Hệ sinh thái công nghiệp - “chìa khóa” thu hút, giữ chân nhà đầu tư FDI

Các chuyên gia thảo luận tại Diễn đàn Kết nối Đầu tư Hệ sinh thái Công nghiệp Việt Nam VIPFA Industrial Connect 2026.

Nhà đầu tư không còn chỉ còn quan tâm tới chi phí hay ưu đãi

Cạnh tranh thu hút FDI đang đứng trước những yêu cầu mới khi quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh ngày càng tác động mạnh tới quyết định lựa chọn điểm đến của nhà đầu tư. Thay vì chỉ nhìn vào những lợi thế đơn lẻ, yêu cầu đặt ra đối với một điểm đến đầu tư đang mở rộng sang chất lượng hạ tầng, năng lượng, logistics, nhân lực, mạng lưới nhà cung cấp cũng như khả năng triển khai dự án nhanh và hiệu quả.

Những vấn đề này được đặt ra tại Diễn đàn Kết nối Đầu tư Hệ sinh thái Công nghiệp Việt Nam - VIPFA Industrial Connect 2026 do Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA) vừa tổ chức, với gần 150 đại biểu đến từ doanh nghiệp FDI, chủ đầu tư khu công nghiệp, cụm công nghiệp, ngân hàng, tổ chức tài chính và doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.

Phân tích về xu hướng dòng vốn FDI và những yêu cầu mới đối với hệ sinh thái đầu tư của Việt Nam, ông Trương Minh, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho biết, bối cảnh đầu tư quốc tế đang thay đổi nhanh. Cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gắn chặt với tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, yêu cầu về an ninh năng lượng, nguồn nhân lực và khả năng chống chịu của chuỗi sản xuất.

Theo ông Minh, trong bối cảnh đó, nhà đầu tư không chỉ xem xét chi phí hay ưu đãi mà ngày càng quan tâm tới chất lượng môi trường đầu tư, tính ổn định và minh bạch của chính sách, chất lượng hạ tầng, năng lượng, logistics, nhân lực, mạng lưới nhà cung cấp và khả năng triển khai dự án nhanh, hiệu quả.

Những con số được ông Minh dẫn ra cho thấy, trong 8 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần đạt trên 40,6 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ; vốn thực hiện ước đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, đồng thời dòng vốn đã đa dạng hơn sang hạ tầng năng lượng và công nghệ số.

Đáng chú ý, Hàn Quốc đạt trên 8,3 tỷ USD vốn đăng ký trong 8 tháng, đứng thứ hai trong số các đối tác đầu tư vào Việt Nam. Theo ông Minh, kết quả này cho thấy dư địa hợp tác giữa Việt Nam với cộng đồng doanh nghiệp Hàn Quốc và các đối tác quốc tế vẫn còn rất lớn.

Tuy nhiên, đại diện Cục Đầu tư nước ngoài nhấn mạnh, điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở quy mô vốn. Trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư nước ngoài; ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững; đồng thời tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hệ sinh thái đầy đủ sẽ là lợi thế để thu hút FDI

Từ thực tế này, ông Trương Minh chỉ ra 3 vấn đề đang đặt ra đối với thu hút FDI trong giai đoạn mới.

Thứ nhất, cạnh tranh thu hút FDI đang chuyển từ lợi thế đơn lẻ sang năng lực của cả hệ sinh thái.

Theo ông Minh, một nhà đầu tư khi lựa chọn địa điểm không chỉ nhìn vào một khu đất hay một mức ưu đãi. Họ đánh giá đồng thời hạ tầng khu công nghiệp, điện và năng lượng, logistics, nguồn nhân lực, thủ tục hành chính, dịch vụ tài chính - ngân hàng, khả năng tìm kiếm nhà cung cấp, dịch vụ pháp lý và sự đồng hành của chính quyền địa phương.

Vì vậy, địa phương hoặc khu công nghiệp có một hệ sinh thái đầy đủ, có khả năng phối hợp và giải quyết nhanh nhu cầu của nhà đầu tư sẽ có lợi thế ngày càng rõ rệt.

Ông Trương Minh, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính).

Thứ hai, khu công nghiệp cần chuyển từ cung cấp hạ tầng sang cung cấp một nền tảng dịch vụ đầu tư.

Trong mô hình mới, khu công nghiệp không chỉ là nơi bố trí mặt bằng sản xuất mà có thể trở thành đầu mối kết nối nhà đầu tư với doanh nghiệp hỗ trợ, ngân hàng, logistics, nhân lực, công nghệ, năng lượng và các dịch vụ chuyên nghiệp.

“Việc chuẩn bị hạ tầng đồng bộ, hạ tầng số, giải pháp năng lượng phù hợp, tiêu chuẩn môi trường và mạng lưới dịch vụ hỗ trợ sẽ góp phần rút ngắn thời gian triển khai dự án, nâng cao khả năng giữ chân và mở rộng đầu tư”, ông Minh nhấn mạnh.

Thứ ba, cần nâng cao mức độ liên kết và lan tỏa giữa khu vực FDI với doanh nghiệp Việt Nam.

Theo ông Minh, thu hút được một dự án FDI mới là quan trọng, nhưng giá trị lớn hơn là dự án đó tạo ra được bao nhiêu liên kết với doanh nghiệp trong nước, bao nhiêu nhà cung cấp Việt Nam có thể tham gia chuỗi giá trị, bao nhiêu công nghệ và kỹ năng quản trị được lan tỏa.

Muốn làm được điều này, doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, khả năng đáp ứng đơn hàng và tính minh bạch; đồng thời cần có những cơ chế kết nối cung - cầu thực chất giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Khu công nghiệp phải trở thành nền tảng tạo năng lực cạnh tranh

Yêu cầu xây dựng một hệ sinh thái thay cho những lợi thế đầu tư riêng lẻ cũng đang làm thay đổi vai trò của khu công nghiệp trong thu hút dòng vốn mới.

TS. Phan Hữu Thắng, Chủ tịch VIPFA nhìn nhận, sau gần 40 năm kể từ khi bắt đầu mở cửa thu hút FDI, nguồn vốn này tiếp tục có vai trò quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Tuy nhiên, FDI của giai đoạn mới cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ quy mô vốn mà còn ở công nghệ, năng suất, đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực, liên kết doanh nghiệp, giá trị gia tăng, phát triển xanh và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Đi cùng với đó là sự thay đổi của mô hình khu công nghiệp để thích ứng với dòng vốn mới. Nếu trước đây khu công nghiệp chủ yếu được nhìn nhận là nơi có đất công nghiệp, hạ tầng và nhà máy thì khu công nghiệp thế hệ mới cần hướng tới hạ tầng xanh, năng lượng sạch, logistics thông minh, dữ liệu, dịch vụ tài chính, công nghệ, R&D, nhân lực và hệ thống nhà cung ứng.

TS. Phan Hữu Thắng, Chủ tịch VIPFA.

“Đặc biệt, đối với các dự án công nghệ cao, bán dẫn, điện tử, cơ khí chính xác, AI, công nghiệp xanh và các ngành công nghiệp mới, chất lượng khu công nghiệp sẽ ngày càng trở thành một yếu tố quyết định trong lựa chọn địa điểm đầu tư”, TS. Phan Hữu Thắng nói.

Theo TS. Phan Hữu Thắng, khu công nghiệp vì thế không còn chỉ là nơi cho doanh nghiệp thuê đất mà phải trở thành một nền tảng tạo ra năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Hay nói cách khác, nhà đầu tư trong thời gian tới “không chỉ chọn đất, chọn ưu đãi hay nhân công mà họ chọn nơi có hệ sinh thái công nghiệp”.

Cách tiếp cận hệ sinh thái cũng đòi hỏi khái niệm hạ tầng phải được mở rộng hơn so với mặt bằng sản xuất hay hệ thống giao thông đơn thuần.

Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Chủ tịch hệ sinh thái DVL IPT cho rằng, bên cạnh nguyên liệu, tài nguyên đất đai, cần quan tâm tới các yếu tố hạ tầng. Trong đó, hạ tầng cứng gồm giao thông đường bộ, đường thủy, đường hàng không; còn hạ tầng mềm gồm các giải pháp tài chính từ tổ chức tài chính, hệ thống pháp lý và đặc biệt là hạ tầng cung cấp dịch vụ chuyên biệt.

Theo ông Chung, yêu cầu cấp bách đặt ra là thay đổi tư duy thu hút FDI. Nếu trước đây nhiều nơi tập trung vào thu hút vốn và các giải pháp tài chính thì xu hướng hiện nay đang chuyển sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp. Nhà đầu tư không chỉ cần một KCN đơn lẻ mà cần một hệ sinh thái hoàn chỉnh để tạo ra giá trị bền vững.

“Để hình thành hệ sinh thái này, có 3 yếu tố then chốt. Trước hết là chính sách từ Trung ương đến địa phương, trong đó sự hỗ trợ của chính quyền địa phương về pháp lý, thủ tục và môi trường đầu tư đóng vai trò quan trọng. Tiếp đó là hạ tầng công nghiệp bao gồm cả hạ tầng cứng và hạ tầng mềm. Yếu tố thứ ba là phát triển các doanh nghiệp dịch vụ hỗ trợ, giúp nhà đầu tư hình thành và vận hành trong hệ sinh thái”, Luật sư Nguyễn Hồng Chung chia sẻ.

Để những nguồn lực “tìm thấy nhau”

Một hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh không chỉ phục vụ việc thu hút và đưa một dự án FDI vào hoạt động. Vấn đề quan trọng hơn là khả năng kết nối các chủ thể và tạo ra giá trị lan tỏa.

Theo ông Lê Hữu Quang Huy, Phó Chủ tịch VIPFA, hiện các mắt xích cần thiết cho hệ sinh thái đều đang hiện diện. Nhà đầu tư tìm kiếm địa điểm và cơ hội đầu tư; các KCN, khu công nghệ cao và CCN tìm kiếm những nhà đầu tư phù hợp; ngân hàng, tổ chức tài chính có khả năng cung cấp nguồn vốn và giải pháp tài chính; trong khi cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam mong muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI.

Hạ tầng trong khu công nghiệp sẽ có hạ tầng cứng (gồm giao thông đường bộ, đường thủy, đường hàng không), còn hạ tầng mềm gồm các giải pháp tài chính.

Ông Lê Hữu Quang Huy cho rằng, vấn đề đặt ra không chỉ là “chúng ta có gì”, mà quan trọng hơn là làm thế nào để những nguồn lực đó tìm thấy nhau và cùng tạo ra giá trị.

Đây cũng là lý do việc kết nối không thể dừng lại sau một diễn đàn hay những cuộc gặp giữa các doanh nghiệp. Theo ông Huy, mục tiêu là duy trì kết nối sau sự kiện, không chỉ giới thiệu doanh nghiệp với nhau mà hướng tới kết nối đúng nhu cầu; không chỉ tạo cơ hội gặp gỡ mà hướng tới biến những cuộc gặp thành cơ hội đầu tư và kinh doanh cụ thể.

Theo ông Lê Hữu Quang Huy, đây chính là thời điểm để kích hoạt các kết nối sau diễn đàn. VIPFA hướng tới phát triển một mạng lưới kết nối hệ sinh thái công nghiệp ngày càng thực chất giữa FDI - khu công nghiệp - tài chính - chuỗi cung ứng - dịch vụ đầu tư.

Theo các chuyên gia, từ yêu cầu về chất lượng dòng vốn đến sự thay đổi của khu công nghiệp và khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước, cạnh tranh thu hút FDI vì vậy đang được đặt trong một không gian rộng hơn.

Thay vì từng lợi thế riêng lẻ, khả năng kết nối đất đai, hạ tầng, năng lượng, tài chính, logistics, nhân lực, nhà cung ứng và dịch vụ đầu tư thành một hệ sinh thái đang trở thành vấn đề đặt ra đối với việc thu hút những dòng vốn có chất lượng cao hơn và tạo giá trị lan tỏa lớn hơn cho nền kinh tế.