Gỡ vướng để tăng tốc giải ngân các dự án giao thông trọng điểm

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn phát biểu tại cuộc làm việc.

Giao thông chiếm tỷ trọng lớn trong kế hoạch đầu tư công

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng rà soát tình hình triển khai, giải ngân vốn đầu tư đối với các dự án giao thông vận tải, nhất là những dự án có tiến độ giải ngân thấp. Qua đó làm rõ nguyên nhân và đề xuất giải pháp để đẩy nhanh tiến độ.

Theo Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn, vốn đầu tư công bố trí cho các dự án giao thông vận tải chiếm khoảng 25,5% tổng mức vốn đầu tư công. Riêng năm 2026, nguồn vốn bố trí cho lĩnh vực giao thông vận tải hơn 258 nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân các dự án giao thông hiện còn thấp so với kế hoạch. Theo số liệu được Bộ Tài chính tổng hợp, đến thời điểm này, các dự án giao thông mới giải ngân khoảng 40%, thấp hơn mặt bằng chung giải ngân vốn đầu tư công của cả nước hơn 52%.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh, tiến độ giải ngân vốn đầu tư cho hạ tầng giao thông có tác động lớn đến tiến độ giải ngân chung cũng như tốc độ tăng trưởng kinh tế, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng phát huy lợi thế kết nối của hệ thống hạ tầng, qua đó mở rộng không gian phát triển kinh tế.

Cho rằng đây là nhiệm vụ rất là quan trọng và cấp bách, “chúng ta ra thực chiến rồi, chúng ta phải nói thẳng vào vấn đề”, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh đồng thời đề nghị các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư chỉ rõ nguyên nhân khiến giải ngân chậm, từ mặt bằng, vật liệu, giá cả đến nhân công...

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng sẽ tổng hợp, báo cáo Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ để có các giải pháp xử lý phù hợp.

Báo cáo sơ bộ tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công các dự án trọng điểm ngành giao thông, bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, hiện tổng số dự án trọng điểm giao thông được ghi nhận là 55 dự án với 112 dự án thành phần. Riêng năm 2026, tổng kế hoạch vốn bố trí cho 55 dự án trọng điểm giao thông hơn 285 nghìn tỷ đồng, chiếm 25,5% tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 của cả nước.

Đến hết ngày 21/9/2026, tổng vốn giải ngân của các dự án đạt 105 nghìn tỷ đồng, tương đương 40,7%, thấp hơn mức giải ngân trung bình của cả nước là 52%. Trong đó, khoảng 42 dự án, dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 40%.

Làm rõ nguyên nhân, thúc đẩy giải ngân thực chất

Qua tổng hợp báo cáo của các địa phương và theo dõi tình hình triển khai các dự án, Phó Vụ trưởng Nguyễn Thị Quế Hương cho biết nhiều nguyên nhân đang tác động đến tiến độ giải ngân.

Một số dự án hiện tập trung hoàn thành khối lượng công việc đã tạm ứng từ các năm trước, đặc biệt là năm 2025, nên chưa tạo được nhiều khối lượng để tập trung giải ngân kế hoạch vốn năm 2026.

Bên cạnh đó là những khó khăn trong quá trình triển khai như thiếu hụt nguồn cung, giá nguyên, nhiên vật liệu tăng, trong đó tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu tập trung chủ yếu ở một số dự án thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thu hút lao động, nhất là lao động có tay nghề và kỹ thuật cao; thời tiết không thuận lợi tại một số khu vực cũng ảnh hưởng đến tiến độ.

Năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư, khả năng huy động thiết bị của nhà thầu còn hạn chế. Một số kế hoạch vốn năm 2026 được xây dựng chưa sát khả năng thực hiện, việc phân bổ kế hoạch vốn còn chậm do thủ tục đầu tư chưa hoàn tất cũng là những nguyên nhân được tổng hợp.

Đáng chú ý, đối với 2 dự án đường sắt quan trọng quốc gia là đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, một số điều chỉnh về tiến độ, chủ trương đầu tư và các yếu tố trong quá trình khảo sát, điều chỉnh tuyến, vị trí ga đã tác động đến tiến độ thực hiện và giải ngân vốn năm 2026. Trên cơ sở nhu cầu vốn và khả năng thực tế, Bộ Xây dựng đề nghị điều chỉnh giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026 của 2 dự án này; Bộ Tài chính đang rà soát để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền phương án điều chỉnh vốn.

Bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, hiện tổng số dự án trọng điểm giao thông được ghi nhận là 55 dự án với 112 dự án thành phần.

Để thúc đẩy giải ngân, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, địa phương tập trung xử lý theo từng nhóm dự án. Với các dự án bố trí vốn chuẩn bị đầu tư, cần đẩy nhanh hoàn thiện, phê duyệt các thủ tục đầu tư. Đối với dự án bố trí vốn quyết toán, cần đẩy nhanh nghiệm thu khối lượng, thanh lý, quyết toán hợp đồng để làm cơ sở quyết toán dự án hoàn thành.

Đối với các dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2026, các bộ, địa phương được đề nghị tập trung đôn đốc chủ đầu tư, nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân, coi đây là nhiệm vụ quan trọng nhằm góp phần bảo đảm mục tiêu tăng trưởng năm 2026.

Với các dự án yêu cầu kỹ thuật cao hoặc phát sinh yếu tố khách quan cần kéo dài thời gian thực hiện để đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo đảm chất lượng, chủ đầu tư cần lập tiến độ điều chỉnh, thường xuyên giám sát để kịp thời nhận diện khó khăn, vướng mắc và đề xuất biện pháp xử lý.

Một trong những nhóm giải pháp được Bộ Tài chính đề xuất là tăng cường phối hợp để bảo đảm nguồn vật liệu cho các dự án. Các bộ, ngành liên quan và địa phương được đề nghị rà soát số lượng, trữ lượng thực tế của các mỏ vật liệu xây dựng, chủ động điều phối, đẩy nhanh thủ tục cấp phép, gia hạn, tăng công suất khai thác và ưu tiên nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm quốc gia, dự án giao thông trọng điểm.

Cùng với đó, cần nghiên cứu tận dụng sản phẩm nạo vét trên địa bàn làm vật liệu thi công; huy động hệ thống chính trị trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời đẩy nhanh lập hồ sơ thanh toán, hoàn tạm ứng để giá trị khối lượng thực hiện được phản ánh vào giải ngân, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Đối với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, Bộ Tài chính đang rà soát, cân đối để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền phương án điều chỉnh vốn theo đề nghị của Bộ Xây dựng. Các địa phương nơi dự án đi qua tập trung đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư, giải phóng mặt bằng để đẩy nhanh tiến độ giải ngân, phục vụ thi công dự án.

Đối với dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Bộ Tài chính đang rà soát, cân đối để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền phương án điều chỉnh giảm kế hoạch vốn theo đề nghị của Bộ Xây dựng. Đồng thời, Bộ Xây dựng được đề nghị phối hợp với Bộ Tài chính trong quá trình báo cáo cấp có thẩm quyền; chủ trì phối hợp với Bộ Ngoại giao hoàn thành đàm phán, ký hiệp định xây dựng cầu chung qua biên giới trong năm 2026 và hoàn thiện các thủ tục liên quan đến báo cáo nghiên cứu khả thi dự án.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho biết, kết quả rà soát tại cuộc họp sẽ là cơ sở để tổng hợp báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Các bộ, ngành, địa phương có dự án trọng điểm, nhất là những dự án có tỷ lệ giải ngân thấp, được đề nghị báo cáo rõ tình hình và vướng mắc để các giải pháp đưa ra có tính thực chất, tập trung đúng vào những vấn đề cần xử lý.

Cùng với đó, Bộ Tài chính đã xây dựng hệ thống báo cáo và hệ thống chấm điểm KPI liên quan đến công tác giải ngân, đề nghị Bộ Xây dựng và các địa phương thực hiện chế độ báo cáo đầy đủ, kịp thời, tạo cơ sở để tổng hợp, tham mưu các giải pháp phục vụ công tác điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.