Thiết lập cơ chế thống nhất giám định tư pháp lĩnh vực tài chính

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư hướng dẫn một số nội dung về giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính.

Chuẩn hóa hoạt động giám định trên nhiều lĩnh vực

Thông tư số 46/2026/TT-BTC quy định phạm vi điều chỉnh đối với nhiều nội dung quan trọng của hoạt động giám định tư pháp, gồm: tiêu chuẩn giám định viên tư pháp; tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc; trình tự, thủ tục tiếp nhận trưng cầu và thực hiện giám định; thời hạn giám định; thành phần hồ sơ và chế độ lưu trữ hồ sơ giám định tư pháp.

Theo Thông tư, giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính bao gồm nhiều lĩnh vực chuyên môn như: kế toán, kiểm toán; giá và thẩm định giá; chứng khoán; thuế; hải quan; tài sản công; tài chính doanh nghiệp; quản lý doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã; đầu tư, đấu thầu, đầu tư công, quy hoạch; kinh doanh bảo hiểm; dự trữ quốc gia; thống kê; thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp.

Thông tư quy định người được xem xét bổ nhiệm giám định viên tư pháp trong lĩnh vực tài chính phải có trình độ đại học trở lên thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính hoặc chuyên ngành phù hợp với vị trí việc làm; có ít nhất 5 năm hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực được đào tạo và đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ giám định tư pháp.

Đối với tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc, Thông tư yêu cầu phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật Giám định tư pháp và các quy định chuyên ngành có liên quan.

Cụ thể quy trình tiếp nhận, thực hiện giám định

Thông tư dành riêng một chương quy định trình tự, thủ tục tiếp nhận trưng cầu giám định tại Bộ Tài chính, các đơn vị thuộc Bộ, các Cục loại 1 và Sở Tài chính địa phương. Trong đó, trách nhiệm của từng đơn vị, thời hạn cử người giám định hoặc từ chối giám định được quy định cụ thể nhằm bảo đảm xử lý thống nhất, kịp thời các vụ việc.

Theo quy định, trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản phân công của Bộ Tài chính, các đơn vị được giao chủ trì phải lựa chọn người phù hợp để tham gia giám định. Đối với các Cục loại 1 hoặc đơn vị cấp Chi cục, thời hạn xử lý văn bản trưng cầu giám định tối đa là 5 ngày làm việc.

Thông tư cũng quy định chi tiết việc giao nhận hồ sơ, mở niêm phong tài liệu, tiếp nhận hồ sơ điện tử và xử lý trường hợp thiếu tài liệu phục vụ giám định. Việc giao nhận hồ sơ, đối tượng giám định, tài liệu, mẫu vật phải được lập biên bản theo mẫu thống nhất ban hành kèm Thông tư.

Trong quá trình thực hiện giám định, người được cử giám định có trách nhiệm nghiên cứu hồ sơ, xác định rõ nội dung trưng cầu, đối chiếu với quy chuẩn chuyên môn, đồng thời có thể yêu cầu bổ sung tài liệu hoặc khảo sát đối tượng giám định khi cần thiết. Trường hợp có nhiều giám định viên tham gia, cơ quan được trưng cầu phải thành lập Tổ giám định và phân công người chủ trì điều phối thực hiện.

Theo Thông tư, thời hạn giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính tối đa là 2 tháng. Đối với vụ việc có từ 2 nội dung giám định trở lên hoặc có tính chất phức tạp, liên quan nhiều cơ quan, tổ chức thì thời hạn tối đa là 3 tháng. Trường hợp vụ việc đặc biệt phức tạp hoặc có từ 3 nội dung giám định trở lên thì thời hạn tối đa có thể kéo dài đến 4 tháng.

Thông tư cũng quy định chi tiết thành phần hồ sơ giám định tư pháp, bao gồm quyết định trưng cầu giám định; quyết định cử người giám định; biên bản giao nhận hồ sơ; văn bản ghi nhận quá trình thực hiện giám định; kết luận giám định và các tài liệu liên quan khác. Hồ sơ giám định phải được lập, bảo quản và lưu trữ theo quy định của pháp luật về giám định tư pháp, văn thư và lưu trữ.

Tăng trách nhiệm phối hợp

Thông tư quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Tài chính trong việc tạo điều kiện cho công chức, viên chức thực hiện giám định; rà soát, đề xuất bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm giám định viên; tổ chức lưu trữ hồ sơ và thực hiện chế độ báo cáo theo quy định.

Vụ Tổ chức cán bộ được giao tham mưu công tác bổ nhiệm, cấp thẻ, công nhận người giám định tư pháp theo vụ việc; phối hợp xử lý các nội dung liên quan đến cử hoặc từ chối giám định. Trong khi đó, Vụ Pháp chế chủ trì xây dựng, hướng dẫn và phổ biến pháp luật về giám định tư pháp trong lĩnh vực tài chính.

Thông tư cũng giao Trường Bồi dưỡng cán bộ Kinh tế - Tài chính chủ trì xây dựng nội dung, tổ chức tập huấn, bồi dưỡng liên quan đến công tác giám định tư pháp. Đồng thời, quy định trách nhiệm của Sở Tài chính các địa phương trong quản lý, tổ chức hoạt động giám định tư pháp thuộc lĩnh vực tài chính tại địa phương.

Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, đồng thời thay thế Thông tư số 40/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính và Thông tư số 28/2024/TT-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trước đây.

Thông tư lần này được ban hành góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch và thống nhất trong hoạt động giám định tư pháp lĩnh vực tài chính. Việc chuẩn hóa quy trình, biểu mẫu và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị sẽ giúp nâng cao chất lượng kết luận giám định, phục vụ hiệu quả hoạt động tố tụng, thanh tra, kiểm tra và công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài chính.