Đổi mới mô hình tăng trưởng là yêu cầu cấp bách, phù hợp với xu thế phát triển hiện nay

Phóng viên: Xin ông đánh giá như thế nào đối với báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam do Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày tại phiên khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, thưa ông?

TS. Phùng Quốc Hiển - nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Chuyên gia tư vấn của Hội đồng lý luận Trung ương

TS. Phùng Quốc Hiển: Có thể nói đây là lần đầu tiên Dự thảo Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương trình Đại hội Đảng lần thứ XIV do Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày có sự đổi mới rất khoa học, thiết thực, bám sát thực tiễn và quy luật khách quan, có tầm khái quát cao, kế thừa tinh hoa về lý luận và thực tiễn qua các kỳ Đại hội của Đảng ta, mang tầm vóc của thời đại, ý chí, nguyện vọng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Báo cáo được tích hợp đồng bộ 3 báo cáo: Báo cáo chính trị, báo cáo kinh tế-xã hội và báo cáo tổng kết công tác xây dựng Đảng, tạo thành một chỉnh thể thống nhất, toàn diện, rõ trọng tâm, trọng điểm, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ triển khai. Cùng với đó là chương trình hành động thực hiện nghị quyết Đại hội XIV là "đột phá" so với các Đại hội trước đây, chỉ rõ "Chủ thể, lộ trình, nguồn lực, đích đến" để triển khai thực hiện nghị quyết Đại hội XIV.

Báo cáo thực sự là "Ngọn đuốc soi đường", là "cẩm nang hành động" cho toàn Đảng, toàn dân và toàn dân ta trong giai đoạn cách mạng mới. Điều tôi xúc động nhất khi đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Dân là gốc, là thước đo cao nhất của mọi quyết sách" và "Niềm tin của nhân dân đến với Đảng không phải đến từ lời nói, mà đến từ việc làm, từ sự công tâm, liêm chính của cán bộ. từ hiệu quả của bộ máy, từ sự công bằng trong thụ hưởng, từ kết quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, giải quyết kịp thời, thấu đáo những bức xúc chính đáng của người dân và doanh nghiệp". Tổng Bí thư cũng chỉ ra rằng: "Mọi quyết sách chỉ có ý nghĩa khi được nhân dân đồng tình, ủng hộ và mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân".

Báo cáo mà Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày cũng thể hiện rõ một phương châm hành động rất rõ ràng: "Tổ chức thực hiện: Nói ít - Làm nhiều - Làm đến cùng" khắc phục tình trạng; "Nói nhiều làm ít", "Nói hay, làm dở", thậm chí "Nói không đi đôi với làm". Đó cũng chính là khắc phục một điểm yếu lớn nhất của chúng ta là nhiều chủ trương đúng nhưng tổ chức thực hiện chưa đạt yêu cầu bấy lâu nay.

Báo cáo đã thể hiện được tinh thần của Đại hội XIV là "Đại hội của niềm tin và khát vọng, của đột phá và hành động, của kỷ luật và sáng tạo, của đoàn kết và phát triển" như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu.

Phóng viên: Ông có thể làm rõ hơn về nội dung đổi mới mô hình tăng trưởng và những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay?

TS. Phùng Quốc Hiển: Đổi mới mô hình tăng trưởng là một yêu cầu mang tính cấp bách, phù hợp với xu thế phát triển và những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh hiện nay. Đó là bối cảnh của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 trên thế giới đang tạo ra những bước đột phá mang tính nhảy vọt và bùng nổ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đã làm thay đổi căn bản phương thức, cách thức sản xuất, tổ chức và quản lý xã hội. Nhiều tư duy truyền thống cũ đã bị những cú "sốc tư duy mới" về công nghệ số, trí tuệ nhân tạo toàn năng, robot, năng lượng sạch, về lao động và việc làm trong tương lai của nhân loại…soán ngôi. Cùng với những yêu cầu, thách thức đặt ra của nội tại nền kinh tế Việt Nam, đòi hỏi những động lực mới, cơ cấu mới nhằm phát triển nhanh, bền vững với tốc độ 2 con số, với mục tiêu phát triển đất nước vào cột mốc 100 năm thành lập đảng, 100 năm thành lập nước, đến năm 2045 là nước phát triển, có thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Nội dung đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên ba khía cạnh: Xác định mục tiêu, xác định động lực tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế.

Về Mục tiêu: "Là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế".

Về động lực: "Lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng lao động. Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy khoa học công nghệ là trọng tâm để làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống. Hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu".

Về cơ cấu lại nền kinh tế, là "cơ cấu lại toàn bộ nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng trên cơ sở ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế". Cơ cấu lại từ hệ thống tài chính bao gồm ngân sách nhà nước, hệ thống ngân hàng, tín dụng, thị trường tài chính…đến các khu vực, thành phần kinh tế, nhất là kinh tế nhà nước, trọng tâm là doanh nghiệp nhà nước. Cơ cấu lại các ngành, lĩnh vực kinh tế công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ trong nền kinh tế.

Đối với công nghiệp là "Nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của một số ngành công nghiệp nền tảng như: Năng lượng, cơ khí chế tạo, luyện kim, vật liệu mới, hóa chất, công nghệ số và sinh học. Ưu tiên phát triển, từng bước làm chủ công nghệ sản xuất trong một ngành mới nổi như công nghiệp chip bán dẫn, công nghiệp robot và tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, vật liệu tiên tiến, vật liệu phục vụ công nghiệp cơ khí chế tạo, công nghiệp sinh học, công nghiệp môi trường, năng lượng tái tạo, năng lượng mới. Từng bước xây dựng, phát triển công nghiệp ứng dụng năng lượng nguyên tử, công nghiệp không gian vũ trụ, công nghiệp lượng tử. Phát triển công nghiệp phục vụ nông nghiệp, công nghiệp phục vụ quốc phòng an ninh, công nghiệp xây dựng hiện đại, công nghiệp văn hóa di sản…"

Đối với nông nghiệp, nông thôn là: "Chuyển cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng xanh, sinh thái, tuần hoàn, theo chuỗi giá trị, có hiệu quả. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong nông nghiệp; phát triển các vùng sản xuất hàng hóa lớn, chất lượng và giá trị gia tăng cao, gắn với chế biến sâu và thương hiệu sản phẩm…".

Đối với dịch vụ là: "Nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của các ngành dịch vụ. Phát triển các loại hình dịch vụ mới, dịch vụ kết nối có giá trị gia tăng cao, có lợi thế. Phát triển các dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, tài sản số, dịch vụ thương mại, dịch vụ vận tải, logistics…Đẩy mạnh xã hội hóa để phát triển các dịch vụ văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, y tế, thể thao, dịch vụ việc làm…Xây dựng và phát triển một số trung tâm dịch vụ, du lịch chất lượng cao, một số trung tâm tài chính quốc tế, khu vực thương mại tự do thế hệ mới; các trung tâm logistics lớn gắn với cảng biển, cảng hàng không…"

Cùng nhiều các giải pháp chuyển đổi, cơ cấu lại ở các lĩnh vực quan trọng khác như phát triển đô thị hiện đại, phát triển không gian đa chiều; công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, phát triển kinh tế biển, phát huy các khu vực kinh tế, tăng cường liên kết vùng, nội vùng…Tăng cường đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông, kinh tế-xã hội; ứng phó biến đổi khí hậu…Các giải pháp đồng bộ này sẽ giúp quá trình cơ cấu lại toàn bộ nền kinh tế đồng bộ và toàn diện hơn.

Phóng viên: Để hiện thực hóa các mục tiêu tổng quát trong dự thảo văn kiện của Đảng, nhất là đổi mới mô hình tăng trưởng. Theo ông chúng ta cần tập trung giải quyết tốt những vấn đề quan trọng nào?

TS. Phùng Quốc Hiển: Để thực hiện hóa các mục tiêu tổng quát trong dự thảo văn kiện, nhất là đổi mới mô hình tăng trưởng, theo tôi là phải đổi mới tư duy, cách nghĩ, cách làm. Một sự thay đổi nhanh chóng, toàn diện, sâu sắc, hiệu quả trong tư tưởng và hành động tập trung làm tốt, làm có hiệu quả cao các đột phá chiến lược đã được nêu trong dự thảo báo cáo các văn kiện trình Đại hội Đảng lần thứ XIV, đó là:

Đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước để khơi thông, giải phóng và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý, quản trị phát triển giữa trung ương và địa phương, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương; thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ kiến tạo phát triển; thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp mới; phát triển lực lượng sản xuất mới, các mô hình, phương thức sản xuất kinh doanh mới.

Tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài…

Tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá mạnh trong xây dựng kết cấu hạ tầng; nhất là kết cấu hạ tầng giao thông đa phương thức, hạ tầng công nghệ phục vụ cho quá trình quản lý, quản trị và kiến tạo phát triển. Hạ tầng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong lĩnh vực kinh tế-tài chính, tiền tệ tôi xin lưu ý rằng cần phải đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững được các cân đối lớn, đảm bảo an ninh tài chính quốc gia tạo môi trường thuận lợi, ổn định cho sự phát triển.

Phóng viên: Ông có thể trao đổi sâu hơn về các cơ hội và thách thức để kinh tế Việt Nam đạt tăng trưởng hai con số trong năm đầu nhiệm kỳ và các năm tiếp theo của nhiệm kỳ Đại hội XIV?

TS. Phùng Quốc Hiển: Cơ hội và thách thức luôn đan xen nhau, nhưng cơ hội với chúng ta vẫn là cơ bản. Đất nước ta sau 40 năm đổi mới, cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế được nâng lên rõ rệt, là nền tảng quan trọng để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới. Chúng ta có Đảng lãnh đạo, có một môi trường chính trị ổn định, có niềm tin và sự đoàn kết nhất trí của toàn dân, toàn quân xung quanh Đảng. Dân tộc ta có hệ giá trị văn hóa truyền thống yêu nước, anh hùng, cần cù, sáng tạo, yêu chuộng hòa bình, nghĩa tình, thủy chung, thương người như thể thương thân… đó là giá trị kết tinh, là hành trang quý giá đi với dân tộc ta mấy ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước. Hôm nay lại được phát huy ở một tầm cao mới trong giai đoạn cách mạng mới.

Tuy nhiên, chúng ta cũng đứng trước những khó khăn thách thức cần phải vượt qua, trước hết là phải vượt qua chính mình, tập trung giải quyết triệt để những hạn chế, yếu kém, những điểm nghẽn đã được Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ ra trong báo chính trị: "Từ bất cập về thể chế, nguồn lực, hạ tầng; hạn chế trong tổ chức thực hiện và kỷ luật, kỷ cương đến tình trạng một bộ phận cán bộ chưa đáp ứng nhu cầu; nhiều vấn đề xã hội, môi trường, đời sống dân sinh còn bức xúc…". Đó là vấn đề nội tại cần nhìn thẳng vào để giải quyết. Bên cạnh đó là những biến động về kinh tế, chính trị, an ninh trên thế giới và khu vực có những diễn biến bất thường, khó lường tác động đến mà chúng ta phải vượt qua trong quá trình hội nhập sâu rộng với thế giới.

Chúng ta hoàn toàn tin tưởng rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta, dân tộc ta sẽ tranh thủ thời cơ, vận hội, vượt qua khó khăn, thách thức hoàn thành thắng lợi và có hiệu quả mục tiêu đặt ra cho 100 năm thành lập Đảng; 100 năm thành lập nước như nghị quyết Đại hội lần thứ XIV đã xác định.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!