Năng lượng xanh định hình lợi thế cạnh tranh quốc gia

Năng lượng xanh trở thành một loại hạ tầng mới của nền kinh tế.

Lợi thế phát triển điện gió tại khu vực Đông Nam Á

Phát triển năng lượng xanh chính là chìa khóa để thực hiện của mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, bảo đảm an ninh năng lượng, góp phần quan trọng vào quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam đi nhanh hơn, xa hơn và bền vững hơn.

Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với những thách thức to lớn về biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên và mất cân bằng sinh thái, việc lựa chọn con đường phát triển xanh và chuyển dịch năng lượng sạch đã trở thành xu thế của các quốc gia trên thế giới.

Tại Việt Nam, nhiều thập kỷ qua, ngành Điện đã tập trung vào mục tiêu đảm bảo nguồn cung cho hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, cục diện dịch chuyển dòng vốn đầu tư toàn cầu đã có những thay đổi sâu sắc. Với các cam kết đạt phát thải ròng bằng không (Net Zero) và yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn bền vững từ các thị trường xuất khẩu lớn, việc tiếp cận và sử dụng năng lượng tái tạo đã trở thành điều kiện thiết yếu để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh.

Năng lượng xanh giờ đây được xem như một loại hạ tầng mới của nền kinh tế, tương tự hạ tầng giao thông hay hạ tầng số. Điển hình tại TP. Hồ Chí Minh, nguồn năng lượng này đang dịch chuyển rõ rệt sang mô hình phân tán nhằm giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện sạch tại chỗ. Theo số liệu của ngành Điện, đến cuối quý I/2026, TP. Hồ Chí Minh có khoảng 22.778 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt hơn 1.856 mWp. Chỉ riêng trong quý I/2026 đã có thêm 423 hệ thống mới được đưa vào vận hành.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một trung tâm năng lượng tái tạo của khu vực. Trao đổi tại Hội nghị Năng lượng gió khu vực Châu Á - Thái Bình Dương năm 2026, đại diện Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu khẳng định Việt Nam sở hữu tiềm năng điện gió ngoài khơi hàng đầu châu Á với trữ lượng ước tính lên đến 600 GW.

Đặc biệt, thềm lục địa nông của Việt Nam cho phép triển khai công nghệ điện gió móng cố định với chi phí đầu tư tối ưu, ước tính thấp hơn đáng kể so với mức 4-4,5 triệu USD/MW của các quốc gia phải sử dụng công nghệ móng nổi như Nhật Bản hay Hàn Quốc. Trong định hướng chiến lược đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển từ 26-38 GW điện gió trên bờ cùng 6 GW điện gió ngoài khơi, thể hiện quyết tâm dẫn đầu khu vực trong xu thế chuyển dịch năng lượng sạch.

Dù tiềm năng phát triển là rất lớn, nhưng lộ trình hiện thực hóa các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn vẫn đang gặp một số rào cản về mặt pháp lý và tài chính. Đại diện Tập đoàn CIP tại Việt Nam nhận định, các nhà đầu tư quốc tế hiện đang cần sự rõ ràng, đồng bộ hơn về khung thời gian cấp phép cũng như cơ chế giá bán điện.

Một trong những rào cản kỹ thuật cần sớm được tháo gỡ là cấu trúc của mẫu hợp đồng mua bán điện hiện tại. Các chuyên gia tài chính quốc tế lưu ý rằng, mẫu hợp đồng này cần được hoàn thiện để đáp ứng các tiêu chuẩn tài trợ vốn của các tổ chức tín dụng quốc tế. Việc thiết kế một cơ chế pháp lý đồng bộ sẽ là chìa khóa để Việt Nam khơi thông và thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn có quy mô lớn vào lĩnh vực năng lượng sạch.

Nâng cao năng lực nội sinh và làm chủ chuỗi cung ứng

Một điểm sáng quan trọng trong tiến trình chuyển dịch năng lượng là sự trưởng thành vượt bậc của đội ngũ nhân sự và các doanh nghiệp nội địa. Sau gần hai thập kỷ kể từ những dự án điện gió đầu tiên tại khu vực duyên hải, các kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam hiện đã làm chủ hầu hết các khâu từ khảo sát địa hình, thiết kế kỹ thuật, thi công xây lắp cho đến quản lý vận hành dự án.

Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và mặt trời tỉnh Lâm Đồng chia sẻ, năng lực nhân sự trong nước hiện nay hoàn toàn có thể tự chủ các phần việc chuyên sâu như phân tích dữ liệu gió và thi công biển. Các dự án mới như điện gió Phú Lạc là minh chứng cho việc người Việt đã làm chủ hầu hết các khâu vận hành. Kinh nghiệm tích lũy từ các dự án kéo cáp ngầm xuyên biển ra các huyện đảo chính là bệ phóng quan trọng để các doanh nghiệp nội địa tự tin tham gia vào các dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn hơn.

Xu hướng này cũng được khẳng định tại các văn phòng tư vấn quốc tế trong ngành Năng lượng tại Việt Nam, nơi có đến 90% nhân sự chuyên trách là người bản địa, đủ năng lực điều phối các dự án năng lượng tái tạo không chỉ trong nước mà còn trên toàn khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Để tối ưu hóa giá trị kinh tế, các chuyên gia đề xuất phát triển năng lượng xanh theo mô hình hệ sinh thái tích hợp thay vì đứng độc lập. Mô hình này hướng tới việc hình thành các trung tâm công nghiệp dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại hai đầu đất nước, nơi tích hợp đồng bộ giữa điện gió, điện mặt trời, hạ tầng sản xuất hydro xanh, amonia xanh và các tổ hợp chế tạo thiết bị hạng nặng.

Hiện nay, một số doanh nghiệp dẫn đầu như PTSC đã chủ động mở rộng các bãi chế tạo cơ khí hàng hải tại Vũng Tàu để đón đầu chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời triển khai các dự án liên quốc gia hướng tới xuất khẩu điện sạch sang các thị trường khu vực như Singapore.

Sự kết hợp giữa tiềm năng tự nhiên, năng lực nhân sự nội địa vững vàng và một khung pháp lý hoàn thiện sẽ là nền tảng để Việt Nam khẳng định vị thế là một quốc gia tiên phong về phát triển năng lượng bền vững tại Đông Nam Á.