Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tăng vốn 42,4%, đại biểu đề nghị làm rõ

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP. Hải Phòng) đề nghị tiếp tục xác định cụ thể trách nhiệm đối với phần chi phí phát sinh do nguyên nhân chủ quan. Ảnh: VPQH

Làm rõ về nguồn vốn, tỷ lệ nội địa hoá

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP. Hải Phòng) cho rằng, phương án điều chỉnh Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã có những nội dung được tiếp thu, nhưng cần tiếp tục làm rõ năng lực kết nối cảng, bởi hiệu quả của toàn tuyến không chỉ phụ thuộc vào năng lực của tuyến chính.

Theo đại biểu, cấu hình năng lực trên hành lang không đồng nhất, với các đoạn đường đôi, đường đơn và tốc độ thiết kế khác nhau. Về sức kéo, đại biểu ghi nhận Bộ Xây dựng đã tiếp thu sửa đổi quy định liên quan, đồng thời cho rằng việc xác định rõ mốc chuyển đổi là bước tiếp thu tích cực.

Tuy nhiên, vấn đề còn lại, theo đại biểu, nằm ở năng lực kết nối cảng. “Nếu tuyến chính có năng lực cao nhưng nút thắt nằm ở đoạn cuối vào cảng thì hiệu quả của hàng trăm km phía trước cũng giảm.”

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị làm rõ năng lực tiếp nhận, giải phóng hàng hóa của các tuyến nhánh; bảo đảm năng lực đoạn cuối vào cảng tương thích với năng lực tuyến chính, không hình thành điểm nghẽn trong toàn bộ hành lang vận tải.

Về trách nhiệm đối với phần tăng tổng mức đầu tư, đại biểu cho biết sơ bộ tổng mức đầu tư tăng 86.108 tỷ đồng, gần 42,4% so với mức Quốc hội đã phê duyệt.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn ghi nhận sự cầu thị của Bộ Xây dựng, đồng thời đề nghị tiếp tục xác định cụ thể trách nhiệm đối với phần chi phí phát sinh do nguyên nhân chủ quan và thiết lập cơ chế kiểm soát tiến độ có tính ràng buộc thực chất trong quá trình triển khai.

Về hiệu quả tài chính và nghĩa vụ ngân sách, đại biểu đánh giá cao sự minh bạch trong giải trình của Bộ Xây dựng và đề nghị bổ sung trong nghị quyết nguyên tắc theo dõi, báo cáo nghĩa vụ ngân sách phát sinh trong cả giai đoạn khai thác, không chỉ trong giai đoạn đầu tư.

Đối với nguồn vốn và cơ cấu nguồn vốn, đại biểu cho rằng, khi tổng mức đầu tư tăng 42,4% và phần còn thiếu chưa xác định được nguồn, việc giữ nguyên quy định về nguồn vốn ở mức khái quát sẽ làm giảm cơ sở để Quốc hội đánh giá nghĩa vụ ngân sách và nghĩa vụ trả nợ.

Do đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị trong nghị quyết ít nhất phải xác định nguyên tắc huy động vốn, giới hạn nghĩa vụ ngân sách nhà nước và trách nhiệm báo cáo Quốc hội khi cơ cấu vốn thay đổi, tăng nghĩa vụ trả nợ hoặc ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực quốc gia.

Đại biểu Dương Minh Tuấn (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ sự thống nhất với dự thảo Nghị quyết. Ảnh: VPQH

Đại biểu Dương Minh Tuấn (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ sự thống nhất với dự thảo Nghị quyết về chủ trương đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Theo đại biểu, dự án điều chỉnh có những điểm mới lớn như nắn tuyến gần cảng hơn, rút ngắn quãng đường nhằm bảo đảm tính minh bạch và tối ưu hóa vốn ngân sách.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ và Bộ Xây dựng làm rõ thêm một số nội dung. Về tỷ lệ nội địa hóa, đại biểu đề nghị làm rõ tỷ lệ các gói thầu vật tư, thiết bị dự kiến sử dụng nguồn lực do doanh nghiệp trong nước trực tiếp sản xuất.

“Nếu nhập khẩu 100% công nghệ chúng ta sẽ phụ thuộc rất nhiều vào nước ngoài”, đại biểu Dương Minh Tuấn bày tỏ.

Đại biểu đề nghị có cơ chế yêu cầu nhà thầu quốc tế phải liên danh, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước; đồng thời quy định rõ tỷ lệ nội địa hóa tăng dần qua các giai đoạn để từng bước làm chủ nền công nghiệp đường sắt.

Về nguồn thu từ phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), đại biểu cho biết hồ sơ có đề cập thuật ngữ TOD, nhưng mới dừng ở định hướng chung, chưa có phương án tài chính lượng hóa và chưa có số liệu cụ thể về tổng nguồn thu dự kiến từ khai thác quỹ đất TOD quanh 29 ga.

Đại biểu đề nghị bổ sung giải pháp đồng bộ hạ tầng logistics, khai thác hiệu quả mô hình TOD quanh các ga lớn để thu hồi giá trị gia tăng từ đất, tạo nguồn thu bền vững tái đầu tư cho dự án.

Điều chỉnh từ nguyên nhân chủ quan và khách quan

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án có cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan.

Một trong những nguyên nhân khách quan là quá trình triển khai xuất hiện những yêu cầu mới từ chủ trương của Đảng về tăng trưởng, tái cơ cấu và chuyển đổi số, kéo theo sự thay đổi của quy hoạch quốc gia và hệ thống đường sắt.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án có cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan. Ảnh: VPQH

Bên cạnh đó, thông qua tư vấn nghiên cứu trong nước, chủ đầu tư và đặc biệt trong bối cảnh đường sắt đô thị kiểu mới lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam, dẫn đến việc nghiên cứu, đánh giá chưa toàn diện, đầy đủ các yếu tố liên quan.

Mặt khác, giải phóng mặt bằng và các yếu tố đầu vào cũng là một trong những nguyên nhân làm tăng chi phí dự án; trong đó, chi phí liên quan đến một số địa phương như Hà Nội và Hải Phòng tăng đáng kể; riêng cơ chế, chính sách phục vụ giải phóng mặt bằng đã phát sinh khoảng 34.000 tỷ đồng.

Ngoài ra, dự án còn chịu tác động của điều chỉnh tỷ giá, chi phí mua sắm phương tiện, vật liệu và một số yếu tố khác.

Bộ trưởng khẳng định các nguyên nhân làm thay đổi tổng mức đầu tư đã được Chính phủ phân tích, giải trình trong hồ sơ trình Quốc hội.

Đối với các nội dung đại biểu tiếp tục quan tâm, nhưng chưa thể giải trình đầy đủ do thời gian phát biểu có hạn, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục tiếp thu, nghiên cứu và báo cáo, giải trình trong các phiên làm việc tiếp theo.