Phát triển công nghiệp hỗ trợ gắn với hạ tầng khu công nghiệp chuyên sâu

Các doanh nghiệp CNHT Việt Nam đã có những bước tiến nhất định. Ảnh: HD

Thực tế cho thấy, sau nhiều năm phát triển, CNHT Việt Nam đã có những bước tiến nhất định nhưng vẫn chưa thoát khỏi vị thế “gia công giá trị thấp”.

Theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp CNHT TP. Hà Nội (HANSIBA), cả nước hiện có khoảng 6.000 doanh nghiệp CNHT, trong đó phần lớn đang ở giai đoạn chuyển dịch từ gia công đơn giản sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, song vẫn ở mức trung bình thấp so với các quốc gia trong khu vực.

Doanh nghiệp CNHT trong nước chủ yếu đảm nhận các khâu lắp ráp, sản xuất linh kiện cơ bản, trong khi khả năng tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia còn hạn chế. Nguyên nhân là do năng lực nội tại của doanh nghiệp còn yếu, từ công nghệ, chất lượng sản phẩm đến nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, liên kết với chuỗi cung ứng toàn cầu còn lỏng lẻo và môi trường chính sách chưa đủ mạnh để tạo đột phá.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hồng Phong, Chủ tịch Công ty TNHH Dụng cụ An Mi (An Mi Tool) cho rằng, phần lớn doanh nghiệp trong ngành đang ở vị thế thấp và thiếu ổn định về tài chính, nhân lực và công nghệ. Việc triển khai mô hình nhà máy thông minh hay chuyển đổi số mới chỉ ở giai đoạn đầu, trong khi yêu cầu từ các chuỗi sản xuất toàn cầu ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cấp doanh nghiệp riêng lẻ, mà cần một cách tiếp cận mang tính hệ thống, trong đó hạ tầng khu công nghiệp chuyên sâu cho CNHT đóng vai trò then chốt. Đây được xem là “bệ đỡ” để doanh nghiệp tiếp cận đất đai, nhà xưởng, công nghệ và các dịch vụ hỗ trợ một cách đồng bộ.

Theo ông Nguyễn Vân, việc phát triển các khu công nghiệp chuyên biệt cho CNHT tại 3 miền Bắc - Trung - Nam là cần thiết để tạo điều kiện thực tiễn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sản xuất. Khi có hạ tầng phù hợp, doanh nghiệp không chỉ giảm chi phí đầu tư ban đầu mà còn dễ dàng kết nối với các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Một ví dụ cụ thể là chuỗi khu công nghiệp hỗ trợ do N&G Group đầu tư phát triển. Trong đó, tại cửa ngõ phía Nam TP. Hà Nội, giai đoạn 1 của Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP) đã hoàn thiện và lấp đầy 100%. Đây là khu công nghiệp đầu tiên của Việt Nam chuyên phát triển CNHT công nghệ cao.

HANSSIP với định hướng phát triển thành trung tâm sản xuất linh kiện, phụ tùng và công nghệ cao.

Theo đại diện HANSIBA, HANSSIP được thiết kế theo mô hình khu công nghiệp tích hợp, không chỉ cung cấp mặt bằng sản xuất mà còn gắn với hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp, bao gồm kết nối cung - cầu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và hỗ trợ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Khu công nghiệp này đã thu hút sự tham gia của nhiều tập đoàn quốc tế, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước trong các lĩnh vực cơ khí chính xác, điện tử, tự động hóa và vật liệu mới.

Điểm đáng chú ý là HANSSIP hướng tới hình thành một cụm liên kết ngành, nơi các doanh nghiệp không hoạt động riêng lẻ mà tham gia vào chuỗi sản xuất có tính bổ trợ lẫn nhau. Mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện và từng bước đưa doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Nguyễn Vân đánh giá, mô hình này cho thấy nếu có sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương và chính sách phù hợp, việc phát triển khu công nghiệp chuyên sâu hoàn toàn có thể trở thành cú hích cho CNHT.

Tuy nhiên, để các mô hình như Hanssip phát huy hiệu quả, nhiều chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, đặc biệt là về ưu đãi đầu tư, tiếp cận đất đai và tín dụng, đồng thời tăng cường kết nối giữa khu công nghiệp với các tập đoàn FDI để tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp nội địa. Ngoài ra, theo ông Nguyễn Vân, doanh nghiệp rất cần một môi trường chính sách ổn định, nếu có thay đổi thì phải theo hướng tích cực hơn và không hồi tố, tránh gây rủi ro cho các kế hoạch đầu tư dài hạn.

Không chỉ hạ tầng, bài toán vốn và kết nối thị trường cũng là yếu tố quyết định. Đại diện HANSIBA kiến nghị cần tăng cường các nguồn vốn ưu đãi từ các tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư, đồng thời cụ thể hóa các chính sách từ Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, để doanh nghiệp đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và số hóa sản xuất.

Ở tầm vĩ mô hơn, nhiều ý kiến cho rằng cần định vị lại chiến lược phát triển CNHT, chuyển từ sản xuất linh kiện rời rạc sang cung ứng cụm linh kiện và hệ thống có hàm lượng công nghệ cao. Ông Nguyễn Hồng Phong đề xuất nên tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp đã làm chủ được công nghệ lõi, đồng thời xây dựng chương trình phát triển các doanh nghiệp mũi nhọn có khả năng cung ứng cho các tập đoàn lớn như Samsung, Canon, Honda hay các hãng sản xuất thiết bị điện tử, xe điện.

Bên cạnh đó, yêu cầu liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp cũng được đặt ra cấp thiết. Phát biểu tại Hội nghị doanh nghiệp với Thủ tướng Chính phủ mới đây, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị FPT cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn sự liên kết giữa doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và khu vực FDI. Đó là thực hiện nguyên tắc "ba cùng": cùng lên kế hoạch, cùng làm và cùng chia sẻ thành quả, trong đó vai trò của Nhà nước, đặc biệt về thể chế, là rất quan trọng.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, cần thiết lập cơ chế để doanh nghiệp nhỏ và vừa được tham gia sâu hơn vào các dự án đầu tư công cũng như chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn. Việc quy định tỷ lệ tham gia tối thiểu sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, giúp nâng cao năng lực toàn hệ thống.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, CNHT được kỳ vọng sẽ đóng vai trò nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần một chiến lược tổng thể, trong đó hạ tầng khu công nghiệp chuyên sâu, cơ chế tài chính, chính sách ổn định và liên kết doanh nghiệp phải được triển khai đồng bộ, giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.