Kết nối dữ liệu Thuế - Hải quan - Doanh nghiệp: Nền móng vững chắc để xây dựng hệ sinh thái thương mại số

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó giám đốc Trung tâm Giải pháp Doanh nghiệp số, Tổng Công ty Viễn thông Viettel.

Bên lề Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng hai con số” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính phối hợp với Cục Thuế và Cục Hải quan (Bộ Tài chính) tổ chức ngày 08/10/2026 tại Hà Nội, phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã có cuộc trao đổi với Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình - Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp Doanh nghiệp số, Tổng Công ty Viễn thông Viettel về yêu cầu liên thông dữ liệu giữa ngành Thuế, Hải quan, Doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái thương mại số và vai trò của các doanh nghiệp công nghệ trong tiến trình này.

Chuyển dịch từ “số hóa từng quy trình” sang “liên thông hệ sinh thái”

Phóng viên: Thưa Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, trong tiến trình chuyển đổi số của ngành Thuế và Hải quan, dữ liệu đang trở thành nền tảng quan trọng trong quản lý nhà nước cũng như cung cấp dịch vụ công cho cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra đối với các doanh nghiệp công nghệ như Viettel trong việc liên thông, chia sẻ và khai thác dữ liệu là gì?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Hiện nay, rào cản cốt lõi không còn nằm ở việc “có dữ liệu hay không”, mà ở chỗ dữ liệu được kết nối, chuẩn hóa và khai thác ra sao để tạo ra giá trị thực tiễn cho người dân và doanh nghiệp.

Trong quá trình hoạt động, một doanh nghiệp phát sinh nhiều nhóm dữ liệu khác nhau: từ đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử, tờ khai thuế, tờ khai hải quan, hồ sơ hàng hóa xuất nhập khẩu đến các chứng từ logistics, thanh toán… Các luồng dữ liệu này thường phân bố trên nhiều hệ thống riêng lẻ với tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ và hạ tầng quản trị khác nhau.

Do đó, bài toán then chốt là chuyển dịch từ “kết nối hệ thống” sang “liên thông dữ liệu” và tiến tới “khai thác dữ liệu” nhằm tạo ra các giá trị, dịch vụ gia tăng mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần tập trung giải quyết 3 nhóm vấn đề trọng tâm:

Thứ nhất, chuẩn hóa và liên thông dữ liệu: Xây dựng khả năng giao tiếp đồng bộ giữa các hệ thống dựa trên tiêu chuẩn thống nhất. Dữ liệu cần được kết nối và hội tụ theo thời gian thực (hoặc gần thời gian thực), giúp tối ưu hóa quy trình, giảm thiểu tối đa việc doanh nghiệp phải kê khai trùng lặp trên nhiều nền tảng khác nhau.

Thứ hai, phát triển nền tảng dữ liệu dùng chung và phân tích dữ liệu lớn (Big Data): Khi dữ liệu Thuế, Hải quan và Doanh nghiệp được liên thông hoàn toàn, nền tảng có thể hỗ trợ hiệu quả các nghiệp vụ như: cảnh báo tự động nghĩa vụ tài chính, tự động đối soát, phân tích rủi ro, dự báo luồng hàng hóa và hỗ trợ công tác ra quyết định quản trị.

Thứ ba, bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh thông tin: Dữ liệu tài chính, thuế và xuất nhập khẩu là những dữ liệu cốt lõi, quan trọng. Càng kết nối sâu và mở rộng chia sẻ, yêu cầu về định danh, phân quyền, mã hóa, giám sát an toàn thông tin và tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu càng phải được đặt lên hàng đầu.

Với kinh nghiệm thực tiễn đồng hành cùng Chính phủ, các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp, Viettel sở hữu lợi thế toàn diện khi làm chủ đồng thời hạ tầng viễn thông, hạ tầng số, nền tảng dữ liệu và các giải pháp công nghệ số chuyên sâu. Qua đó, Viettel sẵn sàng góp phần hình thành hệ sinh thái kết nối xuyên suốt, an toàn và hiệu quả.

Chúng tôi tin tưởng rằng, việc kết nối dữ liệu giữa ngành Thuế - Hải quan - Doanh nghiệp chính là nền móng vững chắc để xây dựng hệ sinh thái thương mại số. Tại đây, dữ liệu không chỉ phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý nhà nước, mà thực sự trở thành tài sản quốc gia - nguồn lực quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Phóng viên: Một trong những kỳ vọng lớn nhất của cộng đồng doanh nghiệp hiện nay khi thực hiện chuyển đổi số là loại bỏ tình trạng các hệ thống hoạt động rời rạc, “khép kín”. Doanh nghiệp mong muốn có sự liên thông trực tiếp với cơ quan quản lý để giảm thiểu việc kê khai trùng lặp, tiết kiệm thời gian và tối ưu chi phí. Theo bà, hệ sinh thái số cần được kiến trúc như thế nào để dữ liệu có thể lưu chuyển xuyên suốt, an toàn giữa doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Một hệ sinh thái số thực sự hiệu quả phải tạo lập được chuỗi liên thông dữ liệu khép kín. Trong đó, dữ liệu được khởi tạo từ một khâu nghiệp vụ sẽ tiếp tục được kế thừa, tái sử dụng ở các khâu tiếp theo, hiện thực hóa mục tiêu: ''Một lần khai báo - Nhiều lần sử dụng; Một dữ liệu - Nhiều giá trị”.

Nếu các hệ thống vận hành độc lập, doanh nghiệp bắt buộc phải nhập lại thông tin nhiều lần, dẫn đến lãng phí nguồn lực, kéo dài thời gian xử lý và tiềm ẩn nguy cơ sai sót. Ngược lại, khi dữ liệu được liên thông, thông tin tạo lập từ các giao dịch ban đầu sẽ tự động luân chuyển để phục vụ lập hợp đồng điện tử và hoàn thiện hồ sơ đơn hàng.

Ví dụ như đối với hoạt động xuất khẩu, dữ liệu tiếp tục phục vụ phát hành hóa đơn điện tử, kê khai và chấp hành nghĩa vụ thuế, làm thủ tục hải quan, điều phối vận tải logistics, cũng như theo dõi và thu hồi công nợ. Đối với hoạt động nhập khẩu, dữ liệu hỗ trợ tự động hóa các khâu khai báo hải quan, nộp thuế, vận chuyển, quản lý kho bãi, từ đó hình thành tài sản, nguyên vật liệu phục vụ đầu vào sản xuất hoặc xác định giá vốn hàng bán một cách chính xác.

Theo mô hình tiếp cận của Viettel, hệ sinh thái số liên thông toàn diện được kiến trúc gồm 4 lớp giải pháp trọng tâm:

Lớp 1 - Giao dịch số: Tích hợp các giải pháp hợp đồng điện tử (vContract) và chữ ký số (MySign), giúp chuẩn hóa và số hóa hoàn toàn khâu thỏa thuận, ký kết và xác thực giao dịch pháp lý.

Lớp 2 - Tài chính Kế toán: Sử dụng hóa đơn điện tử (vInvoice) kết hợp với nền tảng kế toán Tendoo để số hóa chứng từ, tự động kết nối dữ liệu từ sản xuất, kinh doanh, quản trị đến kế toán và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Lớp 3 - Quản trị doanh nghiệp chuyên sâu: Viettel cung cấp hệ sinh thái giải pháp số đa dạng như: Tendoo Bán hàng (ứng dụng AI trong kinh doanh), Tendoo Marketing và Tendoo CRM (tối ưu kênh bán hàng số qua AI và viễn thông), Tendoo HRM (quản lý nhân sự và hợp đồng lao động điện tử), Tendoo Vận tải (giám sát và tối ưu hóa phương tiện, nhiên liệu), Tendoo Lending (kết nối nguồn vốn doanh nghiệp). Khi các hoạt động nội bộ được số hóa đồng bộ, dữ liệu sẽ sẵn sàng để kết nối an toàn với các hệ thống bên ngoài.

Lớp 4 - Kết nối với cơ quan quản lý và hệ sinh thái mở: Thông qua các phương thức tích hợp, chia sẻ và liên thông chuẩn hóa, các hệ thống có thể trao đổi dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc: Đúng dữ liệu - Đúng thẩm quyền - Đúng mục đích sử dụng. Đây chính là lớp “keo kết nối” giúp hóa đơn, thuế, bảo hiểm, logistics, hải quan và các nền tảng doanh nghiệp không còn là những “ốc đảo” dữ liệu rời rạc.

Để làm được điều này, doanh nghiệp công nghệ không chỉ đóng vai trò là nhà cung cấp phần mềm đơn thuần, mà phải trở thành “Nhà tích hợp hệ sinh thái”. Điều này đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc bài toán nghiệp vụ của từng loại hình doanh nghiệp, cũng như nắm vững các quy định, chuẩn mực quản lý của cơ quan nhà nước để kiến trúc nên các hệ thống kết nối tương thích, an toàn.

Khi dòng dữ liệu được lưu chuyển xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời giao dịch, lợi ích không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm thủ tục hay giảm số lần nhập liệu. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển chiến lược từ “số hóa từng quy trình” sang “liên thông hệ sinh thái”, giúp doanh nghiệp tiết giảm tối đa chi phí vận hành, nâng cao năng suất và tạo đà bứt phá bền vững.

Và Viettel hoàn toàn tự tin đảm nhận vai trò này nhờ sở hữu năng lực toàn diện từ hạ tầng kết nối, nền tảng dữ liệu đến chuỗi giải pháp số dành cho doanh nghiệp.

Đại diện Viettel trao đổi về các giải pháp công nghệ để xây dựng hệ sinh thái thương mại số kết nối liên thông giữa ngành Thuế - Hải quan và doanh nghiệp

Hạ tầng số và an toàn dữ liệu - Nền móng nâng cao năng suất và thúc đẩy tăng trưởng

Phóng viên: Thưa bà, trong bối cảnh ngành Thuế và ngành Hải quan đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, để các quy trình liên thông giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp vận hành mượt mà, liên tục, hạ tầng số cần đáp ứng những tiêu chuẩn kỹ thuật nào? Đặc biệt, bài toán bảo mật và an toàn dữ liệu cần được giải quyết ra sao?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Khi các hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng phụ thuộc chặt chẽ vào dữ liệu và giao dịch số, hạ tầng số không còn đơn thuần là “đường truyền dẫn” đóng vai trò hỗ trợ phía sau, mà đã trở thành một thành tố trực tiếp cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đặc biệt, trong chuỗi kết nối giữa Thuế - Hải quan - Logistics - Doanh nghiệp, chỉ cần một sự cố gián đoạn hệ thống hoặc lỗ hổng an toàn thông tin xảy ra, hậu quả không dừng lại ở một ứng dụng riêng lẻ mà sẽ tác động dây chuyền đến toàn bộ chuỗi cung ứng và giao thương của doanh nghiệp. Vì vậy, hạ tầng số và an toàn dữ liệu chính là nền móng cốt lõi để doanh nghiệp bứt phá trong kỷ nguyên số.

Một hạ tầng số đáp ứng chuẩn mực đồng hành cùng sự phát triển của doanh nghiệp cần hội đủ 4 tiêu chí chiến lược:

Thứ nhất - Kết nối mạnh mẽ và chuyên biệt: Hạ tầng phải đảm bảo khả năng kết nối đa chiều, thông suốt giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước, đối tác, ngân hàng, đơn vị logistics và các nền tảng số. Viettel hiện sở hữu hệ sinh thái kết nối toàn diện từ hạ tầng 5G, mạng 5G dùng riêng (5G Private), Wi-Fi 7 đến các kênh truyền dẫn chuyên dụng. Trong đó, giải pháp 5G Private đặc biệt tối ưu cho các nhà máy, cảng biển, trung tâm logistics hay khu công nghiệp - nơi đòi hỏi hạ tầng mạng có tính chuyên biệt, độ tin cậy vượt trội, độ trễ cực thấp để vận hành các ứng dụng IoT, tự động hóa và giám sát thông minh.

Thứ hai - Năng lực tính toán và lưu trữ linh hoạt: Trước sự bùng nổ của dữ liệu lớn và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), doanh nghiệp rất cần nền tảng điện toán đám mây (Cloud), trung tâm dữ liệu (Data Center) và hạ tầng xử lý GPU đủ mạnh để lưu trữ, phân tích dữ liệu quy mô lớn. Thay vì phải tự đầu tư chi phí cố định ban đầu rất lớn, doanh nghiệp có thể chủ động thuê dịch vụ từ các đơn vị công nghệ hàng đầu như Viettel để dễ dàng mở rộng hạ tầng theo tốc độ tăng trưởng kinh doanh.

Thứ ba - Bảo đảm an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu từ kiến trúc gốc: Khi phạm vi kết nối liên thông càng mở rộng, bề mặt tấn công mạng cũng gia tăng tương ứng. Do đó, an toàn thông tin không thể là giải pháp “phủ bên ngoài” sau khi đã xây xong hệ thống, mà phải được thiết kế đồng bộ ngay từ kiến trúc ban đầu. Viettel sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp từ khâu bảo vệ hạ tầng, giám sát an toàn thông tin đến cung cấp Dịch vụ Giám sát và Ứng cứu sự cố an ninh mạng (SOC), giúp chủ động phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn sớm các nguy cơ. Đối với dữ liệu, quy trình kiểm soát phải được thực hiện xuyên suốt toàn bộ vòng đời - từ thu thập, truyền dẫn, lưu trữ đến khai thác và chia sẻ - tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc: Đúng người - Đúng thẩm quyền - Đúng mục đích, đồng thời có năng lực tự động phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi truy cập bất thường.

Thứ tư - Khả năng mở rộng và linh hoạt thích ứng: Hạ tầng số phải được thiết kế với tư duy mở, cho phép doanh nghiệp nâng cấp, mở rộng quy mô kinh doanh nhanh chóng mà không phải đập bỏ hay thay đổi toàn bộ kiến trúc hiện hữu. Đây chính là điểm tựa hạ tầng quan trọng giúp doanh nghiệp tự tin hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số bền vững.

Phóng viên: Thưa Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, với vai trò là tập đoàn công nghệ tiên phong trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, Viettel định hướng đồng hành cùng ngành Thuế, ngành Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp như thế nào trong thời gian tới?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Thế mạnh của Viettel là năng lực làm chủ đồng bộ từ hạ tầng viễn thông, hạ tầng số, các nền tảng dữ liệu lớn đến chuỗi giải pháp công nghệ chuyên sâu, qua đó hình thành một hệ sinh thái kết nối liên thông và xuyên suốt.

Về mặt hạ tầng và tích hợp hệ thống, Viettel có đầy đủ năng lực xây dựng nền tảng dữ liệu lớn (Big Data) cho phép thu thập, lưu trữ, xử lý và phân tích thông tin đa nguồn theo thời gian thực; đồng thời cung cấp giải pháp kết nối, liên thông giữa cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống ngân hàng, đơn vị logistics và cộng đồng doanh nghiệp, gắn liền với cơ chế kiểm soát phân quyền chặt chẽ, bảo đảm tuyệt đối an toàn thông tin.

Trong tiến trình này, Viettel định hướng đồng hành cùng các cơ quan quản lý và doanh nghiệp theo 3 cấp độ chiến lược:

Cấp độ 1 - Kết nối hạ tầng an toàn, thông suốt: Hỗ trợ các hệ thống và các bên liên quan kết nối nhanh chóng, ổn định và bảo mật cao.

Cấp độ 2 - Tối ưu hóa dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo: Chuyển dịch dữ liệu lên nền tảng điện toán đám mây (Cloud), ứng dụng Big Data và Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích, dự báo luồng hàng, hỗ trợ công tác quản trị và ra quyết định kinh doanh.

Cấp độ 3 - Bảo mật và An toàn dữ liệu toàn diện: Xây dựng năng lực an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời giao dịch.

Mục tiêu cốt lõi của mô hình này là hiện thực hóa tinh thần “Một lần khai báo – Nhiều lần sử dụng”, giúp doanh nghiệp tiết giảm tối đa thời gian xử lý thủ tục, hạ thấp chi phí tuân thủ và sở hữu nguồn dữ liệu chuẩn xác để điều hành hiệu quả.

Chúng tôi cho rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp không chỉ cần “đi nhanh hơn”, mà phải dựa trên một hạ tầng đủ mạnh để đi nhanh, đủ linh hoạt để mở rộng quy mô và đủ an toàn để tiến xa.

Vì vậy, Viettel mong muốn hợp tác chặt chẽ cùng ngành Thuế, ngành Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp để xây dựng một môi trường kinh doanh số tin cậy. Tại đó, hàng hóa được lưu thông nhanh chóng đáp ứng yêu cầu thương mại xuyên biên giới; chữ ký số và thông điệp dữ liệu được công nhận lẫn nhau giữa các quốc gia, tạo điều kiện cho giao dịch diễn ra thuận lợi, minh bạch và quan trọng nhất là mọi dữ liệu, mọi giao dịch đều được bảo vệ an toàn tuyệt đối.

Đó cũng chính là định hướng chiến lược của Viettel trong phát triển hạ tầng số: Không chỉ là nền móng cho chuyển đổi số, mà là nền móng nâng cao năng suất và thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho doanh nghiệp trong nền kinh tế số.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình!