Nghị quyết 80-NQ/TW: Khơi thông nguồn lực, đưa văn hóa trở thành động lực phát triển

Phát huy vai trò chủ thể của người dân và thúc đẩy công nghiệp văn hóa.

Đưa văn hóa vào đời sống, phát huy vai trò chủ thể của người dân

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa là sức mạnh tinh thần, nội lực, động lực và nguồn lực cho phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Theo định hướng này, văn hóa không chỉ dừng lại ở bảo tồn những giá trị truyền thống mà cần hiện diện sâu rộng trong đời sống, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tinh thần đó đang được cụ thể hóa qua nhiều hoạt động tại địa phương, từ lễ hội truyền thống, giới thiệu di sản đến các chương trình kết nối cộng đồng sáng tạo. Điểm chung các hoạt động mở rộng cơ hội để người dân tham gia sáng tạo, gìn giữ và thụ hưởng giá trị văn hóa, đồng thời gắn bảo tồn với phát triển du lịch và sinh kế.

Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc quán triệt, triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, kết nối 34 tỉnh, thành phố, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh định hướng tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam vào ngày 24/11 hằng năm theo hướng thiết thực, để người dân chủ động tham gia và thực sự trở thành một phần của ngày hội. Cách tiếp cận này đề cao vai trò của người dân trong toàn bộ quá trình sáng tạo, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Thực tiễn tại các địa phương cũng cho thấy, khi di sản gắn với không gian sinh hoạt cộng đồng, giá trị truyền thống có thêm điều kiện được tiếp nối và lan tỏa. Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026, khai mạc tối 16/10 tại Lào Cai với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc”, tạo điểm nhấn bằng màn đại xòe có sự tham gia của 2.026 người. Hoạt động góp phần tôn vinh nghệ thuật Xòe Thái - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh - đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Tây Bắc, kết nối bảo tồn với phát triển du lịch.

Tại Lai Châu, Lễ hội Kin lẩu khẩu mẩu, hay Lễ hội cốm mới năm 2026, tái hiện những phong tục gắn với chu kỳ sản xuất nông nghiệp, thể hiện lòng biết ơn trời đất, tổ tiên và ước vọng mùa màng bội thu. Các nghi thức rước hồn lúa, cúng hồn lúa, giã cốm Khua Luống cùng trò chơi dân gian góp phần lưu giữ tri thức bản địa, trao truyền bản sắc giữa các thế hệ.

Trong khi đó, chương trình “Thanh âm di sản” tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đổi mới cách giới thiệu lịch sử và văn hóa thông qua cuộc thi “Kể chuyện di sản”. Việc kết hợp thuyết minh, diễn xuất, âm nhạc và nghệ thuật trình diễn giúp câu chuyện từ hiện vật trở nên sinh động, gần gũi hơn với công chúng, nhất là người trẻ.

Những mô hình này cho thấy bảo tồn không thể chỉ là lưu giữ hiện vật hay duy trì nghi lễ, mà cần đổi mới phương thức tiếp cận và tạo điều kiện để cộng đồng trực tiếp thực hành văn hóa. Khi di sản hiện diện trong đời sống đương đại, giá trị truyền thống vừa được bảo vệ, vừa có thể trở thành nền tảng phát triển sản phẩm du lịch, dịch vụ và sinh kế địa phương.

Tuy nhiên, để những hoạt động văn hóa tạo sức lan tỏa lâu dài, cần khắc phục cách tổ chức mang tính thời điểm, thiếu liên kết giữa bảo tồn, quảng bá và khai thác giá trị. Bên cạnh đó, sự tham gia của cộng đồng phải đi cùng cơ chế hỗ trợ nghệ nhân, đầu tư không gian văn hóa và nâng cao năng lực tổ chức. Đây là điều kiện để văn hóa không chỉ tạo dấu ấn trong các sự kiện mà còn trở thành nguồn lực thường xuyên cho phát triển.

Kết nối nguồn lực, phát triển công nghiệp văn hóa

Cùng với phát huy vai trò của cộng đồng, yêu cầu đặt ra là xây dựng cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực hiệu quả, đưa văn hóa phát triển tương xứng với tiềm năng. Trong đó, công nghiệp văn hóa có vai trò kết nối di sản, sáng tạo, công nghệ và thị trường, chuyển hóa giá trị văn hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng.

Sản phẩm làng nghề lưu giữ và phát triển giá trị truyền thống.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công bố Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam, đồng thời giới thiệu 17 sáng kiến, bài toán mở gắn với nhu cầu thực tế. Mạng lưới hướng tới kết nối Nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà đầu tư và cơ sở nghiên cứu, đào tạo, thúc đẩy hợp tác và từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Một trong những nền tảng quan trọng là Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia, hướng tới tập hợp, số hóa và kết nối các nguồn tài nguyên văn hóa đang phân tán. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, quản lý và khai thác hiệu quả, di sản có thể tiếp cận công chúng rộng hơn, đồng thời cung cấp chất liệu cho các sản phẩm văn hóa số.

Ở khâu thương mại hóa, Sàn giao dịch công nghiệp văn hóa được định hướng kết nối người sáng tạo, chủ sở hữu bản quyền, nhà đầu tư và thị trường, hỗ trợ giao dịch, cấp phép và thương mại hóa sản phẩm, tài sản trí tuệ. Đây là hướng đi cần thiết để các ý tưởng sáng tạo tiếp cận nguồn vốn, sản phẩm tìm được đầu ra và người sáng tạo có cơ hội tạo thu nhập từ thành quả lao động.

Nhiều sáng kiến khác cũng mở rộng không gian phát triển của ngành. Phim trường số hướng tới hạ tầng sản xuất hiện đại; nền tảng công nghệ điều khiển nghệ thuật biểu diễn kết hợp âm thanh, ánh sáng và hình ảnh để tạo sản phẩm mới. Sáng kiến Kỳ Yến - Bữa tiệc kỳ diệu kết hợp xiếc, công nghệ trình diễn, ẩm thực và văn hóa Việt Nam, hướng tới trở thành sản phẩm du lịch đêm đặc sắc, phục vụ du khách quốc tế trong dịp APEC 2027 và những năm tiếp theo. Trong lĩnh vực trò chơi điện tử, các dự án “Hào khí Đông A” và “Sơn Hà Dị lục” khai thác lịch sử, văn hóa và trí tưởng tượng Việt Nam để phục vụ thị trường trong nước, quốc tế.

Ngoài ra, các sáng kiến về áo dài, ẩm thực, trà, xuất bản và âm nhạc cũng tạo cơ hội kết nối nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp với người tiêu dùng. Nếu được phát triển theo chuỗi giá trị, những sản phẩm này không chỉ quảng bá bản sắc Việt Nam mà còn mở rộng thị trường cho làng nghề, dịch vụ và lực lượng lao động sáng tạo.

Tuy nhiên, tiềm năng chỉ có thể chuyển thành giá trị kinh tế khi các sáng kiến được hỗ trợ bằng cơ chế phù hợp, nguồn vốn ổn định và nhân lực chất lượng, thị trường đủ sức hấp thụ. Các dự án sáng tạo cần có phương án kinh doanh, phân phối và tiếp cận công chúng.

Do vậy, nguồn lực tài chính đóng vai trò quan trọng góp phần thúc đẩy chuyển hoá những tiềm năng trở thành giá trị kinh tế phát triển văn hoá Việt Nam. Theo Nghị quyết số 80-NQ/TW bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hoá và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. Phát triển các ngành công nghiệp văn hoá đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và đóng góp 9% GDP vào năm 2045. đồng thời xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Ngân sách nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng thu hút đầu tư xã hội.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát huy văn hóa như một nguồn lực nội sinh của phát triển đất nước. Để khơi thông nguồn lực, đưa văn hóa trở thành động lực phát triển, cần đồng bộ hóa chính sách, nâng cao hiệu quả đầu tư, phát huy vai trò chủ thể của người dân và kết nối chặt chẽ Nhà nước với doanh nghiệp, cộng đồng sáng tạo. Khi di sản được gìn giữ, giá trị sáng tạo được bảo vệ và sản phẩm văn hóa tiếp cận hiệu quả thị trường, phát triển văn hóa sẽ đóng góp thực chất hơn cho tăng trưởng kinh tế, củng cố bản sắc và tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững của Việt Nam hiện thực hoá tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam.