Khi chuỗi cung ứng không còn chỗ cho "mắt xích yếu"

Nhà cung ứng phải chuyển mình trở thành đối tác chiến lược trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Ảnh: H.D

Việt Nam không còn là "vệ tinh" bên lề, mà đã trở thành điểm đến quan trọng trong bản đồ thương mại và đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, trong chuỗi giá trị toàn cầu, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vẫn giữ vai trò chủ đạo, trong khi doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các nhà cung ứng nội địa, chủ yếu đứng ở vị trí khiêm tốn.

Nhìn lại bức tranh kinh tế năm 2025, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, Việt Nam "mở cửa" rất thành công nhưng chưa đủ sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Doanh nghiệp FDI hiện chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu, trong khi liên kết với khu vực doanh nghiệp nội địa còn lỏng lẻo.

Đây không chỉ là câu chuyện về tăng trưởng hay kim ngạch, mà là bài toán chiến lược liên quan trực tiếp đến năng lực tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế trong dài hạn. Bởi theo các chuyên gia, dòng vốn đầu tư quốc tế không còn đơn thuần tìm kiếm chi phí thấp, mà ngày càng ưu tiên những quốc gia sở hữu hệ sinh thái cung ứng ổn định, linh hoạt, minh bạch và bền vững.

Trong bối cảnh đó, nhà cung ứng không thể chỉ dừng ở vai trò "gia công thuê", mà phải chuyển mình trở thành đối tác chiến lược, cùng doanh nghiệp đầu chuỗi giải quyết các bài toán về công nghệ, chất lượng, tiến độ và phát triển bền vững. Do vậy, những doanh nghiệp có hệ thống ổn định, công nghệ phù hợp và khả năng thích ứng nhanh mới có thể trụ vững.

Thực tế hiện nay cho thấy, một số doanh nghiệp nội địa đang cho thấy nỗ lực đáng chú ý trong việc tự tái cấu trúc để đáp ứng các yêu cầu mới. Tại nhiều nhà máy sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và công nghệ cao, cách tiếp cận hoạt động mua sắm và quản trị chuỗi cung ứng công nghiệp đang thay đổi rõ rệt.

MRO (tức bảo trì, sửa chữa và vận hành) không còn được xem là hoạt động mua bán vật tư đơn lẻ, mà ngày càng trở thành một phần của bài toán vận hành tổng thể, gắn trực tiếp với tính liên tục của sản xuất, khả năng kiểm soát rủi ro và hiệu quả dài hạn.

Một số doanh nghiệp nội địa đang thích ứng với yêu cầu này bằng cách đầu tư bài bản vào hệ thống, quy trình và năng lực kỹ thuật, thay vì cạnh tranh thuần túy bằng giá. Trong nhóm doanh nghiệp được vinh danh trong Chương trình bình chọn "Nhà cung ứng xuất sắc Việt Nam năm 2025" do VCCI thực hiện, Công ty Cổ phần Bách Liên (VietMRO) là một ví dụ tiêu biểu.

Hoạt động trong lĩnh vực MRO, doanh nghiệp này tập trung cung cấp các giải pháp tích hợp cho nhà máy sản xuất, đặc biệt là khối điện tử, công nghệ cao và doanh nghiệp FDI, với trọng tâm xử lý các yêu cầu đặc thù như thiết bị đã ngừng sản xuất, linh kiện khó tìm và các hạng mục đòi hỏi mức độ tuân thủ cao.

Việc được ghi nhận là Nhà cung ứng xuất sắc không chỉ phản ánh năng lực cung ứng ổn định trong điều kiện bình thường, mà còn cho thấy khả năng duy trì hỗ trợ nhà máy khi chuỗi cung ứng chịu áp lực và biến động, đòi hỏi phản ứng nhanh và kiểm soát rủi ro tốt.

Một số doanh nghiệp được trao Chứng nhận Nhà cung ứng xuất sắc Việt Nam năm 2025.

Từ góc độ chuỗi giá trị, theo các chuyên gia, những mô hình như vậy cho thấy hướng đi rõ nét của nhà cung ứng Việt Nam trong giai đoạn mới chuyển từ vai trò "bán hàng" sang "đồng hành vận hành", từ đáp ứng đơn lẻ sang tham gia sâu vào hệ sinh thái sản xuất của khách hàng. Đây cũng là tiêu chí ngày càng được các doanh nghiệp đầu chuỗi và khối FDI ưu tiên, đồng thời là nền tảng để nhà cung ứng nội địa xoá bỏ thế "mắt xích yếu", từng bước nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Do vậy, vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở sự chủ động của từng doanh nghiệp. Theo các ý kiến tại Diễn đàn Nhà cung ứng Việt Nam mới đây, trong 1–3 năm tới, doanh nghiệp Việt Nam muốn nâng cấp vị thế trong chuỗi cung ứng cần tập trung vào ba hướng lớn: chuẩn hóa và ổn định hệ thống vận hành; đầu tư nghiêm túc cho công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay vì tâm lý "tiết kiệm" bằng máy móc lạc hậu; đồng thời, thúc đẩy chuyển đổi kép – số hóa gắn với xanh hóa thực chất, đáp ứng các tiêu chuẩn về phát triển bền vững và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe.

Từ góc độ chính sách, đại diện Bộ Công Thương cho biết, Nhà nước đang chuyển mạnh từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm. Việc xây dựng các định hướng mới tại Nghị định số 205/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ, mở rộng đối tượng hỗ trợ sang nghiên cứu – phát triển, thử nghiệm, giám định chất lượng và tạo thị trường đầu ra thông qua mua sắm công, được kỳ vọng sẽ tháo gỡ phần nào nút thắt cho doanh nghiệp nội địa.