Bài 5: Thị trường vốn trước sứ mệnh tăng trưởng 2 con số

Thị trường vốn bước vào chu kỳ phát triển mới

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, thị trường vốn không còn chỉ được nhìn nhận là nơi doanh nghiệp huy động vốn, mà đang từng bước trở thành hạ tầng tài chính quan trọng của nền kinh tế.

Trong báo cáo Vietnam Economic Outlook 2026, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup cho biết, nhu cầu vốn đầu tư trung và dài hạn của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 ước đạt 170-263 tỷ USD mỗi năm, trong khi các nguồn vốn hiện có chỉ đáp ứng khoảng 140-243 tỷ USD. Điều đó đồng nghĩa nền kinh tế có thể thiếu khoảng 20-30 tỷ USD vốn đầu tư dài hạn mỗi năm, chủ yếu ở khu vực tư nhân và các dự án hạ tầng.

Nguồn: Fiingroup (thiết kế có hỗ trợ của AI).

Theo ông Thuân, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, yếu tố quyết định là quy mô đi cùng với khả năng huy động và phân bổ hiệu quả nguồn vốn đầu tư dài hạn. Điều này đòi hỏi thị trường vốn tiếp tục được cải cách để trở thành kênh dẫn vốn chủ đạo, trong khi đầu tư công giữ vai trò “vốn mồi”, tạo động lực thu hút khu vực tư nhân và các dòng vốn quốc tế.

Quan điểm này cũng phù hợp với xu hướng toàn cầu. Báo cáo Asia Capital Markets Report 2026 của OECD cho thấy, ngay cả trong bối cảnh địa chính trị và thương mại quốc tế còn nhiều bất ổn, thị trường vốn vẫn là nguồn tài chính quan trọng của doanh nghiệp và Chính phủ. Năm 2025, các nền kinh tế châu Á huy động khoảng 3,3 nghìn tỷ USD trên thị trường vốn, chiếm 39% tổng lượng vốn huy động toàn cầu. Đáng chú ý, doanh nghiệp ngày càng ưu tiên huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng.

Đối với Việt Nam, quá trình nâng hạng thị trường đang mở ra một chu kỳ phát triển mới. Theo World Bank, việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam giúp thị trường tiếp cận sâu hơn với các quỹ đầu tư toàn cầu, đồng thời tạo điều kiện huy động nguồn tài chính tư nhân ở quy mô lớn. Nếu các cải cách tiếp tục được duy trì, dòng vốn đầu tư gián tiếp vào Việt Nam có thể đạt khoảng 25 tỷ USD vào năm 2030. Xa hơn, nếu được MSCI nâng hạng, quy mô dòng vốn đầu tư danh mục được dự báo có thể lớn gấp 3-4 lần so với tác động từ FTSE Russell.

Ông Thomas Jacobs, Giám đốc Quốc gia của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào cho rằng, việc nâng hạng phản ánh niềm tin của cộng đồng đầu tư quốc tế đối với triển vọng phát triển của Việt Nam. Khi đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, thị trường vốn sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư tổ chức hơn, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn để mở rộng sản xuất, đổi mới sáng tạo và tạo việc làm.

Từ huy động vốn đến nâng cao chất lượng tăng trưởng

Theo dự báo của FiinGroup, động lực tăng trưởng của thị trường cổ phiếu trong giai đoạn tới sẽ đến từ làn sóng IPO mới, khả năng các doanh nghiệp FDI niêm yết, tiến trình nâng hạng tiếp theo và sự gia tăng của dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Trong khi đó, VisRating đánh giá thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn phục hồi bền vững hơn khi khung pháp lý, hoạt động xếp hạng tín nhiệm, hệ thống giao dịch tập trung và cơ sở nhà đầu tư tiếp tục được hoàn thiện. Giá trị phát hành mới được kỳ vọng tăng 15-20% trong năm 2026, qua đó mở rộng nguồn vốn cho các dự án hạ tầng, năng lượng và phát triển bền vững.

Nếu trước đây quy mô huy động vốn thường được xem là thước đo quan trọng nhất của thị trường vốn, thì trong giai đoạn phát triển mới, chất lượng phân bổ nguồn lực mới là yếu tố quyết định.

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Khối phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào của World Bank nhận định, điều quan trọng hơn cả lượng vốn thu hút được là xây dựng một thị trường vốn đủ sức tạo dựng niềm tin đối với các nhà đầu tư toàn cầu. Đây là điều kiện nền tảng để Việt Nam huy động nguồn lực với quy mô và tốc độ cần thiết nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

“Việt Nam đã vươn lên một nhóm thị trường mới thông qua quá trình cải cách mạnh mẽ, thể hiện rõ quyết tâm và khát vọng phát triển của quốc gia. Tuy nhiên, phía trước là những mục tiêu còn lớn hơn”, bà Mariam J. Sherman cho biết.

Ở góc độ doanh nghiệp, FiinGroup cũng cho rằng mở rộng khả năng huy động vốn mới chỉ là điều kiện cần. Quan trọng hơn là nâng cao năng lực hấp thụ vốn thông qua cải thiện quản trị, kiểm soát đòn bẩy tài chính và tăng cường tính minh bạch. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn là mắt xích cần được hỗ trợ khi hiện mới có khoảng 11% doanh nghiệp tiếp cận được vốn vay ngân hàng, trong khi khả năng huy động vốn trên thị trường còn hạn chế.

Điều đó cho thấy sứ mệnh của thị trường vốn trong giai đoạn tới là kết nối hiệu quả dòng tiền với doanh nghiệp, đồng thời định hướng nguồn lực vào những lĩnh vực tạo ra năng suất mới, công nghệ mới và năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế. Khi thị trường cổ phiếu, trái phiếu, hoạt động IPO và các dòng vốn trong nước, quốc tế cùng phát triển theo chiều sâu, thị trường vốn sẽ từng bước trở thành nền tảng tài chính quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.