Thí điểm chế định luật sư công: Chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý cho khu vực nhà nước

Quang cảnh Hội nghị triển khai Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công.

Tăng năng lực bảo vệ lợi ích Nhà nước bằng công cụ pháp lý chuyên nghiệp

Ngày 29/9, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công. Hội nghị do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng và Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú chủ trì, được tổ chức trực tiếp tại trụ sở Bộ Tư pháp và trực tuyến tại 10 điểm cầu địa phương thực hiện thí điểm.

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, khu vực công đang quản lý khối lượng tài sản, nguồn lực và các dự án kinh tế - xã hội rất lớn. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các quan hệ pháp lý phát sinh cũng trở nên đa dạng, phức tạp hơn.

Đặc biệt, những tranh chấp thương mại, đầu tư quốc tế hay các vụ việc hành chính, dân sự phức tạp trong nước nếu không được phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa và xử lý bằng công cụ pháp lý chuyên nghiệp có thể dẫn đến những hậu quả nặng nề về kinh tế, đồng thời ảnh hưởng đến uy tín quốc gia.

Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 24/2026/QH16 ngày 24/4/2026 về thí điểm thực hiện chế định luật sư công được Bộ trưởng đánh giá là bước tiến mang tính lịch sử, một đột phá thể chế trong công tác bổ trợ tư pháp, góp phần nâng cao năng lực pháp lý cho khu vực công.

Theo đó, lần đầu tiên Nhà nước thiết lập lực lượng luật sư chuyên nghiệp ngay trong nội bộ các cơ quan hành chính và doanh nghiệp nhà nước. Đây là những người vừa thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước, vừa có chứng chỉ hành nghề và kỹ năng chuyên môn của luật sư. Nghị quyết số 24/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, thời gian thí điểm kéo dài 2 năm, đến hết ngày 30/9/2028.

Nhấn mạnh yêu cầu triển khai, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu rõ: “Thời gian 24 tháng là rất ngắn, khối lượng công việc đòi hỏi rất lớn. Thí điểm không phải là làm thử cho biết, mà thí điểm là làm thật, làm quyết liệt để rút ra bài học thực tiễn, làm nền tảng hoàn thiện hệ thống pháp luật về lâu dài”.

Theo Bộ trưởng, hội nghị là dịp chuyển hóa chủ trương của Đảng, nghị quyết của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn, kế hoạch của Chính phủ thành hành động cụ thể; đồng thời xác định rõ trách nhiệm, cách thức triển khai của từng bộ, địa phương.

Quá trình chuẩn bị cũng cần thẳng thắn nhận diện sớm những điểm nghẽn về nguồn lực, cơ chế phân công và các vấn đề có thể phát sinh trong thực thi để kịp thời có giải pháp xử lý.

Không chạy theo số lượng, ưu tiên luật sư công tham gia từ sớm

Phổ biến những nội dung trọng tâm của Nghị quyết, ông Lê Xuân Hồng, Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) cho biết, luật sư công phải đáp ứng các tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, đủ điều kiện được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư và có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật hoặc kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật, giải quyết vụ việc pháp lý.

Đối tượng trở thành luật sư công bao gồm cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân và người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước.

“Luật sư công cơ bản có tiêu chuẩn tương đương với tiêu chuẩn của luật sư hành nghề theo quy định của Luật Luật sư”, ông Hồng nhấn mạnh.

Theo quy định, cơ quan thực hiện thí điểm căn cứ nhu cầu sử dụng thực tế và nguồn nhân lực hiện có để xác định số lượng luật sư công. Người đứng đầu cơ quan thực hiện thí điểm phải chịu trách nhiệm về việc xác định số lượng nhân sự tại cơ quan mình.

Đáng chú ý, Cục trưởng Lê Xuân Hồng lưu ý các đơn vị phải chú trọng chất lượng đội ngũ, “tránh chạy theo số lượng gây lãng phí, lợi dụng quy định của pháp luật để hưởng chế độ, chính sách”.

Về phạm vi hoạt động, luật sư công được thực hiện các nhiệm vụ tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng, giải quyết các vụ kiện, tranh chấp trong nước và quốc tế liên quan đến đầu tư, thương mại, công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế, hành chính, dân sự; tham gia quá trình thi hành án dân sự, hành chính theo quy định.

Bên cạnh đó, luật sư công còn tư vấn pháp lý trong quá trình xây dựng, triển khai các dự án kinh tế - xã hội; tư vấn và tham gia giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài.

Phạm vi hoạt động này không bao gồm trợ giúp pháp lý và không trùng lặp với hoạt động pháp chế của cơ quan, đơn vị.

Một điểm đáng chú ý khác là luật sư công chỉ được thực hiện công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước, không được cung cấp dịch vụ pháp lý cho cá nhân, cơ quan, tổ chức ngoài khu vực nhà nước.

Luật sư công cũng được miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp đã thực hiện đầy đủ quy trình, quy định pháp luật liên quan, không tư lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Về cơ chế sử dụng, các cơ quan thực hiện thí điểm không nhất thiết chỉ sử dụng luật sư công thuộc đơn vị mình. Khi có nhu cầu, cơ quan có thể đề nghị đơn vị khác cử luật sư công hoặc đề nghị cơ quan quản lý nhà nước về luật sư công giới thiệu nhân sự phù hợp.

“18 cơ quan thực hiện thí điểm có thể sử dụng luật sư công của nhau. Khi có vụ việc có tính chất pháp lý mà đội ngũ luật sư công chưa đáp ứng được thì cơ quan thực hiện thí điểm có quyền lựa chọn và ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề luật sư theo quy định của pháp luật đấu thầu về lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt”, ông Hồng thông tin.

Theo báo cáo chuyên đề của Bộ Tư pháp, cơ chế này góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn khi các cơ quan nhà nước có nhu cầu thuê luật sư nhưng gặp khó khăn về cơ sở pháp lý để thanh toán thù lao hoặc quy trình lựa chọn luật sư kéo dài, chưa đáp ứng yêu cầu tham gia giải quyết vụ việc từ sớm.

Để bảo đảm tiến độ triển khai, Bộ Tư pháp yêu cầu các cơ quan thực hiện thí điểm khẩn trương rà soát, lựa chọn nhân sự, hoàn thiện thủ tục cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư, gia nhập Đoàn Luật sư và cấp Thẻ luật sư, phấn đấu hình thành đội ngũ luật sư công trước ngày 15/10/2026.

Đối với những trường hợp chưa đủ điều kiện, các cơ quan cần chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, tập sự, bồi dưỡng để tạo nguồn nhân lực. Việc tuyển dụng, tiếp nhận luật sư, chuyên gia, nhà khoa học, luật gia có kinh nghiệm vào thực hiện nhiệm vụ luật sư công phải bảo đảm không làm tăng biên chế được giao.

Đặc biệt, Bộ Tư pháp đề nghị các bộ, địa phương nghiên cứu xác định những vụ việc cần có luật sư công tham gia ngay từ đầu, nhất là các vụ án hành chính, tranh chấp quốc tế, khiếu nại, tố cáo phức tạp và các chương trình, dự án quan trọng.

Định hướng này nhằm phát huy vai trò phòng ngừa rủi ro pháp lý của luật sư công, thay vì chỉ huy động lực lượng luật sư khi tranh chấp đã phát sinh.

Bộ Tư pháp cũng sẽ xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của luật sư công (KPI), làm cơ sở theo dõi, tổng kết, đánh giá tính khả thi của mô hình sau thời gian thí điểm.