Phát huy sức dân trong xây dựng nông thôn mới tại Sơn La

Những tuyến đường bê tông tại xã Chiềng Hặc, tỉnh Sơn La.

Khơi dậy nguồn lực từ Nhân dân

Sau hơn một thập kỷ triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Sơn La là một trong những địa phương miền núi cho thấy hiệu quả rõ nét của việc phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quá trình phát triển nông thôn. Thực tiễn tại địa phương cho thấy, bên cạnh nguồn lực hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, sự đồng thuận và tham gia trực tiếp của người dân đã trở thành yếu tố quan trọng thúc đẩy tiến trình xây dựng nông thôn mới đi vào chiều sâu và tạo được tính bền vững.

Tại bản Cang, xã Chiềng Hặc, tuyến đường nội bản dài gần 5 km vừa được bê tông hóa là minh chứng cho cách làm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”. Khi chủ trương mở rộng tuyến đường được triển khai, các hộ dân trong bản đã tự nguyện hiến đất, góp công để giải phóng mặt bằng và hoàn thiện công trình.

Không dừng lại ở đó, người dân trong bản còn đóng góp thêm 120 triệu đồng để lắp đặt 54 cột đèn chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời. Hệ thống chiếu sáng mới giúp cải thiện điều kiện đi lại, sinh hoạt của người dân, đồng thời góp phần thay đổi diện mạo khu dân cư.

Theo lãnh đạo xã Chiềng Hặc, trong giai đoạn 2020-2025, người dân trên địa bàn ba xã trước khi sáp nhập gồm Chiềng Hặc, Mường Lựm và Tú Nang đã đóng góp trên 2,3 tỷ đồng cùng hàng nghìn mét vuông đất và nhiều ngày công lao động để xây dựng hạ tầng giao thông, nhà văn hóa và các công trình dân sinh.

Những kết quả này phản ánh rõ nét phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” đang được triển khai tại nhiều địa phương trong tỉnh. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng thành quả xây dựng nông thôn mới mà còn trực tiếp tham gia từ khâu bàn bạc, lựa chọn công trình đến tổ chức thực hiện và giám sát quá trình triển khai.

Hiệu quả của cách làm này được thể hiện qua những con số cụ thể. Giai đoạn 2021-2025, phong trào “Sơn La chung sức xây dựng nông thôn mới” đã huy động nguồn lực lớn từ cộng đồng dân cư và xã hội. Toàn tỉnh ghi nhận hơn 1.026 tỷ đồng do người dân đóng góp; trên 165.000 ngày công lao động được huy động; gần 1,85 triệu m² đất cùng tài sản trên đất, trị giá hơn 293 tỷ đồng, được người dân tự nguyện hiến để phục vụ xây dựng các công trình hạ tầng.

Những con số này cho thấy xây dựng nông thôn mới tại Sơn La không chỉ dựa vào nguồn vốn đầu tư công mà còn được thúc đẩy bởi sự đồng thuận xã hội và tinh thần trách nhiệm của người dân đối với sự phát triển của địa phương.

Nâng cao thu nhập, tạo nền tảng phát triển bền vững

Nếu giai đoạn đầu của chương trình tập trung nhiều vào đầu tư hạ tầng, thì trong những năm gần đây, xây dựng nông thôn mới tại Sơn La đang chuyển dần sang mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế nông thôn.

Tại xã Bình Thuận, được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai xã Phổng Lái và Chiềng Pha, những thay đổi về diện mạo nông thôn đi cùng với sự chuyển biến trong phát triển sản xuất. Bên cạnh hệ thống giao thông được đầu tư đồng bộ, địa phương chú trọng khai thác các lợi thế về nông nghiệp và du lịch để nâng cao thu nhập cho người dân.

Người dân đầu tư lưới phủ chống mưa đá tại thung lũng mận Nà Ka.

Các vùng chè, cà phê, cây ăn quả tiếp tục được mở rộng và nâng cao hiệu quả sản xuất. Một số mô hình kinh tế trang trại kết hợp du lịch trải nghiệm từng bước hình thành, góp phần đa dạng hóa nguồn thu và tạo thêm việc làm tại chỗ.

Theo lãnh đạo địa phương, mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ là duy trì các tiêu chí nông thôn mới đã đạt được mà còn tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí, đặc biệt là tiêu chí thu nhập, môi trường và tổ chức sản xuất.

Thực tế này cũng phù hợp với định hướng của Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035. Theo bộ tiêu chí mới, xây dựng nông thôn mới không còn đơn thuần được đánh giá qua số lượng công trình hay mức độ hoàn thiện hạ tầng, mà hướng nhiều hơn tới chất lượng sống của người dân, khả năng tạo sinh kế và phát triển kinh tế địa phương.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La Nguyễn Thành Công cho rằng, sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới mang lại hiệu quả thiết thực bởi người dân không chỉ hiến đất, làm đường mà còn chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất, phát triển kinh tế và làm giàu trên chính mảnh đất của mình. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với kết quả thực hiện chương trình tại địa phương.

Trong bối cảnh Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi bước sang giai đoạn mới, vai trò chủ thể của người dân tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm. Việc phát huy sức dân không chỉ giúp huy động thêm nguồn lực xã hội mà còn tạo sự đồng thuận, nâng cao trách nhiệm cộng đồng và bảo đảm tính bền vững của các công trình sau đầu tư.

Thực tiễn tại Sơn La cho thấy, khi người dân thực sự được tham gia và trở thành chủ thể của quá trình phát triển, những công trình hạ tầng được xây dựng sẽ không chỉ làm thay đổi diện mạo nông thôn mà còn tạo nền tảng để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại các địa bàn vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.