Khu thương mại tự do - Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh: “Cỗ máy kép” hút vốn quốc tế

TP. Hồ Chí Minh giới thiệu khu vực xây dựng Khu thương mại tự do tới các nhà đầu tư. Ảnh: T.Hòa

Thể chế vượt trội, không gian liên kết mở đường cho FTZ

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết số 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 98/2023/QH15 đã tạo ra khung pháp lý vượt trội cho mô hình Khu thương mại tự do tại TP. Hồ Chí Minh. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Thành phố chuyển hóa các lợi thế sẵn có thành động lực tăng trưởng mới.

Theo ông Võ Thanh Phong, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh, FTZ được thành lập nhằm thí điểm các cơ chế, chính sách vượt trội để thu hút đầu tư, tài chính, thương mại, dịch vụ và nhân lực chất lượng cao.

“FTZ không chỉ là khu vực kinh tế, mà còn là không gian thử nghiệm thế hệ mới, đưa TP. Hồ Chí Minh tiến gần hơn mục tiêu trở thành trung tâm tài chính, thương mại và logistics của khu vực”, ông Phong nhấn mạnh.

Một trong những điểm đột phá là việc tổ chức các khu chức năng trong FTZ đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan, giúp cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính và thời gian thông quan. Bên cạnh đó, cơ chế đất đai linh hoạt cùng các ưu đãi vượt trội về thuế cũng được áp dụng nhằm tăng sức hấp dẫn với nhà đầu tư.

Cụ thể, doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư mới tại FTZ được hưởng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 20 năm, trong đó miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo. Đồng thời, các chuyên gia, nhà khoa học và lao động chất lượng cao cũng được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập cá nhân.

Ở góc độ phát triển không gian, việc hình thành các hành lang kinh tế, logistics và đô thị gắn với các cực tăng trưởng như Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ tạo nền tảng để TP. Hồ Chí Minh phát triển FTZ không chỉ phục vụ xuất khẩu, mà còn trở thành trung tâm trung chuyển, dịch vụ và đổi mới sáng tạo của toàn vùng.

Theo chuyên gia Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách Công và Quản lý, Đại học Fulbright Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh hội đủ nhiều yếu tố để phát triển FTZ gắn với trung tâm hàng hải quốc tế.

“Thành phố đã được mở rộng không gian phát triển, hình thành sự gắn kết chặt chẽ giữa đô thị - công nghiệp - logistics. Mô hình FTZ sẽ là động lực tăng trưởng mới, góp phần tái định vị TP. Hồ Chí Minh thành trung tâm logistics tích hợp, có sức cạnh tranh trong khu vực”, ông Tuấn nhận định. Đồng thời, việc hoàn thiện các công trình hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là kết nối với sân bay Long Thành và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, sẽ giúp khơi thông dòng chảy logistics liên vùng.

TP. Hồ Chí Minh đang triển khai Đề án tiếp tục phát triển, hiện đại hóa Cảng cửa ngõ quốc tế Cái Mép - Thị Vải, hướng tới trở thành cảng trung chuyển quốc tế quy mô lớn của khu vực và thế giới. Ảnh: Lê Toàn

Gắn kết FTZ - tài chính - hàng hải

Một vấn đề lớn được đặt ra là Việt Nam dù có hệ thống cảng biển phát triển nhanh, nhưng vẫn chưa khai thác hiệu quả giá trị tài chính đi kèm. Theo ông Nguyễn Văn Huân, Phó Giám đốc Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, tại cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, khoảng 70-80% giao dịch tài chính liên quan đến hoạt động cảng đang được thực hiện tại Singapore.

“Lý do là do môi trường tài chính tại Singapore cho phép dòng vốn lưu chuyển tự do, thông thoáng hơn so với các quy định hiện hành của Việt Nam. Vì vậy, dù là điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế, phần lớn giá trị tài chính lại chảy ra nước ngoài”, ông Huân phân tích.

Từ thực tế trên, ông Huân cho rằng, việc hình thành Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh với cơ chế cho phép dòng vốn lưu chuyển tự do, kết hợp với FTZ, sẽ tạo điều kiện để các giao dịch tài chính gắn với hoạt động cảng được thực hiện ngay tại Việt Nam.

“Khi đó, các nguồn thu từ dịch vụ tài chính, bảo hiểm, thanh toán, môi giới… sẽ được giữ lại trong nước, tạo nguồn thu rất lớn cho ngân sách và từng bước xây dựng nền tảng cho một trung tâm tài chính quốc tế đúng nghĩa”, ông Huân nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Gemadept cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm hàng hải tầm cỡ thế giới. Tuy nhiên, hệ thống cảng và dịch vụ vẫn còn thiếu đồng bộ.

“Chính sự manh mún và mức giá bốc xếp thấp khiến Việt Nam thất thoát khoảng 1 tỷ USD mỗi năm, trong khi phần lớn giá trị gia tăng thuộc về các trung tâm khu vực khác”, ông Long chỉ ra.

Theo ông Long, giải pháp là phát triển đồng bộ trung tâm hàng hải quốc tế gắn với FTZ, Trung tâm tài chính quốc tế và hệ sinh thái dịch vụ liền bờ. Cách tiếp cận này không chỉ giúp gia tăng nguồn thu từ dịch vụ cảng, mà còn đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế, mỗi năm, các cảng biển Việt Nam xử lý khoảng 800 triệu tấn hàng hóa - thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Tuy nhiên, phần lớn mới dừng ở dịch vụ bốc xếp, trong khi các dịch vụ giá trị cao như cung cấp nhiên liệu, sửa chữa tàu biển, bảo hiểm, tài chính, môi giới… chưa được khai thác tương xứng.

Theo ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, FTZ là bước đi chiến lược để hoàn thiện hạ tầng trung tâm logistics vùng Đông Nam Bộ. “FTZ sẽ góp phần phát huy tiềm năng, lợi thế của Thành phố trong thúc đẩy xuất nhập khẩu, thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài, tạo thêm giá trị gia tăng cho nền kinh tế và đưa Việt Nam dịch chuyển lên trong chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Vinh nhấn mạnh.

TP. Hồ Chí Minh đang triển khai Đề án tiếp tục phát triển, hiện đại hóa Cảng cửa ngõ quốc tế Cái Mép - Thị Vải, hướng tới trở thành cảng trung chuyển quốc tế quy mô lớn của khu vực và thế giới. Đồng thời, Thành phố cũng dự kiến ban hành khung giá cho thuê cơ sở hạ tầng trong FTZ trong quý II/2026 và xúc tiến các quyết định thành lập, mở rộng khu thương mại tự do gắn với cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ.

Các chuyên gia đánh giá, khi được triển khai đồng bộ, mô hình “cảng biển - FTZ - trung tâm tài chính - dịch vụ” sẽ tạo hành lang kinh tế liên kết chặt chẽ giữa dòng hàng, dòng tiền và dòng vốn đầu tư. Đây không chỉ là giải pháp thu hút dòng vốn tỷ USD, mà còn là bước chuyển chiến lược giúp TP. Hồ Chí Minh và Việt Nam nâng tầm vị thế trong mạng lưới thương mại và tài chính toàn cầu.