 |
| Đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn TP. Đà Nẵng). |
Đưa ra khỏi danh mục dự án "giữ chỗ"
Tại phiên thảo luận của Quốc hội về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 chiều ngày 21/4, các đại biểu Quốc hội đã thẳng thắn chỉ ra nhiều điểm nghẽn tồn tại kéo dài, đồng thời kiến nghị các giải pháp mang tính cải cách mạnh mẽ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm đầu tư công thực sự trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng.
Phát biểu tại nghị trường, đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn TP. Đà Nẵng) cơ bản thống nhất với các định hướng lớn, đồng thời nhấn mạnh: “nhìn lại giai đoạn 2021-2025, đầu tư công đã góp phần quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô, phục hồi tăng trưởng, nhiều công trình hạ tầng chiến lược đã được triển khai, tạo nền tảng cho phát triển trong dài hạn”.
Tuy nhiên, theo đại biểu, thực tế vẫn còn nhiều hạn chế như “nguồn vốn không nhỏ nhưng giải ngân chậm, khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế, nhiều dự án kéo dài, điều chỉnh nhiều lần làm giảm hiệu quả đầu tư”. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở chỗ thiếu vốn mà nằm ở chỗ cơ chế vận hành và tổ chức thực hiện.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay theo đại biểu là quy trình thủ tục đầu tư còn phức tạp, thiếu liên thông. Việc triển khai một dự án phải đi qua nhiều luật khác nhau, theo trình tự tuần tự, mỗi khâu là một bộ hồ sơ riêng, khiến thời gian chuẩn bị kéo dài, thậm chí “có những công trình nhỏ nhưng mất 1 đến 2 năm để hoàn tất thủ tục, trong khi thi công chỉ mất vài tháng” .
Từ thực tiễn đó, đại biểu kiến nghị cần thiết lập một quy trình thống nhất, liên thông, giảm tối đa các thủ tục trung gian và cho phép triển khai song song các bước. Đồng thời, phân loại dự án theo quy mô, đơn giản hóa thủ tục đối với dự án nhỏ, tăng cường phân cấp đi đôi với giám sát.
Một vấn đề đáng lưu ý khác là tình trạng các dự án mang tính chất “giữ chỗ”. Theo đại biểu, nhiều dự án đã được ghi vốn qua nhiều kỳ kế hoạch nhưng vẫn chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, khiến người dân trong vùng dự án phải sống trong điều kiện khó khăn kéo dài. Vì vậy, cần “kiên quyết đưa ra khỏi danh mục đối với các dự án mang tính chất giữ chỗ” .
Về cơ chế sử dụng tài nguyên, đại biểu cho rằng cần có cơ chế điều tiết giá hoặc dự trữ chiến lược vật liệu xây dựng, gắn quy hoạch tài nguyên với kế hoạch đầu tư công. Đồng thời, phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực vật liệu xây dựng.
Liên quan đến hiệu quả sử dụng vốn vay, đại biểu cảnh báo: khi dự án chậm tiến độ, “vốn không được đưa vào sử dụng hiệu quả, trong khi nghĩa vụ trả nợ vẫn phải phát sinh”, từ đó ảnh hưởng đến kỷ luật tài chính và dư địa phát triển. Do đó, cần “siết chặt kỷ luật đầu tư, lựa chọn kỹ lưỡng dự án” và chuyển mạnh từ tư duy giải ngân sang hiệu quả sử dụng vốn .
Loại bỏ dự án kém hiệu quả, chống “xin - cho”
Cùng quan điểm, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) bày tỏ thống nhất với mục tiêu tổng quát của kế hoạch đầu tư công trung hạn là “nâng cao hiệu quả đầu tư công, tạo sức lan tỏa, dẫn dắt thu hút tối đa các nguồn vốn ngoài nhà nước cho đầu tư phát triển, phát huy vai trò đầu tư công là một trong các động lực tăng trưởng”, đồng thời bảo đảm cân đối vĩ mô và an toàn nợ công .
Đại biểu đề nghị cần tiếp tục rà soát, “kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thực sự cần thiết, cấp bách, kém hiệu quả, chưa bảo đảm thủ tục đầu tư” để tập trung nguồn lực cho các dự án trọng điểm.
Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản trị đầu tư công: “cần tiến hành một cuộc cách mạng đổi mới triệt để và thực chất công tác quản trị đầu tư công quốc gia, xóa bỏ triệt để cơ chế xin-cho” .
 |
| Đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà). |
Theo đại biểu, việc giảm 30% số lượng dự án đầu tư công so với giai đoạn 2021-2025 là cần thiết. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, quan trọng là bảo đảm hiệu quả từng đồng vốn. “Nếu dự án đầu tư chưa hiện rõ chủ trương, hiệu quả đầu tư thì cũng phải kiên quyết cắt”, đồng thời làm rõ trách nhiệm cá nhân trong quyết định chủ trương đầu tư.
Đại biểu cũng cảnh báo những “căn bệnh trầm kha” của đầu tư công như dàn trải, chậm tiến độ, chất lượng chuẩn bị dự án thấp, giải ngân thấp… và nhấn mạnh không thể “giải ngân bằng mọi giá” mà phải gắn với hiệu quả và chất lượng công trình.
Để khắc phục, đại biểu cho rằng cần đánh giá tính hiệu quả của dự án công trình từ khâu thẩm định quyết định chủ trương đầu tư, không chờ bố trí vốn rồi mới đánh giá tổng thể để điều chỉnh cơ cấu vốn. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm cá nhân của người quyết định chủ trương đầu tư và người thẩm định dự án đưa vào kế hoạch bố trí vốn ngay từ khâu này.
Đại biểu cũng lưu ý cần có cơ chế giám sát từ xa, từ sớm, xác định rõ trách nhiệm và xử lý trách nhiệm nghiêm minh trong việc lựa chọn tư vấn khảo sát, thiết kế, lập dự toán, phê duyệt quyết toán và nhà thầu thi công. Cơ chế quản trị đầu tư công quốc gia mới cần siết chặt và không để khoảng trống pháp lý và trách nhiệm ở các khâu này.
Với kỳ vọng đổi mới mạnh mẽ, các đại biểu tin tưởng rằng nếu tháo gỡ được các điểm nghẽn thể chế, nâng cao kỷ luật và trách nhiệm, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 sẽ đạt được mục tiêu đề ra, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng nhanh và bền vững.
