Từ hơn 2.000 kiến nghị đến dòng chảy cải cách thể chế

Ông Hồ Sĩ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phát biểu.

Kỷ lục lập pháp với 89 đạo luật được thông qua trong năm 2025

Phát biểu tại Hội thảo công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 được tổ chức ngày 2/6/2026, ông Hồ Sĩ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, năm 2025 có thể xem là một năm rất đặc biệt của nền kinh tế Việt Nam. Điều tạo nên sự khác biệt không chỉ nằm ở các con số tăng trưởng mà còn ở sự chuyển động mạnh mẽ về tư duy phát triển và tư duy thể chế.

Một trong những điểm nổi bật nhất được ghi nhận trong Báo cáo là sự xuất hiện của “bộ tứ nghị quyết chiến lược” gồm Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Theo đánh giá của VCCI, đây là 4 trụ cột quan trọng mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó thể chế không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà ngày càng đóng vai trò kiến tạo, khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho rằng, điều đáng chú ý nhất trong giai đoạn vừa qua là sự thay đổi rất lớn trong tư duy lập pháp và thực thi. Theo ông, chỉ trong một thời gian ngắn, đặc biệt từ năm 2025 đến nay, hệ thống chính sách đã chứng kiến những chuyển biến mạnh mẽ, phản ánh quyết tâm ưu tiên phát triển, tháo gỡ rào cản và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Báo cáo của VCCI cho thấy năm 2025 cũng ghi nhận một kỷ lục mới trong hoạt động xây dựng pháp luật. Chỉ trong 3 kỳ họp, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật - mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần 3 lần năm 2024 và gấp hơn 5 lần mức trung bình giai đoạn trước.

Nguồn: Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025

Tính chung hai năm 2024-2025, tổng số luật được ban hành lên tới 120 đạo luật, vượt tổng số luật của cả 8 năm trước cộng lại. Thời gian soạn thảo cũng được rút ngắn đáng kể, trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày đối với các đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Chủ tịch VCCI, một xu hướng mới đang hình thành là các đạo luật ngày càng được xây dựng theo hướng quy định nguyên tắc, khung khổ chung, trong khi những nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn thực hiện. Cách tiếp cận này giúp chính sách có khả năng phản ứng nhanh hơn với những thay đổi của thực tiễn, nhất là trong bối cảnh kinh tế số và công nghệ phát triển rất nhanh.

Tuy nhiên, lãnh đạo VCCI cũng cho rằng khi tốc độ xây dựng pháp luật được đẩy nhanh, yêu cầu về chất lượng tham vấn và sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình hoạch định chính sách càng trở nên quan trọng hơn. Đây là điều kiện cần thiết để bảo đảm các quy định mới vừa kịp thời, vừa khả thi khi đi vào cuộc sống.

Quang cảnh Hội thảo.

Giải phóng sức sản xuất và củng cố niềm tin

Một trong những dấu ấn thể chế nổi bật của năm 2025 là việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật. Theo VCCI, lần đầu tiên Chính phủ được trao cơ chế để ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành nhằm xử lý ngay các điểm nghẽn cấp bách. Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, 15 nghị quyết đã được ban hành, tập trung tháo gỡ vướng mắc liên quan đến quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thực phẩm, thủ tục hành chính và nhà ở xã hội.

Trong đó, Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được đánh giá là một trong những đợt cải cách thủ tục hành chính quy mô lớn nhất từ trước tới nay, với hơn 760 thủ tục được đơn giản hóa thành phần hồ sơ trên nguyên tắc “không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có”.

Bên cạnh đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật, cải cách thủ tục hành chính cũng được cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận tích cực. Báo cáo cho thấy có tới 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục. Có 89,69% doanh nghiệp đánh giá thủ tục trực tuyến dễ thực hiện, 89,34% cho rằng tiết kiệm thời gian và 91,18% nhận định tiết kiệm chi phí so với phương thức truyền thống.

Dù vậy, báo cáo cũng chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục cải thiện. Vẫn còn 38,18% doanh nghiệp phản ánh phải chi trả chi phí không chính thức khi thực hiện thủ tục cấp phép và 24,04% doanh nghiệp cho biết từng phải hủy hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh do vướng mắc về thủ tục hành chính.

Một nội dung được nhiều hiệp hội doanh nghiệp quan tâm là công tác tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý. Theo thống kê của VCCI, hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp đã được các bộ, ngành và địa phương tiếp nhận, phân loại và xử lý trong năm qua. Trong đó, khoảng 38%, tương đương 787 phản ánh, được xác định là những vướng mắc thực sự cần giải quyết.

Báo cáo cho rằng quá trình này đã giúp thu hẹp dần khoảng cách giữa “logic pháp lý” và “logic thực tiễn”, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận chính sách gần hơn với trải nghiệm vận hành thực tế của doanh nghiệp.

Nguồn: Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025

Từ góc độ hiệp hội ngành hàng, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, các doanh nghiệp hiện nay đặc biệt quan tâm đến việc hoàn thiện môi trường pháp lý phục vụ sản xuất, xuất khẩu.

Theo đại diện VASEP, ngành thủy sản Việt Nam đang tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, hàng hóa được phân phối trực tiếp tại các hệ thống bán lẻ quốc tế, do đó các vướng mắc pháp lý phát sinh ở bất kỳ khâu nào cũng ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi sản xuất từ người dân đến doanh nghiệp. Hiệp hội cho biết trung bình mỗi tuần đều phải gửi văn bản kiến nghị tới các cơ quan quản lý nhà nước để phản ánh khó khăn phát sinh trong thực tiễn.

Cũng tại Hội thảo, đại diện Công ty Canon Việt Nam đánh giá, những chuyển động trong cải cách thể chế thời gian qua đã góp phần tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp ghi nhận nỗ lực của các cơ quan quản lý trong việc lắng nghe và tháo gỡ các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, đặc biệt là việc đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính và tăng cường đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đại diện Canon cũng cho rằng vẫn cần tiếp tục nâng cao tính ổn định, thống nhất và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn và mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam.

Từ những vấn đề đã nêu, báo cáo của VCCI cho rằng, việc tháo gỡ các rào cản này được nhìn nhận như một yêu cầu cấp thiết và đầy triển vọng để khơi thông nguồn lực đầu tư, giải phóng sức sản xuất và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.