Quy hoạch TP. Hồ Chí Minh dựa trên 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược

Phối cảnh Trung tâm hành chính mới của TP. Hồ Chí Minh đang được xây dựng tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Ảnh: NĐT

Tầm nhìn 100 năm, định hình siêu đô thị đa trung tâm

Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh Võ Văn Minh ký ban hành Nghị quyết số 123/NQ-HĐND, thông qua Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm.

Nghị quyết được ban hành căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương; Luật Quy hoạch; Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn; Luật Phát triển đô thị và các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Chính phủ…

Theo Nghị quyết, phạm vi lập quy hoạch bao trùm toàn bộ ranh giới hành chính TP. Hồ Chí Minh với diện tích khoảng 6.772,59 km2, gồm 168 đơn vị hành chính, trong đó có 113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo, đồng thời tính đến phần không gian khai thác lấn biển phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế.

Theo định hướng, đến năm 2030, quy mô dân số Thành phố, bao gồm dân số thường trú, tạm trú trên 6 tháng và dân số quy đổi, dự kiến đạt khoảng 18 triệu người. Diện tích đất xây dựng toàn Thành phố khoảng 280.000-290.000 ha.

TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành đô thị đặc biệt, văn minh, hiện đại, năng động và sáng tạo; là trung tâm kinh tế, tài chính, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics và hội nhập quốc tế, có vị trí nổi trội trong khu vực Đông Nam Á.

Các chỉ tiêu kinh tế được đặt ra trong giai đoạn này ở mức cao, với tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân tối thiểu 10,5%/năm. Quy mô GRDP dự kiến đạt khoảng 200-225 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người tối thiểu 14.500 USD. Xa hơn, đến năm 2075 và những thập niên tiếp theo, Thành phố hướng tới trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện và ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, quy hoạch tổ chức cấu trúc siêu đô thị dựa trên 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Trong đó, cực lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế tập trung tại khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm, tiếp tục đảm nhận vai trò quản trị, tài chính, thương mại, dịch vụ, du lịch, văn hóa và kinh tế sáng tạo. Thành phố ưu tiên tái thiết đô thị, bảo tồn di sản, phát triển công viên chuyên đề tầm cỡ quốc tế và gắn kết chặt chẽ với hệ thống giao thông công cộng.

Ở phía Đông và Đông Bắc, cực đổi mới sáng tạo kết nối Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An, Bình Dương, Tân Uyên với sân bay Long Thành. Đây sẽ là không gian phát triển công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, nghiên cứu và phát triển, giáo dục đại học.

Khu vực lõi trung tâm, Thành phố ưu tiên tái thiết đô thị, bảo tồn di sản. Ảnh: Phạm Thọ

Phía Bắc được định hướng hình thành cực công nghiệp - logistics tại Bến Cát, Bàu Bàng và các khu vực phụ cận. Các khu công nghiệp đơn chức năng từng bước chuyển đổi thành hệ sinh thái tích hợp công nghiệp, logistics, đô thị và dịch vụ.

Trong khi đó, phía Nam hình thành cực cảng biển - thương mại tự do - công nghiệp năng lượng, kết nối Châu Đức, Long Sơn, Phú Mỹ, Vũng Tàu và Cần Giờ. Khu vực này phát huy lợi thế cảng biển, hàng hải, logistics, thương mại tự do và năng lượng, đi kèm yêu cầu kiểm soát chặt chẽ tác động môi trường.

Cực đô thị, giáo dục và y tế phía Tây được định hướng phát triển các khu đô thị đồng bộ, trung tâm đào tạo, y tế chuyên sâu, triển lãm và dịch vụ. Đây cũng là khu vực có vai trò phân bố lại dân cư, việc làm, giảm sức ép lên khu vực lõi đô thị.

Song song với 5 cực động lực, quy hoạch xác định 5 trung tâm vệ tinh gồm Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên - Bắc Tân Uyên. Mỗi trung tâm được định hướng phát triển theo lợi thế riêng. Côn Đảo kết hợp sinh thái, di sản, du lịch và nhiệm vụ quốc phòng, an ninh; Long Hải - Hồ Tràm trở thành trung tâm du lịch biển, nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe. Hóc Môn - Củ Chi phát triển đô thị gắn với giáo dục, y tế và dịch vụ; Bàu Bàng, Tân Uyên - Bắc Tân Uyên tập trung công nghiệp hiện đại, công nghiệp xanh, logistics, đô thị thông minh và đào tạo nhân lực.

Để liên kết các không gian phát triển, Thành phố tổ chức 9 trục xuyên tâm, 5 vành đai và 4 hành lang chiến lược. Các hướng phát triển chính gồm phía Đông, Nam - Đông Nam ra biển, Bắc - Tây Bắc và Tây - Tây Nam.

Hệ thống vành đai được phân định chức năng rõ ràng. Vành đai 2 phục vụ chỉnh trang đô thị hiện hữu; Vành đai 3 kiểm soát mở rộng đô thị, tạo vùng chuyển tiếp xanh; Vành đai 4 kết nối các trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị mới. Vành đai 4,5 có vai trò dự trữ không gian phát triển, còn Vành đai 5 hỗ trợ phân luồng giao thông và tăng cường liên kết với Tây Ninh, Đồng Nai, Lâm Đồng.

Bốn hành lang phát triển đặc trưng gồm hành lang sông Sài Gòn, hành lang sinh thái sông Đồng Nai, hành lang sinh thái sông Soài Rạp và hành lang kinh tế ven biển Gò Công Đông - Cần Giờ - Bà Rịa - Vũng Tàu - Đồng Nai.

Một điểm đáng chú ý là quy hoạch mở rộng không gian phát triển theo 3 chiều, gồm mặt đất, không gian ngầm và không gian trên cao. Thành phố ưu tiên mô hình đô thị nén gắn với giao thông công cộng (TOD) tại các đầu mối giao thông, đồng thời tái thiết những khu vực sử dụng đất kém hiệu quả.

Hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai và rừng ngập mặn Cần Giờ được xác định là nền tảng xanh - xanh dương, đóng vai trò cân bằng sinh thái và bảo tồn cảnh quan. Việc mở rộng đô thị phải tính đến sức chịu tải môi trường, kiểm soát phát triển tại các khu vực thấp trũng, nhạy cảm với biến đổi khí hậu.

Về giao thông, đến năm 2050, Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 961 km, cùng khoảng 450 km đường sắt nhẹ và tàu điện mặt đất. Vận tải hành khách công cộng được định hướng đáp ứng 55-65% nhu cầu đi lại. Các nhà ga, sân bay, cảng biển và trung tâm đô thị sẽ trở thành những đầu mối trung chuyển đa phương thức, gắn với các khu đô thị TOD.

Xác định dự án ưu tiên và nguồn lực thực hiện

Bên cạnh định hình không gian phát triển, Nghị quyết thông qua Quy hoạch tổng thể cũng xác định những nhóm dự án ưu tiên và phương thức huy động nguồn lực để đưa các định hướng chiến lược vào thực tiễn.

Theo đó, danh mục dự án được lựa chọn dựa trên tính cấp thiết, khả thi, hiệu quả, mức độ phù hợp với quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực. Thành phố ưu tiên các dự án quy mô lớn có sức lan tỏa, tạo động lực phát triển vùng và đóng góp đáng kể cho kinh tế địa phương.

Trọng tâm trước mắt là hoàn thành những dự án đang triển khai, đồng thời đầu tư hệ thống hạ tầng quốc gia, hạ tầng vùng và hạ tầng khung của Thành phố. Các công trình giao thông đa phương thức, đường sắt đô thị, đường vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay và logistics được xác định là những hạng mục quan trọng nhằm tăng cường kết nối giữa các cực tăng trưởng.

Khu vực Vũng Tàu thuộc cực động lực phía Nam. Ảnh: Phạm Thọ

Cùng với hạ tầng giao thông, Thành phố ưu tiên đầu tư hạ tầng số, năng lượng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các ngành công nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và dịch vụ chất lượng cao được xác định là những lĩnh vực cần tập trung nguồn lực để nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Về nguồn lực, quy hoạch đặt ra yêu cầu huy động tổng hợp từ ngân sách nhà nước, khu vực tư nhân, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), phương thức đối tác công tư (PPP), trái phiếu và các nguồn lực trong nước, quốc tế.

Đáng chú ý, Thành phố định hướng khai thác nguồn lực từ giá trị gia tăng do quy hoạch và đầu tư hạ tầng mang lại. Quỹ đất và không gian phát triển dọc các tuyến đường sắt, khu vực TOD, các dự án tái thiết đô thị và công trình hạ tầng chiến lược sẽ được khai thác hiệu quả theo quy định pháp luật.

Một yêu cầu khác là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu của siêu đô thị trong tương lai. Thành phố tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của các ngành công nghệ cao, logistics, tài chính, dịch vụ và kinh tế biển.

Quá trình thực hiện quy hoạch được phân kỳ thành 3 giai đoạn: 2026-2030, 2031-2040 và 2041-2050. Trong từng giai đoạn, Thành phố sẽ xác định các chương trình, dự án hạ tầng khung và công trình có tính chất dẫn dắt, tạo động lực, mở ra không gian phát triển mới. Danh mục, thứ tự ưu tiên, nguồn vốn và tiến độ cụ thể sẽ được xác định trong kế hoạch thực hiện quy hoạch, đồng thời được rà soát, cập nhật phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực và tình hình phát triển.

Trước đó, ngày 28/10/2026, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thay mặt Bộ Chính trị đã ký ban hành Kết luận số 112-KL/TW của Bộ Chính trị về Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Bộ Chính trị cơ bản thống nhất với các quan điểm, mục tiêu, tầm nhìn và định hướng chiến lược chủ yếu của quy hoạch theo báo cáo, đề xuất của Thành ủy TP. Hồ Chí Minh.

Bộ Chính trị yêu cầu TP. Hồ Chí Minh quán triệt, cụ thể hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng chiến lược của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 về xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, quy hoạch phải bảo đảm tính kế thừa, phát triển và tư duy đột phá, hướng tới xây dựng Thành phố trở thành đô thị toàn cầu, có năng lực cạnh tranh quốc tế, giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt và lan tỏa phát triển đối với vùng và cả nước…

Theo kế hoạch, UBND TP. Hồ Chí Minh dự kiến tổ chức hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thành phố vào ngày 16/11/2026. Thành phố cũng giao nhiệm vụ các đơn vị tổ chức cập nhật hồ sơ, bản đồ quy hoạch chậm nhất ngày 31/12/2026 và phấn đấu hoàn thành các quy hoạch chuyên ngành trước ngày 30/6/2027.