Cơ hội "lãi đậm" với cổ phiếu IPO nếu kiên trì nắm giữ

Hiệu suất mang tính chu kỳ rõ rệt

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn được kỳ vọng sôi động trở lại với nhiều thương vụ IPO quy mô lớn, gắn với câu chuyện nâng hạng thị trường và sự phục hồi của thị trường vốn. Tuy nhiên, các thống kê trong báo cáo Market Waves của BSC cho thấy, hiệu suất đầu tư IPO tại Việt Nam mang tính chu kỳ rất rõ và tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu nhà đầu tư tiếp cận theo tâm lý đám đông.

Hiệu suất đầu tư cổ phiếu IPO trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2007 - 2025. Nguồn: BSC

Tổng hợp dữ liệu giai đoạn 2007 - 2025 cho thấy lợi nhuận của các thương vụ IPO biến động mạnh theo bối cảnh thị trường. Việc theo dõi hiệu suất sau IPO ở nhiều mốc thời gian, từ một tháng đến 5 năm, phản ánh một thực tế: IPO không mang lại mức sinh lời ổn định, mà phụ thuộc lớn vào thời điểm tham gia và chất lượng doanh nghiệp.

Ở khung ngắn hạn, rủi ro thể hiện khá rõ. Trong nhiều năm, hiệu suất trung vị của cổ phiếu IPO sau 1-3 tháng thường ở mức âm, đặc biệt trong các giai đoạn thị trường khó khăn như 2011 - 2015 hay 2019 - 2023. Ngay cả trong những năm thị trường sôi động, khả năng sinh lời ngắn hạn cũng không đồng đều.

Theo BSC, tại các năm có thanh khoản cao như 2021 hoặc 2024, tỷ lệ “chiến thắng” trong ngắn hạn chỉ đạt khoảng 40-50%, đồng nghĩa với việc vẫn có tới một nửa số nhà đầu tư không đạt được lợi nhuận như kỳ vọng. Khi thị trường đảo chiều hoặc thanh khoản suy yếu, xác suất sinh lời giảm rất nhanh.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ đặc thù của IPO trong giai đoạn đầu niêm yết. Động lực tăng giá ngắn hạn thường dựa nhiều vào hiệu ứng truyền thông và sự khan hiếm nguồn cung tạm thời. Khi những yếu tố này không còn, cổ phiếu IPO dễ chịu áp lực điều chỉnh, đặc biệt trong bối cảnh thị trường chung kém thuận lợi. Thực tế cho thấy, không ít nhà đầu tư tham gia IPO với kỳ vọng “lướt sóng” đã phải đối mặt với thua lỗ ngay sau khi cổ phiếu giao dịch ổn định.

Ở khung dài hạn, bức tranh còn phân hóa mạnh hơn. Dữ liệu của BSC cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa hiệu suất trung vị và hiệu suất trung bình. Trường hợp năm 2012 là ví dụ điển hình: Sau 3 năm, mức sinh lời trung vị của các cổ phiếu IPO vẫn âm gần 30%, trong khi mức sinh lời trung bình lại dương trên 47%. Điều này phản ánh thực tế rằng chỉ một số ít doanh nghiệp IPO có nền tảng thực sự tốt mới tạo ra mức tăng trưởng vượt trội, còn phần lớn cổ phiếu không đáp ứng được kỳ vọng dài hạn.

“Ông lớn” cũng ngậm ngùi trong ngắn hạn

Thực tế thị trường Việt Nam cũng cho thấy, ngay cả các “ông lớn” cũng không tránh khỏi những giai đoạn IPO kém thuận lợi. Trường hợp Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV – mã BID) là một ví dụ điển hình. Sau IPO và niêm yết năm 2014, cổ phiếu BID chịu áp lực giảm giá trong giai đoạn đầu do điều kiện thị trường chưa thuận lợi và lượng cung cổ phiếu mới gia tăng.

Nguồn: BSC.

Tuy nhiên, cùng với quá trình tái cơ cấu và cải thiện hiệu quả hoạt động, cổ phiếu BID đã dần được thị trường định giá lại. Tính đến nay, giá cổ phiếu BID đã tăng khoảng 530% so với giai đoạn sau IPO, nhờ sóng cổ phiếu Nhà nước, mang lại lợi nhuận đáng kể cho các nhà đầu tư nắm giữ dài hạn.

Tương tự, Vietcombank (VCB), ngân hàng được đánh giá có nền tảng tài chính và quản trị rủi ro tốt hàng đầu hệ thống, cũng từng trải qua một hành trình không hề bằng phẳng. Cổ phiếu VCB được niêm yết năm 2009, đúng thời điểm thị trường chứng khoán Việt Nam rơi vào giai đoạn khó khăn nhất. Trong ngắn hạn, diễn biến giá kém tích cực là điều khó tránh khỏi.

Nhờ nền tảng kinh doanh vững chắc và hiệu quả hoạt động ổn định qua nhiều chu kỳ, cổ phiếu VCB đã dần được thị trường định giá lại, với mức tăng khoảng 747% so với thời điểm IPO (tính đến phiên sáng 9/2/2026).

Gần đây, thị trường chứng kiến một số thương vụ IPO "hot" nhưng hiện hữu rủi ro ngắn hạn rõ nét. Cụ thể, cổ phiếu VCK của Chứng khoán VPS chào sàn với giá tham chiếu 60.000 đồng/cp rồi nhanh chóng chịu áp lực bán mạnh, có thời điểm giảm gần 20% và hiện thấp hơn gần 30% so với giá chào sàn. Tương tự, cổ phiếu VPX của Chứng khoán VPBankS cũng chào sàn trong “sắc đỏ” và hiện giảm hơn 19% so với thời điểm niêm yết, khiến nhiều nhà đầu tư tham gia IPO chịu thua lỗ, đặc biệt khi sử dụng đòn bẩy tài chính.

Nhận định về vấn đề này, ông Trần Anh Giàu - Giám đốc tư vấn đầu tư Chứng khoán Kafi cho rằng, đầu tư cổ phiếu giai đoạn IPO luôn đi kèm biến động lớn. Việc giá cổ phiếu giảm sau IPO có thể ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư, song về dài hạn, yếu tố quyết định vẫn là mức độ minh bạch và hiệu quả hoạt động thực tế của doanh nghiệp sau niêm yết.

Trong ngắn hạn, yếu tố thời điểm đóng vai trò quyết định, với “tỷ lệ thắng” chỉ quanh 40–50% ngay cả trong điều kiện thuận lợi. Trong dài hạn, chất lượng doanh nghiệp mới là yếu tố then chốt. Trước làn sóng IPO mới đang được kỳ vọng, nhà đầu tư cần tiếp cận thận trọng hơn, tránh tâm lý chạy theo hiệu ứng truyền thông, đồng thời xác định rõ khung thời gian đầu tư và tiêu chí lựa chọn. Làn sóng IPO có thể mở ra cơ hội, nhưng chỉ thực sự dành cho những nhà đầu tư kỷ luật, kiên nhẫn và hiểu rõ bản chất doanh nghiệp.