AI mở ra cơ hội tăng trưởng mới cho các nền kinh tế đang phát triển

AI tạo cú hích năng suất thay vì thay thế lao động. Ảnh AI minh họa.

AI thúc đẩy năng suất, mở rộng tăng trưởng

Đánh giá này được củng cố trong báo cáo mới của Ngân hàng Thế giới (World Bank), trong đó AI được xem là cơ hội lớn đối với các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp. Theo tổ chức này, sự xuất hiện của các công cụ AI ngày càng rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn đang làm giảm đáng kể rào cản công nghệ, giúp nhiều quốc gia có điều kiện ứng dụng AI vào sản xuất, kinh doanh và quản trị công mà không phải đầu tư quá lớn vào hạ tầng.

Theo ông Indermit Gill, Kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới, các nền kinh tế đang phát triển có nhiều cơ hội để khai thác AI hơn so với những lo ngại thường được đặt ra. Ông cho rằng, chưa đến 10% việc làm tại nhóm quốc gia này có nguy cơ bị AI tự động hóa, trong khi tỷ lệ tại các nền kinh tế thu nhập cao vượt quá một phần ba. Điều đó cho thấy AI trước mắt sẽ đóng vai trò hỗ trợ người lao động nâng cao năng suất nhiều hơn là thay thế lực lượng lao động.

Nhận định này tạo nên góc nhìn khác so với nhiều dự báo trước đây vốn cho rằng AI sẽ làm gia tăng khoảng cách giữa các quốc gia giàu và nghèo. Trong nhiều năm, giới nghiên cứu từng lo ngại chatbot và các mô hình AI tạo sinh sẽ thay thế các công việc tri thức phổ thông, khiến lợi thế lao động giá rẻ của nhiều nền kinh tế mới nổi suy giảm. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai AI đang cho thấy tác động đa chiều hơn và phụ thuộc rất lớn vào cách mỗi quốc gia tận dụng công nghệ.

Theo ông Indermit Gill, chính nhóm nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới ban đầu cũng khá thận trọng khi đánh giá tác động của AI. Sau quá trình khảo sát tại nhiều quốc gia, nhóm nghiên cứu nhận thấy AI đang góp phần cải thiện hiệu quả hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ y tế, tư pháp đến nông nghiệp và dự báo thời tiết. Những kết quả này xuất hiện ngay cả ở các quốc gia còn hạn chế về hạ tầng số, nguồn điện và năng lực tính toán.

Dù vậy, khoảng cách về năng lực AI giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển vẫn còn khá lớn. Các quốc gia sở hữu lợi thế về bán dẫn, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu tiếp tục dẫn đầu trong quá trình phát triển các mô hình AI quy mô lớn. Trong khi đó, nhiều nước thu nhập trung bình vẫn chủ yếu ở giai đoạn ứng dụng công nghệ, chưa làm chủ được các nền tảng cốt lõi.

Ứng dụng AI thay vì chạy đua hạ tầng

Ngân hàng Thế giới ghi nhận xu hướng ứng dụng AI trong khu vực doanh nghiệp tại các nền kinh tế mới nổi đang tăng nhanh. Khảo sát của tổ chức này cho thấy khoảng 20% doanh nghiệp có từ năm lao động trở lên tại Ấn Độ, Jordan, Kenya, Mexico, Nigeria và Thái Lan đã sử dụng chatbot AI trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tại Mỹ, tỷ lệ này vào khoảng một phần ba doanh nghiệp, phản ánh khoảng cách về mức độ phổ cập công nghệ vẫn còn khá lớn.

Một khuyến nghị đáng chú ý của báo cáo là các nền kinh tế đang phát triển không nên chạy theo cuộc đua xây dựng “chủ quyền AI” bằng mọi giá. Việc đầu tư quy mô lớn vào trung tâm dữ liệu, sản xuất chip hoặc phát triển mô hình AI nền tảng có thể tạo áp lực rất lớn về nguồn lực nếu hiệu quả kinh tế không tương xứng. Với nhiều quốc gia, đây có thể trở thành gánh nặng đầu tư thay vì động lực phát triển.

Theo ông Indermit Gill, chiến lược phù hợp hơn là tận dụng sự phát triển của các mô hình AI nhỏ, vốn yêu cầu ít tài nguyên tính toán, tiêu thụ ít năng lượng và dễ triển khai trong điều kiện hạ tầng còn hạn chế. Những mô hình này vẫn có khả năng giải quyết hiệu quả nhiều bài toán chuyên ngành trong y tế, giáo dục, nông nghiệp, hành chính công hay dịch vụ doanh nghiệp, mang lại giá trị thiết thực với chi phí hợp lý.

Đối với các quốc gia quy mô nhỏ và trung bình, cạnh tranh trực tiếp với Mỹ hoặc Trung Quốc trong phát triển mô hình AI nền tảng gần như không phải lựa chọn tối ưu. Giá trị lớn nhất nằm ở khả năng ứng dụng AI để giải quyết các vấn đề của nền kinh tế trong nước, nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới mô hình kinh doanh. Khi AI được đưa vào các lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao, hiệu quả lan tỏa sẽ lớn hơn nhiều so với việc chạy đua đầu tư hạ tầng.

Đối với Việt Nam, những khuyến nghị của Ngân hàng Thế giới mang nhiều ý nghĩa trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng 2 con số đang được đặt ra cho giai đoạn tới. AI có thể trở thành động lực mới nếu được gắn với chiến lược chuyển đổi số quốc gia, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Khi công nghệ được ứng dụng rộng rãi vào sản xuất và quản trị, năng suất lao động sẽ được cải thiện, góp phần tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong những năm tới.