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho rằng, năm 2026 đang chứng kiến những diễn biến phụ tải đặc biệt khi hiện tượng El Nino quay trở lại với cường độ mạnh, làm gia tăng đáng kể nhu cầu sử dụng điện trên phạm vi cả nước.

Các số liệu vận hành cho thấy công suất cực đại toàn quốc đã đạt khoảng 58.100 MW, trong khi sản lượng điện tiêu thụ trong ngày lên tới 1,2 tỷ kWh. Riêng khu vực miền Bắc, công suất đạt gần 30.000 MW và sản lượng khoảng 630 triệu kWh/ngày.

Tọa đàm Tiết kiệm điện giải pháp cho mùa nắng nóng.

Đáng chú ý, so với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện miền Bắc tăng tới 25,7%, còn công suất tăng 27,5%. Mức tăng công suất đỉnh gần 1.800 MW so với năm trước tương đương với công suất của Nhà máy Thủy điện Hòa Bình hiện hữu. Nếu tính theo mức tăng công suất cùng kỳ khoảng 6.400 MW, con số này tương đương tổng công suất của các nhà máy thủy điện lớn trên sông Đà gồm Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu và Hòa Bình mở rộng cộng với một tổ máy nhiệt điện than công suất lớn.

Theo ông Phạm Minh Đức, những con số trên cho thấy áp lực rất lớn đang đặt lên vai ngành điện trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục đặt mục tiêu tăng trưởng cao.

Để đáp ứng nhu cầu điện tăng đột biến, hệ thống điện đã phải huy động tối đa mọi nguồn lực hiện có. Hàng nghìn MW điện từ miền Trung và miền Nam được truyền tải liên tục ra miền Bắc thông qua hệ thống đường dây 500 kV Bắc - Nam. Nhiều nguồn điện có chi phí cao như LNG, tua-bin khí và nhiệt điện chạy dầu cũng được huy động nhằm bảo đảm cung ứng điện.

Không chỉ đối mặt với áp lực phụ tải tăng mạnh, ngành điện còn phải giải quyết những thách thức từ điều kiện thời tiết cực đoan. Nắng nóng kéo dài làm giảm hiệu suất của các tổ máy nhiệt điện, trong khi lượng nước về các hồ thủy điện không ổn định, khiến công tác vận hành hệ thống ngày càng phức tạp.

Tiết kiệm điện - giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng

Trong bối cảnh đó, bên cạnh việc đầu tư phát triển nguồn điện mới, một giải pháp đang được các chuyên gia đánh giá là hiệu quả, tiết kiệm và bền vững nhất chính là sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.

Theo ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), chi phí để tiết kiệm được 1 kWh điện ở phía người sử dụng chỉ bằng khoảng 1/4 đến 1/5 chi phí để sản xuất, truyền tải và phân phối 1 kWh điện mới. Đây là nguồn năng lượng có chi phí thấp nhất, sạch nhất và hầu như không đòi hỏi đầu tư hạ tầng lớn.

Không giống như việc xây dựng một nhà máy điện mới phải mất nhiều năm chuẩn bị, đầu tư hàng tỷ USD và đối mặt với nhiều thách thức về môi trường, tiết kiệm điện có thể thực hiện ngay lập tức thông qua thay đổi hành vi sử dụng năng lượng của người dân và doanh nghiệp.

Thực tế những năm gần đây cho thấy các chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR) và quản lý nhu cầu điện đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Riêng trong các đợt nắng nóng cao điểm vừa qua, EVN đã dịch chuyển được gần 1.000 MW công suất khỏi giờ cao điểm.

Con số này tương đương công suất của một nhà máy nhiệt điện quy mô lớn và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hệ thống điện phải vận hành ở mức tải rất cao.

Không chỉ góp phần bảo đảm cân bằng cung - cầu điện, tiết kiệm điện còn giúp giảm nhu cầu đầu tư nguồn điện mới, giảm tiêu hao nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính và hỗ trợ thực hiện các cam kết về chuyển đổi năng lượng xanh của Việt Nam.

Các chuyên gia năng lượng cho rằng, trong giai đoạn tới, khi nhu cầu điện tiếp tục tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa và chuyển đổi số, việc coi năng lượng tiết kiệm được là một nguồn tài nguyên chiến lược cần được đặt ngang tầm với nhiệm vụ phát triển nguồn điện mới.

Theo ông Lưu Kim Long, Trưởng phòng Dự án và Bảo trì Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam cho biết doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống quản lý năng lượng thông minh, cho phép giám sát chi tiết mức tiêu thụ điện tại từng dây chuyền sản xuất.

Thông qua việc đo lường, phân tích dữ liệu và tối ưu vận hành, doanh nghiệp đã tiết kiệm khoảng 20% năng lượng tiêu thụ so với trước đây. Nhiều dự án cải tiến có thời gian hoàn vốn dưới sáu tháng nhưng mang lại hiệu quả kinh tế rất đáng kể.

Theo ông Long, không phải mọi giải pháp tiết kiệm năng lượng đều đòi hỏi đầu tư lớn. Nhiều biện pháp đơn giản như tối ưu hệ thống khí nén, tận dụng nhiệt thải, điều chỉnh hệ thống điều hòa hoặc tái sử dụng nước ngưng cũng có thể giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận hành.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp đã xây dựng được văn hóa tiết kiệm năng lượng với sự tham gia của hơn 10.000 người lao động. Đây được xem là yếu tố cốt lõi tạo nên thành công lâu dài.

Ở quy mô hộ gia đình, tiềm năng tiết kiệm điện cũng rất lớn. Theo các chuyên gia, chỉ cần thực hiện một số thói quen đơn giản như tắt thiết bị khi không sử dụng, cài đặt điều hòa từ 26 độ C trở lên kết hợp quạt gió, hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm hoặc lựa chọn các thiết bị có dán nhãn năng lượng hiệu suất cao, mỗi hộ gia đình có thể giảm khoảng 10% chi phí điện hàng tháng.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, tiết kiệm điện cần được nhìn nhận không chỉ là hành động tiết kiệm chi phí mà còn là trách nhiệm xã hội của mỗi tổ chức, doanh nghiệp và người dân.