Trung tâm tài chính quốc tế sẽ thúc đẩy phát triển khu thương mại tự do

Các đại biểu nghe giới thiệu về mô hình phát triển Khu thương mại tự do tại Cái Mép. Ảnh: T.H

Cơ hội vàng phát triển khu thương mại tự do

Ngày 27/1, tại hội thảo chuyên đề: “Kết nối liên vùng – Động lực phát triển khu thương mại tự do TP. Hồ Chí Minh” do Báo Tuổi Trẻ, Sở Công Thương, Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh phối hợp cùng Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp (HEPZA) tổ chức, các chuyên gia đã nêu những trụ cột then chốt phát triển khu thương mại tự do (FTZ), gồm kết nối hạ tầng liên vùng, hạ tầng năng lượng và hạ tầng tài chính.

Nhấn mạnh tiềm năng Khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, ông Trần Việt Hà – Phó Trưởng ban HEPZA cho rằng, ngày 11/12/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023/QH15, trong đó, bổ sung khung pháp lý vượt trội cho mô hình Khu Thương mại tự do tại TP. Hồ Chí Minh. Các cơ chế vượt trội này được kỳ vọng tháo gỡ các rào cản, giúp TP. Hồ Chí Minh chuyển hóa lợi thế cảng biển, giao thông đa phương thức và quy mô đô thị thành động lực tăng trưởng mới.

Khung pháp lý áp dụng cho Khu thương mại tự do gắn với cảng biển Khu vực Cái Mép Hạ phải có tính đột phá, cạnh tranh cao, phát huy tối đa các lợi thế của Việt Nam; bắt kịp xu hướng phát triển quốc tế, theo chuẩn mực, thông lệ tiên tiến của thế giới, bảo đảm nguyên tắc pháp quyền, hài hoà với cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Khu thương mại tự do là bước đi chiến lược để hoàn thiện hạ tầng trung tâm logistics vùng Đông Nam Bộ, góp phần phát huy tiềm năng, lợi thế của Thành phố trong thúc đẩy xuất nhập khẩu, thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài, tạo thêm giá trị gia tăng cho nền kinh tế và đưa Việt Nam dịch chuyển lên trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Với dự án này, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu thu hút các dự án đầu tư có hàm lượng công nghệ cao với quy mô vốn tối thiều 100 triệu USD/dự án. Kỳ vọng khi đi vào vận hành ổn định, Khu thương mại tự do sẽ đóng góp tăng thêm khoảng 1,5% - 2% GRDP cho Thành phố thông qua việc thúc đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu. Việc tổ chức thành các khu chức năng đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan sẽ giúp cắt giảm thủ tục hành chính và thời gian thông quan.

Khẳng định, FTZ là trụ cột đột phá cho TP. Hồ Chí Minh, chuyên gia Đỗ Thiên Anh Tuấn - giảng viên trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, cùng với những chính sách vượt trội, TP. Hồ Chí Minh hội đủ nhiều yếu tố phát triển FTZ, Cụ thể, TP. Hồ Chí đã được mở rộng không gian phát triển mới với quy mô lớn, gắn kết chặt chẽ giữa đô thị - công nghiệp - logistics. Trong đó, mô hình FTZ được xem là một trong những động lực tăng trưởng mới, góp phần tái định vị TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm logistics tích hợp, có sức cạnh tranh trong khu vực.

Tháo gỡ điểm nghẽn logistics

Theo các chuyên gia kinh tế, việc hình thành và vận hành các khu thương mại tự do đặt ra yêu cầu cấp thiết về kết nối hạ tầng, thể chế và cơ chế phối hợp liên vùng.

Chuyên gia Đỗ Thiên Anh Tuấn cho rằng, quy hoạch giao thông Thủ Thiêm – Long Thành – Cái Mép không đơn giản chỉ là bài toán hạ tầng, đó là bài toán tổ chức lại không gian kinh tế vùng và chuỗi giá trị quốc gia. FTZ chỉ vận hành hiệu quả khi các dòng luân chuyển hàng hóa, dịch vụ, vốn và con người được kết nối thông suốt, chi phí thấp, tốc độ và độ tin cậy.

Khu vực cảng Cái Mép đã đón được tàu có tải trọng 200.000 tấn

Để thực hiện được, theo ông Tuấn, TP. Hồ Chí Minh cần tháp gỡ điểm nghẽn và giao thông, vận tải đa phương thức, không dựa chủ yếu vào đường bộ. Trong đó, mỗi phương thức vận tải phải được đầu tư đúng vai trò kinh tế, không thay thế lẫn nhau; ưu tiên đầu tư vận tải hành khách chất lượng cao giữa các cực… Bảo đảm di chuyển nhanh và ổn định cho nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ vận hành kết nối với Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại khu vực Thủ Thiêm, tăng khả năng tiếp cận sân bay Long Thành, tạo trục phát triển FTZ.

Bên cạnh đó, cần đầu tư các phương thức vận tải chiến lược cho FTZ. Trong đó, đối với cảng Cái Mép, ưu tiên vận tải đường thủy và đường sắt để kết nối hậu phương; đối với sân bay Long Thành, phát triển logistics hàng không và logistics cảng biển – hàng không; đối với FTZ: tổ chức hệ thống ICD, trung tâm logistics gắn với các phương thức trên, hạn chế mô hình logistics thuần đường bộ.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh hoàn thiện kết nối liên vùng thông qua các công trình hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là kết nối TP. Hồ Chí Minh với sân bay Long Thành và cảng Cái Mép - Thị Vải, nhằm khơi thông dòng chảy logistics. Khi triển khai đồng bộ với Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, Khu thương mại tự do TP. Hồ Chí Minh sẽ tạo lập hành lang kinh tế liên kết chặt chẽ giữa dòng hàng - dòng tiền – dòng vốn đầu tư, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong mạng lưới thương mại và tài chính toàn cầu.