 |
| Nhu cầu tiêu dùng có khả năng tăng trong những tháng cuối năm. Ảnh minh họa: H.Dịu |
Trong báo cáo về công tác quản lý, điều hành giá 8 tháng đầu năm và định hướng 4 tháng cuối năm 2026, Bộ Tài chính nhận định, việc đẩy mạnh đầu tư công và nhu cầu xây dựng tăng cao có thể làm gia tăng nhu cầu vật liệu xây dựng, máy móc, thiết bị và một số nguyên liệu đầu vào, qua đó tác động tới tổng cầu và chi phí sản xuất. Cùng với đó, nhu cầu tiêu dùng có khả năng tăng trong những tháng cuối năm, nhất là dịp lễ, Tết và giai đoạn sản xuất, kinh doanh phục vụ thị trường cuối năm.
Áp lực từ phía cầu cũng được ADB đề cập trong báo cáo cập nhật triển vọng kinh tế Việt Nam tháng 9/2026. Theo đó, ADB nâng dự báo lạm phát năm 2026 lên 4,3% và dự báo giảm xuống 4% năm 2027. Tổ chức này cho rằng nhu cầu trong nước, đầu tư công được đẩy nhanh và tăng trưởng tín dụng có thể tiếp tục duy trì áp lực từ phía cầu, bên cạnh tác động của giá năng lượng và chi phí nhập khẩu.
Còn theo dự báo mới nhất của Standard Chartered, lạm phát tháng 9 được dự báo ở mức 4,5% so với cùng kỳ năm trước, duy trì quanh ngưỡng mục tiêu kiểm soát lạm phát của Chính phủ.
Ông Tim Leelahaphan, Chuyên gia Kinh tế cấp cao phụ trách Việt Nam và Thái Lan, Ngân hàng Standard Chartered cho rằng, kinh tế Việt Nam tiếp tục cho thấy khả năng chống chịu, được hỗ trợ bởi nhu cầu nội địa vững chắc cùng hoạt động sản xuất công nghiệp và thương mại tích cực. Các chính sách hỗ trợ tăng trưởng được kỳ vọng tiếp tục duy trì động lực kinh tế trong những tháng cuối năm.
Tuy nhiên, nhìn vào cấu trúc tổng cầu, sức ép hiện nay không đơn thuần đến từ tiêu dùng. Theo ADB, trong nửa đầu năm 2026, tiêu dùng cuối cùng tăng 8,2% so với cùng kỳ, trong khi tổng tích lũy tài sản tăng tới 15,2%, phản ánh hoạt động đầu tư gia tăng và đầu tư công được đẩy nhanh.
Trong khi đó, tiêu dùng chưa tăng tốc tương ứng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành trong 7 tháng tăng 13,1%, nhưng loại trừ yếu tố giá chỉ tăng 7,5%, gần như không thay đổi so với mức 7,4% cùng kỳ năm trước. ADB đánh giá tiêu dùng đang tăng chậm hơn đầu tư, cho thấy tăng trưởng gần đây dựa nhiều hơn vào đầu tư.
Phân tích về xu hướng này, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam cho rằng, xét từ phía cầu, tiêu dùng trong nước đang hỗ trợ tăng trưởng nhưng vai trò của đầu tư nổi trội hơn. Tổng vốn hình thành tài sản tăng mạnh phản ánh hoạt động đầu tư sôi động từ đầu tư công, FDI đến khu vực tư nhân. Nên khi phân tích GDP cần nhìn đồng thời tiêu dùng, đầu tư, chi tiêu của Chính phủ và xuất khẩu ròng. Nếu trong ngắn hạn, đầu tư tăng quá mạnh, áp lực đối với lạm phát có thể xuất hiện; việc đẩy nhanh giải ngân cũng có thể tác động tới mặt bằng giá.
Dù đầu tư tăng có thể tạo thêm sức cầu trong ngắn hạn, tác động tới lạm phát còn phụ thuộc vào hiệu quả sử dụng nguồn vốn.
Theo ông Bùi Minh Giáp, nếu các dự án đầu tư công được lựa chọn hiệu quả, có tính lan tỏa và dẫn dắt đầu tư tư nhân, sức ép trong ngắn hạn có thể đi cùng tác động tích cực hơn trong trung và dài hạn. Vì thế, nâng cao hiệu quả đầu tư công không chỉ là giải ngân nhanh mà còn phải tập trung vào những dự án có chất lượng và khả năng lan tỏa. Đặc biệt, những dự án giúp giảm chi phí logistics, tăng cường an ninh năng lượng và kết nối vùng có thể giảm chi phí trong chuỗi giá trị, qua đó hỗ trợ hoạt động của khu vực tư nhân.
Vì thế, cùng với đẩy nhanh và nâng cao hiệu quả đầu tư, việc chủ động nguồn cung vật liệu, năng lượng và các yếu tố đầu vào sẽ góp phần hạn chế sức ép lên mặt bằng giá.
Đây cũng là hướng được Bộ Tài chính đặt ra trong công tác điều hành giá. Các báo cáo của Bộ tập trung vào bảo đảm cân đối cung - cầu, giảm chi phí đầu vào, sử dụng chính sách thuế, phí phù hợp và cân nhắc thời điểm điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá. Đối với những tháng cuối năm, các chính sách giảm thuế, phí, lệ phí cùng nguồn cung lương thực, thực phẩm cơ bản ổn định được đánh giá là những yếu tố góp phần giảm áp lực lên mặt bằng giá.
Bên cạnh đầu tư, tín dụng cũng là một kênh cần được theo dõi khi tổng cầu mở rộng. Ông Bùi Minh Giáp lưu ý, chính sách tiền tệ cần tiếp tục được điều hành linh hoạt, thận trọng trong điều kiện lạm phát, tỷ giá và chất lượng tín dụng cùng chịu sức ép.
Trong khi đó, chính sách tài khóa tiếp tục giữ vai trò hỗ trợ tăng trưởng. ADB đánh giá nguồn thu ngân sách tăng tạo dư địa cho chi đầu tư, trong khi việc đẩy nhanh đầu tư công và các biện pháp giảm thuế tiếp tục hỗ trợ nhu cầu trong nước. Đồng thời, tổ chức này nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả giải ngân để chuyển nguồn lực tài khóa thành động lực tăng trưởng thực chất.
Vì thế, cùng với theo dõi CPI, lạm phát cơ bản và giá các mặt hàng thiết yếu, diễn biến của đầu tư, tín dụng và tiêu dùng so với khả năng đáp ứng của nền kinh tế sẽ là những yếu tố quan trọng trong điều hành những tháng cuối năm. Việc dự báo sớm và phối hợp các công cụ điều hành giá sẽ là cơ sở để kiểm soát tác động lên mặt bằng giá, qua đó hài hòa mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng với kiểm soát lạm phát.
