Giảm, tiến tới xóa bù chéo giá điện

Quốc hội nghe tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: VPQH

Không quy định cơ chế đặc thù với các công trình điện lực cấp bách

Trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực trước Quốc hội chiều ngày 20/10, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, việc xây dựng dự án Luật xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Theo Bộ trưởng, thực tiễn triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và yêu cầu bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2030 đã bộc lộ một số vướng mắc thuộc thẩm quyền xử lý của Quốc hội, liên quan đến quy hoạch, đầu tư, năng lượng tái tạo và giá điện.

Trên cơ sở đó, mục tiêu của dự án Luật là tạo lập khuôn khổ pháp lý để phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm an ninh cung cấp điện trong tình hình mới.

Tại dự thảo mới, Chính phủ đã tiếp thu các ý kiến với 2 điều chỉnh lớn. Thứ nhất, chỉ ưu tiên áp dụng luật chuyên ngành là Luật Điện lực đối với chủ trương đầu tư các dự án điện lực. Thứ hai, không quy định cơ chế đặc thù đối với các công trình điện lực cấp bách để thống nhất áp dụng pháp luật về xây dựng.

Dự thảo luật gồm 3 điều, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính. Về các vấn đề chung, dự thảo làm rõ phạm vi cơ chế đặc thù về chủ trương đầu tư; thu hẹp quy định về độc quyền Nhà nước; ưu tiên, ưu đãi có chọn lọc theo từng loại hình nguồn điện và bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho đối tượng yếu thế.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày tờ trình dự án Luật. Ảnh: VPQH

Về quy hoạch và đầu tư xây dựng, dự thảo quy định một số dự án điện lực không phải chấp thuận chủ trương đầu tư; xác định giá điện trúng thầu là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế đàm phán lại giá và bổ sung hình thức đầu tư lưới điện truyền tải theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Liên quan đến năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo hoàn thiện quy định về thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện, điện gió ngoài khơi và cơ chế cần thiết cho phát triển điện rác. Về cấp phép, thị trường và mua bán điện, dự thảo hướng tới cắt giảm điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực, bổ sung các trường hợp miễn trừ, hoàn thiện các cấp độ thị trường điện cạnh tranh và mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Đối với giá điện và giá dịch vụ điện, dự thảo quy định lộ trình giảm và tiến tới xóa bù chéo giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng đối với một số loại nguồn điện, đồng thời hoàn thiện cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo và lưu trữ điện.

Giá điện chỉ được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ

Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật, đánh giá hồ sơ dự án đã được chuẩn bị công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo theo hướng cắt giảm thực chất thủ tục, khơi thông nguồn lực đầu tư. Đồng thời, bảo đảm minh bạch, cạnh tranh, phân bổ rủi ro hợp lý và giữ vững an ninh năng lượng quốc gia, không tạo kẽ hở để trục lợi, tham nhũng, tiêu cực hoặc phát sinh điểm nghẽn mới.

Đối với cơ chế đặc thù cho các dự án đầu tư điện lực, Ủy ban tán thành việc miễn thủ tục chấp thuận đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án thực hiện theo quy hoạch đã được phê duyệt. Dù vậy, dự thảo cần quy định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và sự liên thông với các thủ tục về đất đai, rừng, khu vực biển cùng những thủ tục liên quan, tránh tình trạng bỏ một thủ tục nhưng lại phát sinh vướng mắc ở khâu khác.

Về chính sách xóa bù chéo và hỗ trợ tiền điện, Ủy ban tán thành chủ trương từng bước xóa bù chéo trong giá điện nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch và tạo nền tảng cho thị trường điện cạnh tranh. Cơ quan thẩm tra lưu ý cần phân biệt rõ việc xóa bù chéo với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo và đối tượng chính sách.

Quá trình thị trường hóa giá điện không được làm giảm khả năng tiếp cận điện năng của những nhóm cần được hỗ trợ. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung quy định rõ về đối tượng, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện chính sách hỗ trợ.

Đối với cơ chế giá điện, Ủy ban đánh giá dự thảo đã khắc phục nhiều hạn chế trong các nguyên tắc xây dựng giá điện trước đây. Để tăng tính minh bạch, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung nguyên tắc giá điện chỉ được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ và chỉ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh điện, gắn với hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường.

Theo cơ quan thẩm tra, cần bảo đảm không chuyển rủi ro của nhà đầu tư, đơn vị kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người dân sử dụng điện.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật. Ảnh: VPQH

Với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Ủy ban cho rằng cơ chế này tạo điều kiện để doanh nghiệp mua điện trực tiếp từ nhà máy điện tái tạo thay vì mua qua EVN. Tuy nhiên, tiến độ triển khai trên thực tế còn chậm, trong đó có nguyên nhân liên quan đến việc Luật Điện lực năm 2024 chưa quy định rõ.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung các nguyên tắc về chi phí sử dụng lưới điện, điều độ, dự phòng và dịch vụ hệ thống mà các chủ thể tham gia phải chi trả. Đặc biệt, không chuyển chi phí từ nhóm khách hàng tham gia DPPA sang các nhóm khách hàng còn lại.

Một nội dung khác được cơ quan thẩm tra lưu ý là đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Ủy ban đề nghị luật khẳng định nguyên tắc giá điện trúng thầu và thời hạn hợp đồng mua bán điện phải gắn với kết quả đấu thầu; những nội dung cơ bản đã được xác lập qua đấu thầu không tiếp tục đàm phán lại, trừ trường hợp được quy định rõ trong hồ sơ. Quy định này nhằm phòng ngừa tình trạng bỏ giá thấp để trúng thầu nhưng sau đó đàm phán lại để điều chỉnh tăng giá, dẫn tới nguy cơ tiêu cực, cơ chế xin - cho.

Đối với điện gió ngoài khơi, cơ quan thẩm tra đánh giá đây là lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng từ khi Luật Điện lực năm 2024 có hiệu lực đến thời điểm báo cáo, chưa có dự án nào khởi công do vướng mắc pháp lý. Nếu không xử lý những điểm nghẽn cơ bản, lĩnh vực này có thể tiếp tục gặp khó khăn.

Ủy ban đề nghị làm rõ nguyên tắc, trường hợp phải thẩm định về quốc phòng, an ninh; cơ chế kiểm soát chuyển nhượng dự án, cổ phần, phần vốn; quyền và chi phí khảo sát, đặc biệt đối với đơn vị khảo sát không được lựa chọn thực hiện dự án.

Ngoài ra, cơ quan thẩm tra tán thành việc bổ sung cơ chế chứng chỉ năng lượng tái tạo để đáp ứng nhu cầu chứng minh sử dụng điện sạch của doanh nghiệp, nhưng đề nghị xác định rõ bản chất pháp lý, quyền sở hữu, giao dịch chuyển nhượng và cơ chế đăng ký chứng chỉ để bảo đảm tính khả thi.

Về điện hạt nhân quy mô nhỏ, Ủy ban cơ bản tán thành định hướng phát triển loại hình này nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, nhất là đối với các ngành công nghệ cao và trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, dự thảo cần làm rõ điều kiện tham gia của khu vực ngoài Nhà nước, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về năng lượng nguyên tử và tuyệt đối không hạ thấp yêu cầu về an ninh, an toàn hạt nhân.