Giải bài toán thẩm quyền trong tranh chấp lĩnh vực tài chính

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc điều hành Công ty Luật ANVI.

Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về vai trò của việc thỏa thuận cơ chế trọng tài ngay từ đầu trong các giao dịch tài chính?

Luật sư Trương Thanh Đức: Thực tế cho thấy, đến một giai đoạn phải lựa chọn trọng tài nào, thủ tục nào, pháp luật nào, tố tụng nào thì bản thân việc đó đã mất rất nhiều thời gian. Chi bằng chúng ta thỏa thuận rõ ngay từ đầu, lựa chọn một trung tâm trọng tài mà các bên cảm thấy tin tưởng, thống nhất quy tắc, pháp luật áp dụng và các điều kiện cụ thể.

Khi đó, đến lúc phát sinh tranh chấp, gần như chỉ cần nộp đơn là quy trình sẽ tự động vận hành, rất nhanh chóng và thuận lợi. Thậm chí, các bên có thể thỏa thuận từ đầu về việc chỉ định trọng tài viên, lựa chọn cơ chế một trọng tài viên hay hội đồng ba trọng tài viên.

Điều này giúp trao quyền chủ động rất lớn cho các bên trong việc giải quyết tranh chấp. Tự chúng ta quyết định từ sớm thì sẽ dễ hơn rất nhiều, thay vì để đến khi tranh chấp xảy ra thì việc trao đổi, thống nhất gần như rất khó khăn.

Phóng viên: Từ thực tiễn, ông nhìn nhận như thế nào về tính chất của tranh chấp trong lĩnh vực tài chính so với các lĩnh vực khác?

Luật sư Trương Thanh Đức: Nếu so với các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh hay buôn bán thông thường thì có thể thấy pháp luật ở những lĩnh vực đó tương đối rõ ràng và ở một mức độ nào đấy cũng đơn giản hơn.

Trong khi đó, tranh chấp lĩnh vực tài chính thường liên quan đến rất nhiều quan hệ khác nhau. Bản thân lĩnh vực tài chính có đặc thù là biến động nhanh, nhiều yếu tố phức tạp và chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định pháp luật. Đặc biệt, có rất nhiều quan hệ gắn với các trung tâm tài chính, các sàn giao dịch, cũng như các yếu tố tranh chấp trong nước và quốc tế đan xen.

Chính vì vậy, mức độ vướng mắc và khó khăn trong giải quyết tranh chấp tài chính cao hơn so với nhiều lĩnh vực khác. Việc này đòi hỏi các trọng tài viên, doanh nghiệp hay luật sư khi tham gia vào các vụ việc tranh chấp tài chính đều cần có kinh nghiệm nhất định, hiểu được bản chất của các giao dịch và mối quan hệ pháp lý liên quan thì mới có thể đưa ra hướng giải quyết phù hợp.

Đây cũng là lý do vì sao tranh chấp tài chính thường kéo dài và tốn kém hơn. Nếu không có sự chuẩn bị từ đầu, đặc biệt là về cơ chế giải quyết tranh chấp, thì khi phát sinh vấn đề, việc xử lý sẽ càng trở nên phức tạp.

Phóng viên: Trong bối cảnh Việt Nam đang hình thành và xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, theo ông, việc giải quyết tranh chấp tài chính sẽ đặt ra những vấn đề gì?

Luật sư Trương Thanh Đức: Kể cả khi chúng ta xây dựng một trung tâm chuyên biệt để giải quyết tranh chấp tài chính thì cũng không có nghĩa là cơ chế đó có thể thay thế toàn bộ các phương thức giải quyết tranh chấp khác.

Trên thực tế, vẫn tồn tại song song nhiều cơ chế như tòa án chuyên biệt, các trung tâm trọng tài trong nước và cả các trung tâm trọng tài quốc tế. Mỗi cơ chế có thể có thế mạnh riêng, có những lĩnh vực, những loại giao dịch mà họ xử lý tốt hơn.

Đối với trung tâm tài chính, sẽ có rất nhiều loại giao dịch và hoạt động khác nhau. Có những trường hợp cơ chế trong trung tâm là phù hợp, nhưng cũng có những trường hợp khác lại không hẳn là lựa chọn tối ưu nhất.

Đặc biệt, cần nhìn nhận rằng việc xây dựng trung tâm tài chính quốc tế hiện nay mới chỉ ở giai đoạn đầu, nên tôi nghĩ sẽ cần nhiều thời gian để kiểm chứng cách thức vận hành trên thực tế, từ hiệu quả, chất lượng cho đến tiến độ xử lý các tranh chấp.

Do đó, vấn đề không phải là lựa chọn một cơ chế duy nhất, mà là làm sao để các cơ chế đó có thể vận hành song song một cách hợp lý, tránh chồng chéo và tạo điều kiện cho các bên lựa chọn phương án phù hợp nhất với từng loại tranh chấp.

Trong bối cảnh đó, việc thỏa thuận trước về cơ chế giải quyết tranh chấp lại càng trở nên quan trọng. Nếu các bên không xác định rõ ngay từ đầu, khi tranh chấp xảy ra trong một môi trường có nhiều lựa chọn như trung tâm tài chính quốc tế, việc xác định thẩm quyền có thể trở thành một vấn đề phức tạp, thậm chí kéo dài quá trình xử lý.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!