 |
| Nguồn: SHS |
Năm 2026, bài toán điều hành lãi suất của NHNN trở nên phức tạp hơn đáng kể khi nền kinh tế phải đồng thời đối mặt với áp lực bên ngoài và trong nước. Trên thị trường quốc tế, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục leo thang, kéo giá dầu Brent duy trì ở mức cao. Điều này làm gia tăng nguy cơ lạm phát quay trở lại tại nhiều nền kinh tế lớn, buộc các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thận trọng.
Trong nước, áp lực lớn nhất hiện nay đến từ chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Dư nợ tín dụng toàn hệ thống hiện đã vượt 19 triệu tỷ đồng, trong khi huy động vốn mới ở mức gần 18 triệu tỷ đồng. Khoảng chênh này khiến nhiều ngân hàng thương mại chịu áp lực thanh khoản cục bộ và buộc phải tăng lãi suất huy động để hút dòng tiền. Có thời điểm, lãi suất thực tế đối với các khoản tiền gửi lớn hoặc kỳ hạn dài được đẩy lên tới 8-9%/năm.
Dữ liệu báo cáo tài chính quý I/2026 cũng cho thấy áp lực huy động vốn trong hệ thống ngân hàng đang phân hóa khá mạnh. Tổng tiền gửi khách hàng của 27 ngân hàng niêm yết đến cuối quý I đạt khoảng 12,88 triệu tỷ đồng, chỉ tăng khoảng 0,6% so với cuối năm 2025, thấp hơn nhiều mức tăng 3,6% của tổng cho vay khách hàng. Trong đó, nhiều ngân hàng từ quy mô lớn đến vừa và nhỏ ghi nhận sụt giảm tiền gửi.
Diễn biến này phản ánh áp lực cạnh tranh huy động vốn đang gia tăng trong bối cảnh tín dụng phục hồi nhanh hơn tốc độ huy động. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều ngân hàng vẫn phải duy trì mức lãi suất huy động cao ở các kỳ hạn trung và dài hạn để giữ chân dòng tiền gửi.
Theo các chuyên gia, nếu lãi suất huy động tăng tự do, chi phí vốn đầu vào sẽ tăng theo và kéo mặt bằng lãi suất cho vay đi lên, gây khó khăn cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Ngược lại, nếu lãi suất VND giảm quá sâu, chênh lệch lãi suất giữa VND và USD bị thu hẹp cũng có thể gây áp lực lên tỷ giá khi người dân và doanh nghiệp tăng nắm giữ USD.
Trên thực tế, khi mặt bằng lãi suất có dấu hiệu nóng trở lại từ đầu năm 2026, NHNN đã triển khai đồng thời nhiều công cụ hỗ trợ thanh khoản và biện pháp hành chính để ổn định thị trường. NHNN cũng liên tục ban hành các văn bản yêu cầu ổn định mặt bằng lãi suất.
Tại Công văn số 2342/NHNN-CSTT ngày 30/3/2026, NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài triển khai các giải pháp ổn định lãi suất thị trường.
Ngày 9/4/2026, NHNN tiếp tục tổ chức cuộc họp với các ngân hàng thương mại nhằm thống nhất triển khai chủ trương giảm mặt bằng lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Tại cuộc họp, NHNN yêu cầu các ngân hàng giảm lãi suất tiền gửi đối với các giao dịch phát sinh mới ở kỳ hạn từ 6 tháng trở lên; đồng thời giảm lãi suất huy động niêm yết và lãi suất cho vay.
Theo thống kê, sau cuộc họp này, nhiều ngân hàng đã giảm lãi suất huy động từ 0,1-0,5 điểm phần trăm. Báo cáo của Công ty Chứng khoán VCBS cho biết nhóm ngân hàng quốc doanh chủ động giảm mạnh lãi suất ở các kỳ hạn dài từ 24 tháng, với mức giảm phổ biến khoảng 0,5 điểm phần trăm. Nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân điều chỉnh giảm chủ yếu từ 20-50 điểm cơ bản ở các kỳ hạn trung và dài hạn nhằm giảm chi phí vốn nhưng vẫn duy trì ổn định nguồn huy động.
Đến ngày 20/4/2026, lãi suất tiền gửi bình quân của các giao dịch phát sinh mới giảm còn 6,01%/năm, giảm 0,21 điểm phần trăm so với kỳ trước. Lãi suất cho vay bình quân đối với các giao dịch mới giảm còn 8,38%/năm, giảm 0,44 điểm phần trăm.
Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất hiện chưa thực sự ổn định. Khảo sát thị trường cho thấy nhiều ngân hàng vẫn đang duy trì mức lãi suất đặc biệt cao, nhưng với những điều kiện khắt khe về số lượng tiền gửi. PVcomBank áp dụng lãi suất 10%/năm cho kỳ hạn 12-13 tháng với khoản tiền gửi từ 2.000 tỷ đồng trở lên. MSB áp dụng mức 9%/năm với khoản tiền gửi từ 500 tỷ đồng. HDBank niêm yết lãi suất tới 7,6%/năm cho kỳ hạn 13 tháng với số dư từ 500 tỷ đồng...
Một số ngân hàng số và ngân hàng quy mô nhỏ cũng triển khai các chương trình cộng lãi suất mạnh cho tiền gửi online. Chẳng hạn, Cake by VPBank hiện áp dụng mức lãi suất thực nhận có thể lên tới 8,9%/năm sau khi cộng ưu đãi. Saigonbank đang niêm yết lãi suất trực tuyến kỳ hạn 13 tháng ở mức 7,9%/năm - thuộc nhóm cao nhất thị trường hiện nay...
Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán SHS, dù mặt bằng lãi suất huy động đã có dấu hiệu hạ nhiệt trong tháng 4 nhưng mức điều chỉnh nhìn chung vẫn khá khiêm tốn. Nhiều ngân hàng vẫn phải sử dụng các công cụ linh hoạt để củng cố nguồn vốn trung dài hạn, trong đó chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn 12 tháng vẫn được chào với lãi suất quanh vùng 8%/năm.
Trước hiện tượng một số tổ chức tín dụng tăng lãi suất trở lại, NHNN tiếp tục siết chặt kỷ luật thị trường. Ngày 14/5/2026, NHNN ban hành Công văn số 3972/NHNN-CSTT yêu cầu NHNN khu vực tổ chức kiểm tra các chi nhánh ngân hàng thương mại về việc thực hiện chỉ đạo giảm lãi suất.
Tiếp đó, ngày 21/5/2026, NHNN tiếp tục có Công văn số 4190/NHNN-CSTT yêu cầu các NHNN khu vực tổ chức họp với các ngân hàng trên địa bàn, quán triệt việc thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thống đốc NHNN tại Thông báo số 117/TB-NHNN về giảm mặt bằng lãi suất.
NHNN cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến lãi suất tiền gửi và cho vay của thị trường và của từng tổ chức tín dụng để có chính sách, biện pháp kịp thời nhằm yêu cầu thực hiện nghiêm chỉ đạo giảm mặt bằng lãi suất. Đồng thời NHNN cũng tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện giảm mặt bằng lãi suất của các tổ chức tín dụng theo chủ trương, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN; kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Bên cạnh các biện pháp hành chính, NHNN cũng triển khai nhiều giải pháp kỹ thuật nhằm giảm áp lực thanh khoản và tạo thêm dư địa vốn cho hệ thống ngân hàng. Đáng chú ý, Thông tư số 08/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 cho phép các tổ chức tín dụng được tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào cấu phần tổng tiền gửi khi tính tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR), thay vì phải loại bỏ hoàn toàn như trước.
Theo giới phân tích, quy định này sẽ hỗ trợ đáng kể thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh. MBS đánh giá quy định mới giúp các ngân hàng có thêm dư địa tăng trưởng tín dụng mà không cần đẩy mạnh huy động vốn bằng lãi suất cao như trước, qua đó giảm áp lực cạnh tranh lãi suất huy động.
Trong khi đó, SSI Research cho rằng nhóm ngân hàng thương mại nhà nước sẽ hưởng lợi rõ nét hơn nhờ nắm giữ phần lớn tiền gửi Kho bạc Nhà nước. Theo ước tính, chính sách này có thể tạo thêm dư địa cho vay tương đương khoảng 1,4-2% dư nợ tín dụng đối với nhóm ngân hàng thương mại có vốn nhà nước.
