Hoàn thiện pháp lý giám định tư pháp tài chính, hướng tới thống nhất, hiệu quả

Bộ Tài chính đã xây dựng và đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung về giám định tư pháp trong lĩnh vực Tài chính. Ảnh: internet

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Thời gian qua, việc triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp năm 2020 đã được cụ thể hóa tại Thông tư số 40/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính và Thông tư số 28/2024/TT-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Tuy nhiên, các quy định này hiện đang tồn tại song song, dẫn tới phân tán về mặt pháp lý trong cùng một lĩnh vực quản lý.

Đặc biệt, sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 176/2025/QH15 về cơ cấu tổ chức Chính phủ nhiệm kỳ khóa XV, từ ngày 1/3/2025, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã được hợp nhất vào Bộ Tài chính. Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2025/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài chính, trong đó có nhiều thay đổi quan trọng như sắp xếp lại tổ chức bộ máy, bãi bỏ mô hình Tổng cục.

Những thay đổi này đặt ra yêu cầu phải rà soát, xây dựng lại hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan, trong đó có lĩnh vực giám định tư pháp. Việc ban hành một Thông tư thống nhất thay thế hai Thông tư trước đây là cần thiết để bảo đảm áp dụng đồng bộ trong toàn ngành Tài chính từ trung ương đến địa phương.

Không chỉ xuất phát từ yêu cầu tổ chức bộ máy, việc xây dựng Thông tư mới còn nhằm xử lý những bất cập trong quá trình thực hiện giám định tư pháp thời gian qua, qua đó góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, cải cách tư pháp và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Nâng cao chất lượng giám định tư pháp

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Bộ Tài chính đã xây dựng và đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung về giám định tư pháp trong lĩnh vực Tài chính. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi, bổ sung để phù hợp với Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15 và Nghị định số 29/2025/NĐ-CP.

Theo đó, Thông tư sẽ quy định chi tiết các nội dung như tiêu chuẩn giám định viên tư pháp; tổ chức giám định theo vụ việc; trình tự, thủ tục tiếp nhận và thực hiện giám định; danh mục lĩnh vực giám định; thời hạn giám định cũng như thành phần và chế độ lưu trữ hồ sơ.

Đáng chú ý, dự thảo đã điều chỉnh, làm rõ các lĩnh vực giám định tư pháp trong ngành Tài chính, không chỉ bao gồm các lĩnh vực truyền thống như kế toán, kiểm toán, thuế, hải quan, chứng khoán, mà còn mở rộng sang các lĩnh vực trước đây thuộc quản lý của Bộ Kế hoạch và Đầu tư như đầu tư công, đấu thầu, quy hoạch, thống kê, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.

Về tiêu chuẩn giám định viên, dự thảo quy định rõ yêu cầu về trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời bổ sung điều kiện về bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định, nhằm bảo đảm chất lượng đội ngũ thực hiện nhiệm vụ.

Một điểm mới quan trọng là việc sửa đổi quy trình tiếp nhận trưng cầu giám định, khắc phục tình trạng một văn bản trưng cầu nhưng phát sinh nhiều văn bản trả lời khác nhau từ các đơn vị. Theo đó, cơ chế phối hợp và thẩm quyền ký văn bản được quy định rõ ràng hơn, phù hợp với cơ cấu tổ chức mới của Bộ.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định chi tiết hơn về trình tự thực hiện giám định, từ xác định đối tượng, nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu chuyên môn đến đưa ra kết luận. Quy định về thời hạn giám định được thiết kế linh hoạt theo mức độ phức tạp của vụ việc, tối đa từ 2 đến 4 tháng.

Việc lập, quản lý và lưu trữ hồ sơ giám định cũng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, gắn với trách nhiệm cá nhân của người thực hiện giám định, bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm tra, giám sát.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung quy định về tổ chức giám định theo vụ việc, trong đó yêu cầu rõ về năng lực chuyên môn, thời gian hoạt động và điều kiện cơ sở vật chất. Đồng thời, tăng cường trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Tài chính trong công tác giám định, bao gồm chế độ báo cáo, khen thưởng và đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ.

Để bảo đảm tính liên tục trong thực thi, dự thảo cũng đưa ra các quy định chuyển tiếp, cho phép các vụ việc giám định đang thực hiện trước thời điểm Thông tư có hiệu lực tiếp tục áp dụng theo quy định cũ.

Việc xây dựng và ban hành Thông tư mới được kỳ vọng sẽ tạo lập hành lang pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính, góp phần nâng cao chất lượng chuyên môn, phục vụ hiệu quả công tác tố tụng và quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.