Giải ngân đầu tư công khởi động tích cực, mở dư địa bứt tốc

Năm 2026 mở đầu cho giai đoạn đầu tư công trung hạn 2026-2030 với quy mô vốn lớn nhất từ trước tới nay. Ảnh: internet

Khởi động với tín hiệu tích cực

Năm 2026 mở đầu cho giai đoạn đầu tư công trung hạn 2026-2030 với quy mô vốn lớn nhất từ trước tới nay, trong đó giải ngân tiếp tục được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng.

Theo Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 31/3/2026, tổng số vốn giải ngân đạt 110.288,1 tỷ đồng, tương đương 11% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (1.013.443,4 tỷ đồng). Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 30.569,4 tỷ đồng (8,4%), vốn ngân sách địa phương đạt 79.718,7 tỷ đồng (12,3%).

So với cùng kỳ năm 2025, kết quả này cao hơn 1,2% và tăng khoảng 29.981,4 tỷ đồng về giá trị tuyệt đối - một bước khởi động cho thấy nỗ lực vào cuộc sớm, quyết liệt của cả hệ thống ngay từ những tháng đầu năm.

Bức tranh giải ngân cũng ghi nhận nhiều điểm sáng khi có 7 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đạt tỷ lệ từ mức bình quân chung cả nước trở lên. Tuy vậy, vẫn còn một số bộ, ngành, địa phương có tiến độ chậm hơn, chủ yếu do đặc thù giai đoạn chuẩn bị đầu tư đầu năm.

Ngay từ những ngày đầu năm, Chính phủ đã liên tục triển khai các giải pháp điều hành đồng bộ: tổ chức Hội nghị toàn quốc thúc đẩy giải ngân; ban hành các nghị quyết, công điện trọng tâm; duy trì các phiên họp thường kỳ và các Ban chỉ đạo dự án trọng điểm; đồng thời trực tiếp kiểm tra hiện trường, phát động thi đua tại nhiều công trình lớn.

Đáng chú ý, trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều biến động, đặc biệt là diễn biến phức tạp tại Trung Đông tác động đến giá nguyên vật liệu, Thủ tướng Chính phủ đã chủ động chỉ đạo xây dựng các kịch bản ứng phó, trong đó tiếp tục nhấn mạnh vai trò then chốt của giải ngân đầu tư công trong ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng.

Ở cấp thực thi, các bộ, ngành và địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, phân công rõ trách nhiệm người đứng đầu; duy trì chế độ báo cáo định kỳ, thường xuyên rà soát, tháo gỡ vướng mắc để bảo đảm tiến độ.

Bộ Tài chính cũng triển khai đồng bộ các giải pháp: điều hành linh hoạt nguồn vốn; kiểm tra phương án phân bổ; đẩy nhanh phê duyệt dự toán; chỉ đạo Kho bạc Nhà nước giải ngân kịp thời; xây dựng hệ thống chỉ số KPI theo dõi tiến độ theo tuần, tháng, phục vụ công tác điều hành.

Nhận diện "chướng ngại", tạo dư địa bứt tốc

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, tiến độ giải ngân trong quý I/2026 vẫn mang đặc trưng của giai đoạn đầu năm khi nhiều dự án đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư như thiết kế, thẩm định, lựa chọn nhà thầu, dẫn tới khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa lớn.

Một số dự án phải điều chỉnh chủ trương đầu tư do thay đổi quy mô, thiết kế hoặc phát sinh hạng mục, khiến tiến độ giải ngân chưa thể bứt tốc ngay. Với các dự án quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp như các tuyến đường sắt mới, yêu cầu cao về công nghệ, tiêu chuẩn, cùng với hạn chế về kinh nghiệm triển khai cũng khiến công tác chuẩn bị cần thêm thời gian.

Công tác giải phóng mặt bằng tại một số nơi còn gặp vướng mắc liên quan đến xác định nguồn gốc đất, đơn giá đền bù, di dời hạ tầng kỹ thuật. Đáng chú ý, một số dự án lớn dự kiến đến tháng 4 mới hoàn tất thiết kế kỹ thuật để triển khai giải phóng mặt bằng, qua đó ảnh hưởng nhất định đến tiến độ chung trong quý I.

Bên cạnh đó, thị trường vật liệu xây dựng vẫn tiềm ẩn biến động, đặc biệt là nguy cơ tăng giá do tác động từ tình hình quốc tế. Tuy nhiên, phần lớn các dự án hiện đang triển khai vẫn chủ yếu sử dụng nguồn cung trong nước, tạo cơ sở để chủ động điều hành trong thời gian tới.

Ngoài ra, một số hạn chế về chất lượng chuẩn bị đầu tư, năng lực tổ chức thực hiện của một bộ phận chủ đầu tư, nhà thầu; hay những khó khăn bước đầu trong tổ chức bộ máy tại địa phương sau sắp xếp… cũng đã được nhận diện rõ để kịp thời khắc phục.

Trước áp lực giải ngân toàn bộ kế hoạch năm, các giải pháp đã được Chính phủ xác định theo hướng mạnh mẽ, đồng bộ: đề cao trách nhiệm người đứng đầu; xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo tháng, quý; điều chuyển vốn linh hoạt; kiểm soát chặt chi phí; tháo gỡ dứt điểm các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng và vật liệu; đẩy nhanh các dự án trọng điểm; hoàn thiện cơ chế chính sách; tăng cường kiểm tra, giám sát và kỷ luật thực thi.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chỉ đạo các bộ, cơ quan trung ương và địa phương nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư, khắc phục triệt để tình trạng “vốn chờ dự án” - một trong những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm qua.

Việc phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công được Thủ tướng yêu cầu thực hiện chặt chẽ, đúng quy định; gắn với cơ chế khen thưởng, động viên kịp thời các tổ chức, cá nhân, đơn vị có kết quả tốt. Ngược lại, các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm, gây khó khăn, cản trở hoặc làm chậm tiến độ giao vốn, giải ngân sẽ bị xử lý nghiêm khắc.

Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu thay thế kịp thời những cán bộ, công chức, viên chức yếu kém về năng lực, có biểu hiện nhũng nhiễu, tiêu cực, nhằm bảo đảm bộ máy thực thi đủ năng lực, liêm chính và đáp ứng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong năm bản lề của giai đoạn 2026-2030.

Áp lực giải ngân của năm 2026 là rất lớn, song cùng với quyết tâm chính trị cao và những giải pháp đang được triển khai đồng bộ, dư địa bứt tốc trong các quý tiếp theo vẫn còn nhiều. Dòng vốn đầu tư công, nếu được khơi thông mạnh mẽ, sẽ tiếp tục là động lực quan trọng, lan tỏa tới nhiều lĩnh vực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng của cả năm.