Phương án xử lý vướng mắc 11 dự án BOT giao thông đang bế tắc

Bộ Xây dựng thông tin về việc xử lý vướng mắc của 11 dự án BOT giao thông. Ảnh minh họa

Xác định 11 dự án BOT cần tháo gỡ vướng mắc

Trong văn bản gửi Bộ Tư pháp về việc xây dựng thông cáo báo chí đối với nghị định quy định chi tiết về việc xử lý vướng mắc của dự án BOT giao thông ngày 21/4/2026, Bộ Xây dựng cho biết, giai đoạn trước năm 2020, trong bối cảnh nguồn lực nhà nước rất khó khăn, thực hiện chủ trương của Đảng về huy động nguồn lực xã hội đầu tư kết cấu hạ tầng, cả nước đã huy động khoảng 318.000 tỷ đồng đầu tư 140 dự án BOT giao thông.

Các dự án BOT đã hoàn thành, đưa vào khai thác, phát huy hiệu quả đầu tư, tạo điều kiện đi lại thuận lợi, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội các địa phương.

Tuy nhiên, do triển khai trong điều kiện pháp luật chưa hoàn thiện, quá trình vận hành, kinh doanh, một số dự án đã phát sinh vướng mắc về thu phí hoàn vốn.

Sau đó, thực hiện kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chỉ đạo của Thường trực Chính phủ, Bộ Xây dựng (trước đây là Bộ Giao thông vận tải) đã phối hợp với các địa phương đánh giá toàn diện những khó khăn, vướng mắc của dự án BOT giao thông trong cả nước và đã xác định danh mục 11 dự án BOT cần tháo gỡ vướng mắc (Bộ Xây dựng 8 dự án; địa phương 3 dự án).

Trên cơ sở thực tế đó, Nghị định số 122/2026/NĐ-CP được ban hành là cơ sở để xử lý dứt điểm vướng mắc dự án BOT giao thông theo nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.

Quy định cách xác định dự án có phương án tài chính không bảo đảm

Đối với việc xử lý vướng mắc giảm doanh thu của các dự án BOT trong lĩnh vực đường bộ, Bộ Xây dựng cho biết, Nghị định số 122/2026/NĐ-CP nêu rõ cách xác định dự án có phương án tài chính không bảo đảm.

Cụ thể, dự án được xác định không bảo đảm hiệu quả khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: phải điều chỉnh giảm số lượng trạm thu phí do thay đổi quy hoạch, chính sách, pháp luật có liên quan của Nhà nước theo đề xuất của một trong các bên ký kết hợp đồng và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận; phương án tài chính sau khi áp dụng để tính toán các biện pháp điều chỉnh và tính toán điều chỉnh mức phí sử dụng dịch vụ đường bộ có thời gian thu phí đến 50 năm nhưng chưa bảo đảm mức doanh thu để chi trả các khoản thuế, phí phải nộp, chi phí quản lý, vận hành khai thác và bảo trì công trình dự án và gốc vay và lãi vay theo phương án tài chính tại hợp đồng dự án.

Sau khi xác định được dự án có phương án tài chính không bảo đảm, cơ quan ký kết hợp đồng, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và bên cho vay theo đàm phán, thống nhất xác định mức giảm tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, lãi suất vốn vay, điều chỉnh phương án trả nợ trong phương án tài chính; cập nhật tỷ lệ, mức vốn nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu quy định, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, lãi suất vốn vay, điều chỉnh phương án trả nợ, tính toán phương án tài chính điều chỉnh bảo đảm khả thi.

Cách xác định tỷ lệ và mức vốn nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu như sau:

Nguồn: Bộ Xây dựng

Xác định trách nhiệm của nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và bên cho vay

Về trách nhiệm của nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và bên cho vay, trên cơ sở doanh thu thực tế và kết quả tính toán mức vốn nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và bên cho vay tính toán giảm tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, giảm lãi suất vốn vay, điều chỉnh phương án trả nợ trong phương án tài chính, bảo đảm phương án tài chính hiệu quả, không phát sinh tăng phí sử dụng dịch vụ đường bộ so với hợp đồng đã ký, không kéo dài thời gian thu phí so với hợp đồng đã ký.

Nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án đàm phán với bên cho vay, điều chỉnh phương án trả nợ trong hợp đồng tín dụng bảo đảm không phát sinh dư nợ lãi vay trong năm tính toán và không chuyển nhóm nợ đối với khoản vay của dự án.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng theo phương án tài chính điều chỉnh, trường hợp doanh thu thực tế tăng cao hơn so với doanh thu dự kiến trong phương án tài chính điều chỉnh, các bên ký kết hợp đồng cập nhật phương án tài chính để rút ngắn thời gian thu phí của dự án. Cơ quan ký kết hợp đồng có trách nhiệm giám sát phần tăng doanh thu (nếu có) và thực hiện cập nhật phương án tài chính để rút ngắn thời gian thu phí của dự án.

Nghị định số 122/2026/NĐ-CP cũng quy định điều kiện chi trả chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn dự án BOT giao thông.

Theo đó, đối với dự án BOT giao thông trong giai đoạn vận hành, kinh doanh có hợp đồng được ký kết trước ngày 1/1/2021, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án được chi trả chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn phải đáp ứng một trong các điều kiện: đã hoàn thành theo quy định của pháp luật về xây dựng và đưa vào khai thác, sử dụng tối thiểu 2 năm nhưng nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án không được thu phí để hoàn vốn theo hợp đồng dự án; bị sụt giảm doanh thu, các bên đã tính toán phương án tài chính điều chỉnh trên cơ sở dự kiến mức vốn nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu, giảm tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, giảm lãi suất vốn vay, sau khi tính toán, dự án có thời gian thu phí đến 50 năm nhưng chưa bảo đảm mức doanh thu để chi trả các khoản thuế, phí phải nộp, chi phí quản lý, vận hành khai thác và bảo trì công trình dự án, gốc vay và lãi vay theo phương án tài chính điều chỉnh.