 |
| Đào tạo công nghệ tự động hóa cần có lộ trình liên thông giữa các cấp học. |
Việc ứng dụng robot và trí tuệ nhân tạo trong sản xuất đang từng bước thay đổi cách thức tổ chức dây chuyền, quản lý vận hành và sử dụng lao động tại các doanh nghiệp. Đây cũng là một trong những định hướng được xác định tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại. Trong đó, robot, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo thuộc nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên nghiên cứu, phát triển và ứng dụng.
Đặc biệt, Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%; tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40% tổng số doanh nghiệp. Những mục tiêu này đặt ra yêu cầu đổi mới công nghệ và phương thức sản xuất, kinh doanh.
Trao đổi về xu hướng ứng dụng robot trong doanh nghiệp, ông Đinh Viết Trường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Học viện Robot AI Edison cho rằng, công nghệ robot đang có những thay đổi đáng kể về chi phí đầu tư và hiệu quả sử dụng. Nhiều tập đoàn lớn trong lĩnh vực công nghiệp đã đẩy mạnh ứng dụng các mô hình sản xuất tự động hóa. Một trong những yếu tố thúc đẩy xu hướng này là chi phí robot hiện không còn cao như trước, trong khi khả năng vận hành liên tục và năng suất có thể mang lại lợi ích đáng kể cho doanh nghiệp.
Đối với những đơn hàng quốc tế đòi hỏi tiến độ, chất lượng và tính ổn định, việc ứng dụng robot giúp doanh nghiệp tổ chức sản xuất hiệu quả hơn, nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác.
Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư không chỉ phụ thuộc vào việc trang bị máy móc. Để dây chuyền tự động vận hành tốt, doanh nghiệp cần đội ngũ nhân lực có khả năng lập trình, điều khiển, giám sát và xử lý các tình huống kỹ thuật.
Theo ông Đinh Viết Trường, để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, đào tạo nhân lực tự động hóa cần có lộ trình liên thông giữa các cấp học, trong đó giáo dục nghề nghiệp và đại học phải gắn chặt với thực tiễn sản xuất.
Ở bậc tiểu học, giáo dục STEM nên tập trung khơi gợi sự quan tâm và khả năng khám phá công nghệ. Đến trung học cơ sở, học sinh cần làm quen với lập trình, điều khiển robot và giải quyết các nhiệm vụ cụ thể. Ở bậc trung học phổ thông, hoạt động đào tạo cần chuyên sâu hơn, từng bước hình thành định hướng nghề nghiệp để học sinh lựa chọn các ngành kỹ thuật, công nghệ ở trình độ cao đẳng, đại học.
Nghị quyết 57-NQ/TW cũng đưa ra những yêu cầu về tăng cường đầu tư, đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Nghị quyết yêu cầu xây dựng các cơ sở đào tạo chuyên sâu về AI, có cơ chế hợp tác công tư trong đào tạo nhân lực công nghệ số và hiện đại hóa phương thức giảng dạy.
 |
| Vòng Chung kết Toàn quốc khu vực miền Bắc của Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026. |
Từ yêu cầu đó, việc đưa robot và lập trình vào trường học không đơn thuần là bổ sung hoạt động ngoại khóa, mà còn giúp học sinh hình thành tư duy công nghệ thông qua thực hành, thử nghiệm và giải quyết vấn đề.
Ngày 15/11/2026, tại Trường THCS New School (Hà Nội), 700 học sinh đến từ gần 50 trường học đã tham gia Vòng Chung kết Toàn quốc khu vực miền Bắc của Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026. Sau 4 tháng phát động, cuộc thi thu hút 2.000 học sinh từ 6 đến 18 tuổi trên toàn quốc đăng ký tham dự.
Cuộc thi có sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội Tự động hóa Việt Nam cùng các đơn vị, doanh nghiệp công nghệ và giáo dục.
Với chủ đề “Synapse City” - Thành phố thông minh, học sinh tranh tài thực hiện các nhiệm vụ lập trình robot khoanh vùng ô nhiễm, vận chuyển các khối trung hòa và thu hồi các khối ô nhiễm về phòng thí nghiệm. Thông qua hệ sinh thái robot Leanbot kết hợp nền tảng Digital Twin và không gian mô phỏng Pythaverse, học sinh được luyện tập, kiểm thử thuật toán, điều chỉnh chương trình trước khi vận hành robot trên sa bàn thực tế.
Sau vòng thi khu vực miền Bắc, các đội đáp ứng điều kiện tuyển chọn sẽ tiếp tục chuẩn bị cho Vòng Chung kết Quốc tế AIROC 2026, dự kiến diễn ra ngày 29/11/2026 tại Phú Thọ.
Ông Nguyễn Viết Khiêm, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trưởng Ban Tổ chức AIROC 2026 nhấn mạnh 4 nhóm kỹ năng cần trang bị cho học sinh trong kỷ nguyên công nghệ, gồm lập trình căn bản, tư duy hệ thống, làm việc nhóm và tư duy xanh.
Nhưng để những hoạt động giáo dục công nghệ tạo ra giá trị lâu dài, bên cạnh sự tham gia của nhà trường và doanh nghiệp, chính sách tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ người học tiếp tục theo đuổi các ngành khoa học, kỹ thuật. Chẳng hạn, người học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM) đủ điều kiện được vay vốn để trang trải học phí và chi phí sinh hoạt, học tập khác tối đa 5 triệu đồng/tháng, với lãi suất 4,8%/năm. Khoản vay đến 500 triệu đồng/người học không cần tài sản bảo đảm.
Khi robot, AI và tự động hóa ngày càng được ứng dụng rộng rãi, việc chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm, kết hợp đào tạo với chính sách hỗ trợ tài chính và nhu cầu của doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao khả năng làm chủ công nghệ, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
