Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Phác thảo những biểu tượng cho khát vọng vươn tầm quốc tế

Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cùng Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng và các đại biểu tham quan, tìm hiểu không gian trưng bày về Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm (6/2026). Ảnh: Lê Hải.

Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm định vị một Hà Nội mang tầm vóc quốc tế

Khát vọng vươn tầm quốc tế được xác lập rõ nét trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, với mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, hội nhập quốc tế sâu rộng, có năng lực cạnh tranh cao; tiến tới trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương và xa hơn là thành phố toàn cầu có trình độ phát triển cao, bền vững.

Để hiện thực hóa khát vọng đó, Quy hoạch xác lập mô hình phát triển mới theo cấu trúc đa cực, đa trung tâm, đa tầng, với 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Mỗi cực được gắn với những chức năng, lợi thế và động lực kinh tế khác nhau, qua đó mở rộng dư địa phát triển, phân bố lại các hoạt động kinh tế và từng bước hình thành những trung tâm, không gian phát triển mới của Thủ đô.

Phác thảo những biểu tượng cho khát vọng vươn tầm quốc tế.

Chia sẻ với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Kiến trúc sư trưởng TP. Hà Nội, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội đánh giá một trong những điểm đột phá của Quy hoạch lần này là sự chuyển đổi mô hình cấu trúc, từ mô hình “chùm đô thị” trước đây sang mô hình đa cực, đa trung tâm và đa tầng. Nếu trước đây các đô thị vệ tinh tuy có động lực phát triển riêng, nhưng vẫn phụ thuộc vào đô thị trung tâm, thì với mô hình mới, các cực phát triển có thể độc lập hơn, tạo cơ sở để phân bố lại dân cư, hạ tầng và các hoạt động kinh tế.

Một điểm mới khác, theo TS. KTS. Đào Ngọc Nghiêm, là không gian phát triển được mở rộng theo cả chiều sâu và chiều cao. Các công trình ngầm được định hướng hình thành hệ thống liên hoàn, phục vụ không chỉ giao thông, mà cả kinh tế, dịch vụ, thương mại; trong khi ở không gian trên cao đã xuất hiện những công trình có quy mô mới, trong đó Khu đô thị thông minh phía Bắc Hà Nội có định hướng công trình 108 tầng.

Theo KTS. Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Quy hoạch tầm nhìn 100 năm hướng tới “kiến tạo một mô hình phát triển hoàn toàn mới”, trong đó hạ tầng không chỉ phục vụ, mà phải trở thành động lực dẫn dắt phát triển.

Khát vọng tạo dựng những biểu tượng xứng tầm cũng được đặt ra đối với các không gian đặc biệt của Hà Nội. Phát biểu thảo luận tại tổ tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Trung tâm chính trị Ba Đình phải có diện mạo mới, xứng đáng là trung tâm chính trị của cả nước và “phải có những biểu tượng xứng tầm với vị thế của đất nước và của Thủ đô”; đối với khu vực trung tâm Hà Nội, đặc biệt là Hồ Gươm và khu vực xung quanh, cần xác định rõ các trục phát triển, những công trình và không gian mang tính biểu tượng của Hà Nội.

Từ mô hình phát triển mới đến những động lực tăng trưởng mới

Cấu trúc đa cực, đa trung tâm không chỉ là sự tổ chức lại không gian đô thị, mà còn hướng tới tái phân bố các hoạt động kinh tế và tạo lập những cực tăng trưởng mới. Theo định hướng Quy hoạch, phía Bắc sông Hồng phát triển các chức năng dịch vụ, thương mại quốc tế, tài chính, logistics và công nghệ cao; phía Đông tập trung thương mại - dịch vụ, logistics; trong khi Hòa Lạc tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong không gian khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó là định hướng hình thành trung tâm tài chính, trung tâm thương mại và kinh doanh (CBD), khu thương mại tự do (FTZ), trung tâm thương mại, logistics và dịch vụ giá trị cao. Đây là những không gian được kỳ vọng tạo khả năng hội tụ dòng vốn, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và các hoạt động có giá trị gia tăng lớn, qua đó tạo thêm động lực tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.

Những định hướng của Quy hoạch tiếp tục được cụ thể hóa trong Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Trong đó, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tuần hoàn được xác định là những động lực trọng tâm thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, Hà Nội được đặt trong không gian liên kết với Vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc, nhằm phát huy lợi thế bổ trợ giữa các địa phương và mở rộng không gian phát triển chung.

Trong mô hình đó, kinh tế tri thức được đặt vào vị trí của một động lực phát triển quan trọng, đây cũng được coi là biểu tượng của đô thị toàn cầu trong tương lai. Ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT FPT cho rằng, Quy hoạch đã xác định tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển cốt lõi, đồng thời kỳ vọng với định hướng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Hà Nội có thể trở thành một “viên ngọc tri thức toàn cầu”.

Định hướng ấy đã bắt đầu được cụ thể hóa khi đầu năm 2026, Hà Nội và FPT khởi công Khu công viên công nghệ số và hỗn hợp với quy mô gần 200 ha, tổng vốn đầu tư trên 2 tỷ USD. Cùng với Hòa Lạc, các trung tâm tài chính, thương mại và những không gian đổi mới sáng tạo, dự án cho thấy những biểu tượng của Hà Nội tương lai không nhất thiết chỉ được tạo nên bởi các công trình kiến trúc, mà còn có thể là những trung tâm kinh tế và tri thức đủ sức tạo ra năng lực cạnh tranh và thu hút nguồn lực quốc tế.

Những nét phác họa đầu tiên của cuộc “đại kiến thiết”

Nếu Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm là bản thiết kế cho tương lai của Hà Nội, thì những siêu dự án và công trình hạ tầng chiến lược đang được triển khai hôm nay chính là những nét vẽ đầu tiên hiện thực hóa bản thiết kế ấy. Trong một khoảng thời gian tương đối tập trung, hàng loạt dự án quy mô lớn về giao thông, đô thị, thương mại - dịch vụ, công nghệ, văn hóa và thể thao đang được triển khai hoặc chuẩn bị đầu tư, tạo nên hình ảnh của một “đại công trường” và đặt những viên gạch đầu tiên cho một cuộc “đại kiến thiết” hướng tới tái cấu trúc không gian, tạo lập động lực tăng trưởng và diện mạo mới cho Thủ đô.

Cần xác định rõ các trục phát triển, những công trình và không gian mang tính biểu tượng của Hà Nội. Ảnh: Lê Tiên.

Bộ khung của cuộc chuyển động ấy trước hết được tạo nên bởi hạ tầng giao thông. Vành đai 4 đang được triển khai, Vành đai 5 - Vùng Thủ đô được xem xét chủ trương đầu tư, 5 tuyến đường sắt đô thị được khởi công cuối tháng 6/2026, cùng với các tuyến hướng tâm và hệ thống cầu qua sông Hồng. Trong cấu trúc phát triển đa cực, giá trị của những công trình này không chỉ nằm ở giải quyết điểm nghẽn giao thông, mà còn ở khả năng kết nối các cực tăng trưởng, mở rộng không gian đầu tư và tạo điều kiện phân bố lại các hoạt động kinh tế.

Phát biểu tiếp thu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc ngày 8/7/2026, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh Thành phố sẽ tạo lập các nền tảng vững chắc cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mô hình tăng trưởng để đạt các mục tiêu dài hạn. Theo đó, Hà Nội tập trung hoàn thành, thông tuyến Vành đai 1, Vành đai 2,5; tiến tới hoàn thành các tuyến vành đai đang thi công, 7 cây cầu vượt sông, các tuyến hướng tâm và khởi công Vành đai 5, đồng thời phát triển 9 vùng động lực tăng trưởng mới, không gian ngầm và hệ thống đường sắt đô thị gắn với TOD.

Trong bức tranh đó, sông Hồng nổi lên như một không gian có khả năng tạo ra sự thay đổi lớn về cấu trúc và diện mạo đô thị. Theo TS. KTS. Đào Ngọc Nghiêm, nếu các quy hoạch trước xác định sông Hồng là trục trung tâm, thì Quy hoạch lần này nâng tầm thành “trục cảnh quan trung tâm”, đồng thời xác định đây sẽ là “biểu tượng phát triển mới của thành phố Hà Nội”. Gắn với trục sông là hệ thống cầu mới và Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, nơi tích hợp giao thông, cảnh quan, công viên, không gian đô thị và tái thiết hai bên sông.

Ở góc nhìn văn hóa - kiến trúc, KTS. Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, dự án Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, nếu được triển khai đúng định hướng, có thể tạo nên một “bảo tàng sống” về văn hóa sông Hồng, kết nối các làng cổ, làng nghề, đình, chùa, di tích lịch sử và những lớp văn hóa được hình thành qua nhiều thế hệ; giá trị của dự án không chỉ nằm ở quy mô đầu tư, mà còn ở khả năng trở thành một “di sản kiến trúc - cảnh quan của Hà Nội trong thế kỷ XXI”.

Cùng với những trục hạ tầng lớn, hàng loạt dự án đô thị, thương mại - dịch vụ, văn hóa - thể thao và công nghệ đang tạo thêm những điểm nhấn cho diện mạo Thủ đô. Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội quy mô khoảng 9.000 ha được định hướng hình thành một không gian đô thị - thể thao - dịch vụ quy mô lớn, trong đó VinFast – Trống Đồng Stadium với sức chứa 135.000 chỗ ngồi là một điểm nhấn; Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia bổ sung thiết chế phục vụ hội chợ, triển lãm, thương mại, xúc tiến đầu tư và các sự kiện lớn; trong khi Khu công viên công nghệ số và hỗn hợp gần 200 ha, tổng vốn đầu tư trên 2 tỷ USD đại diện cho một lớp không gian phát triển mới dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Điều đáng chú ý không chỉ là những con số về diện tích, sức chứa hay tổng vốn đầu tư, mà là sự xuất hiện gần như đồng thời của các dự án thuộc nhiều lĩnh vực. Vành đai, metro và những cây cầu định hình mạng lưới kết nối; Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng mở ra một không gian phát triển đặc biệt; những tổ hợp đô thị - thể thao, triển lãm, công nghệ cùng các trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo tạo nên những điểm hội tụ mới của hoạt động kinh tế. Đặt trong một chỉnh thể, đó chính là những nét phác họa ban đầu của mô hình phát triển mà Hà Nội đang hướng tới.

“Đại công trường” đặt nền móng cho Hà Nội vươn tầm quốc tế

Theo bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, chưa bao giờ chứng kiến Hà Nội như một “đại công trường” lớn và có quy mô đồng bộ như hiện nay. Điều ấn tượng không chỉ nằm ở quy mô của từng dự án, mà còn ở sự đa dạng trong các lĩnh vực: từ hạ tầng giao thông, đô thị, thương mại - dịch vụ đến văn hóa, thể thao và các công trình công cộng.

“Nếu được triển khai đúng định hướng quy hoạch, đồng bộ và có chất lượng, những dự án này sẽ tạo nên những nét phác họa đầu tiên của một ‘Thủ đô mới’, với diện mạo hiện đại, bài bản và chuẩn mực hơn trên nhiều phương diện. Những gì đang diễn ra hôm nay chính là những viên gạch đầu tiên để Hà Nội hiện thực hóa tầm nhìn 100 năm. Nếu được tổ chức bài bản, các công trình và dự án này không chỉ tạo ra những biểu tượng mới về kiến trúc, mà quan trọng hơn là góp phần hình thành Thủ đô mới với một diện mạo toàn diện, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa hiện thực hóa khát vọng vươn tầm quốc tế của Thủ đô”, bà Miền nhấn mạnh.

Từ “đại công trường” đến một cuộc “đại kiến thiết” đúng nghĩa, tuy nhiên, còn phụ thuộc vào khả năng huy động và tổ chức nguồn lực tương xứng. Tại Lễ công bố Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm, ông Lê Ngọc Lâm, Chủ tịch BIDV cho rằng, Hà Nội không chỉ cần nguồn vốn lớn, mà cần “một hệ sinh thái tài chính đủ chiều sâu”, có khả năng cấu trúc các dòng vốn trung và dài hạn và đồng hành với những chương trình chuyển đổi lớn.

Sự thay đổi về diện mạo Thủ đô cũng có thể không còn là câu chuyện của một tương lai quá xa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, nếu trong vài năm tới, Hà Nội hoàn thành được khoảng 500 km đường sắt đô thị, thì diện mạo Thủ đô sẽ thay đổi rất lớn; việc đi lại của người dân sẽ thuận lợi hơn, góp phần giải quyết ùn tắc giao thông và tạo động lực mới cho phát triển.

Theo các chuyên gia, tầm vóc quốc tế của một đô thị không chỉ được đo bằng những tòa nhà vươn cao, sân vận động quy mô lớn, hàng trăm kilômét metro hay những trung tâm kinh tế, công nghệ mới. Quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2065, Hà Nội trở thành thành phố toàn cầu, có trình độ phát triển cao và bền vững, thuộc nhóm các Thủ đô có chất lượng sống và hạnh phúc cao trên thế giới; Chương trình hành động của Chính phủ cũng xác định phát triển Thủ đô phải lấy con người làm trung tâm và chất lượng cuộc sống của người dân làm thước đo. TS. KTS. Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh một trong những điểm mới của Quy hoạch là “vừa xây dựng mới để hướng tới đẳng cấp quốc tế, vừa cải tạo đô thị hiện hữu nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân”.

Bởi vậy, ý nghĩa của cuộc “đại kiến thiết” không chỉ nằm ở số lượng hay quy mô của những công trình được dựng lên, mà cuối cùng phải được đo bằng năng lực cạnh tranh mới của nền kinh tế đô thị, chất lượng của không gian sống và khả năng gìn giữ những giá trị riêng đã làm nên bản sắc Hà Nội.

Khi mô hình đa cực, đa trung tâm được hiện thực hóa bằng các cực tăng trưởng; khi mạng lưới hạ tầng chiến lược kết nối những không gian kinh tế mới; khi sông Hồng, những công trình quy mô lớn và các trung tâm tài chính, thương mại, công nghệ từng bước thành hình, những nét phác họa về một Hà Nội hiện đại, có sức cạnh tranh và kết nối sâu rộng với thế giới sẽ ngày càng rõ nét. Và khi đó, những nét vẽ được đặt xuống từ Quy hoạch tầm nhìn 100 năm hôm nay mới thực sự trở thành những biểu tượng cho khát vọng vươn tầm quốc tế của Thủ đô.

(Bài viết đăng lại từ Đặc san Kinh tế - Tài chính Việt Nam năm 2026 do Tạp chí Kinh tế - Tài chính xuất bản nhân kỷ niệm 81 năm ngày truyền thống của ngành Tài chính và Quốc khánh 2/9/2026)