Quy hoạch TP. Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm cần tư duy của một siêu đô thị toàn cầu

Hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh - tầm nhìn 100 năm”. Ảnh: Phạm Thọ

Định hình siêu đô thị với khát vọng vươn tầm

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh Võ Văn Minh, cho biết sau khi hợp nhất TP. Hồ Chí Minh có diện tích hơn 6.700 km², dân số trên 14 triệu người, trở thành một trong những siêu đô thị lớn nhất Đông Nam Á.

Là đầu tàu kinh tế của cả nước, TP. Hồ Chí Minh hiện đóng góp hơn 23% GDP quốc gia và trên 30% tổng thu ngân sách nhà nước. Theo ông Võ Văn Minh, việc xây dựng Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng, nhằm định hình mô hình phát triển tích hợp, đồng bộ về không gian, hạ tầng và kinh tế - xã hội; tối ưu hóa nguồn lực; nâng cao chất lượng sống của người dân; tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế của thành phố trong khu vực.

Theo đề cương Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, phạm vi nghiên cứu không chỉ giới hạn trong địa giới hành chính hiện tại mà còn mở rộng đến các địa phương lân cận như Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Lâm Đồng và các không gian biển liên quan.

Thành phố xác định phát triển dựa trên năm trụ cột kinh tế đột phá gồm công nghiệp công nghệ cao; logistics gắn với cảng biển, hàng không và khu thương mại tự do; trung tâm tài chính quốc tế; du lịch và công nghiệp văn hóa; giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ.

Định hướng đến năm 2050, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành một trong 100 thành phố có chất lượng sống tốt nhất thế giới, là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, logistics, du lịch, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đề cương quy hoạch cũng đưa ra nhiều chỉ tiêu tham vọng như tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân tối thiểu 10% mỗi năm; dân số đạt 20-22 triệu người; diện tích đất xây dựng đô thị khoảng 290.000-320.000 ha; quy mô nền kinh tế đạt khoảng 1.200 tỷ USD vào năm 2050.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP. Hồ Chí Minh sẽ chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ nền kinh tế dựa vào lao động giá rẻ và gia công sang nền kinh tế dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và kinh tế tri thức.

Một trong những nội dung nổi bật của quy hoạch là tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình “ba vùng - ba hành lang”. Theo đó, khu vực TP. Hồ Chí Minh cũ tập trung phát triển trung tâm tài chính quốc tế, dịch vụ chất lượng cao và công nghệ cao; khu vực Bình Dương cũ trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao; còn khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ phát triển kinh tế biển, logistics, năng lượng sạch và du lịch biển.

Chuyên gia đề xuất tư duy quy hoạch của một đại đô thị toàn cầu

Góp ý tại hội thảo, TS Trần Du Lịch, nguyên Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh, cho rằng quy hoạch hiện đại không chỉ trả lời câu hỏi thành phố sẽ xây thêm những gì, mà quan trọng hơn phải xác định TP. Hồ Chí Minh sẽ giữ vai trò gì trong mạng lưới các thành phố toàn cầu của châu Á và thế giới trong 25 năm, 50 năm hay 100 năm tới.

Theo ông, với quy mô hiện nay, TP. Hồ Chí Minh không còn là một đô thị đơn lẻ mà đang tiến gần mô hình vùng đại đô thị tương tự Thượng Hải, Tokyo, Seoul hay vùng đô thị New York. Vì vậy, cần chuyển từ tư duy mở rộng đô thị sang tư duy xây dựng một trung tâm kinh tế và đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu; từ quy hoạch sử dụng đất sang quy hoạch hệ sinh thái kinh tế.

TS Trần Du Lịch đề xuất quy hoạch cần làm rõ các mục tiêu theo từng giai đoạn 2035, 2045 và 2075, tập trung vào sáu nội dung cốt lõi gồm: trung tâm tài chính quốc tế hàng đầu Đông Nam Á; trung tâm logistics và cảng biển quốc tế của khu vực; trung tâm đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao của ASEAN; đô thị biển - sông nước thích ứng với biến đổi khí hậu; thành phố vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; đồng thời là hạt nhân của một “siêu vùng kinh tế phía Nam” với quy mô dân số 30-40 triệu người.

Ông cũng kiến nghị Thành phố cần có những chính sách vượt trội trong giai đoạn 2026-2035 để thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới như đầu tư hạ tầng quy mô lớn, phát triển Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, kinh tế biển, logistics quốc tế, chuyển đổi công nghiệp công nghệ cao, cải cách thể chế và phát triển kinh tế số.

KTS Ngô Viết Nam Sơn góp ý tại hội thảo. Ảnh: Phạm Thọ

Trong khi đó, KTS Ngô Viết Nam Sơn, nhận định TP. Hồ Chí Minh hoàn toàn có khả năng đạt mức tăng trưởng hai con số nếu xây dựng được tư duy phát triển dựa trên liên kết vùng. Theo ông, Thành phố cần tăng cường kết nối với Đồng Nai, Tây Ninh để mở rộng không gian phát triển về phía các cửa khẩu, Tây Nguyên và khu vực phía Bắc; đồng thời khai thác lợi thế hướng biển thông qua Cần Giờ, Vũng Tàu và hệ thống cảng Cái Mép - Thị Vải.

Ông Sơn cũng lưu ý TP. Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều mô hình phát triển mới chưa có tiền lệ ở Việt Nam như đô thị TOD hay khu thương mại tự do. Do đó, cần xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để triển khai hiệu quả các mô hình này.

KTS Ngô Viết Nam Sơn cũng cho rằng, TP. Hồ Chí Minh cần đặc biệt chú trọng bảo tồn quỹ đất chiến lược và gia tăng không gian xanh. Hiện diện tích cây xanh bình quân tại khu vực nội thành chỉ khoảng 0,55 m²/người, thấp hơn rất nhiều so với mức khuyến nghị 10-15 m²/người của nhiều tổ chức quốc tế.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng ngày càng rõ nét, ông đề xuất chiến lược phát triển đô thị mật độ cao nên ưu tiên hướng về các vùng đất cao như Hóc Môn, Củ Chi và khu vực phía Bắc thành phố, thay vì tiếp tục gia tăng áp lực phát triển tại các khu vực có nguy cơ ngập lụt cao.

Nhiều ý kiến khác tại hội thảo cho thấy, quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm không chỉ là bài toán mở rộng không gian đô thị mà còn là cơ hội định vị lại vai trò của Thành phố trong khu vực và trên thế giới. Để hiện thực hóa khát vọng trở thành siêu đô thị toàn cầu, TP. Hồ Chí Minh cần một tư duy quy hoạch mới, gắn với liên kết vùng, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh và khả năng cạnh tranh quốc tế trong dài hạn.