 |
| Quang cảnh thảo luận tại Tổ 2. Ảnh: Nguyên Khánh |
Kiểm soát rủi ro tại địa bàn biên giới
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 20/10, thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thành Tâm đánh giá dự thảo đã kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế.
Theo đại biểu, dự thảo Luật đã mở rộng chủ thể, phạm vi ký kết thỏa thuận quốc tế, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số. Đại biểu đánh giá cao việc bổ sung quy định mở rộng các chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế bao gồm ban quản lý khu kinh tế, tổ chức công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, đơn vị sự nghiệp công lập và đặc biệt là chính quyền cấp xã.
Từ thực tiễn công tác tại các tỉnh biên giới, đại biểu Nguyễn Thành Tâm cho biết, hằng năm, các xã biên giới thường tổ chức gặp mặt, đối thoại, giao lưu với các xã của nước láng giềng. Tuy nhiên, hoạt động này trước đây chưa có cơ chế ràng buộc cũng như kiểm soát đầy đủ về nội dung.
Vì vậy, việc mở rộng chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế lần này được đại biểu đánh giá là bước điều chỉnh kịp thời, tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn, đáp ứng nhu cầu hợp tác quốc tế ngày càng gia tăng. Đặc biệt, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã có những thay đổi mới về vai trò và yêu cầu trong công tác hội nhập quốc tế, nhất là tại khu vực biên giới.
Đại biểu cũng đánh giá các quy định về trình tự liên quan đến quốc phòng, an ninh đã được xây dựng theo hướng gọn hơn, tạo thuận lợi cho quá trình triển khai luật.
Tuy nhiên, đồng tình với việc trao thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế cho UBND cấp xã, đại biểu Nguyễn Thành Tâm đề nghị dự thảo cần quy định rõ phạm vi, điều kiện và trách nhiệm, nhất là đối với các xã biên giới.
Theo đại biểu, các hoạt động hợp tác tại khu vực biên giới có thể liên quan đến thương mại biên giới, giao lưu nhân dân, phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên nước. Dù chủ yếu mang tính dân sự, kinh tế, những hoạt động này vẫn có thể tác động trực tiếp đến công tác quản lý, bảo vệ biên giới, bảo đảm trật tự và quan hệ với nước láng giềng.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý Điều 20 theo hướng quy định rõ các nội dung cấp xã được phép ký kết; bắt buộc lấy ý kiến cơ quan có thẩm quyền đối với những thỏa thuận liên quan đến biên giới, quốc phòng, an ninh.
Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm giữa Chủ tịch UBND cấp tỉnh, người quyết định cho phép ký kết, và Chủ tịch UBND cấp xã, người trực tiếp tổ chức thực hiện. Theo đại biểu, những nguyên tắc cơ bản này cần được quy định ngay trong luật, thay vì giao toàn bộ cho các văn bản dưới luật như nghị định, thông tư hướng dẫn.
Đối với việc lấy ý kiến về đề xuất thỏa thuận quốc tế, đại biểu Nguyễn Thành Tâm cho rằng, không phải thỏa thuận nào cũng thể hiện trực tiếp nội dung quốc phòng, an ninh qua tên gọi hoặc nội dung, nhưng vẫn có thể tiềm ẩn nguy cơ đối với các lĩnh vực này. Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 1 Điều 22 theo hướng yêu cầu lấy ý kiến đối với cả những thỏa thuận có khả năng tác động đến chủ quyền, lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh.
Ngoài ra, đại biểu đề nghị quy định trường hợp bắt buộc phải đánh giá liên ngành đối với các thỏa thuận nhạy cảm, phức tạp hoặc có rủi ro cao. Trường hợp cơ quan chuyên môn cảnh báo nguy cơ nghiêm trọng nhưng cơ quan đề xuất chưa thống nhất, cần báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định trước khi ký kết.
Nhấn mạnh yêu cầu phòng ngừa rủi ro từ sớm, đại biểu cho rằng cần bỏ cách diễn đạt “có thể” thành lập tổ liên ngành trong những trường hợp thuộc diện bắt buộc. Khi thỏa thuận liên quan đến các vấn đề nhạy cảm, phức tạp hoặc có rủi ro cao, việc thành lập tổ liên ngành cần được thực hiện theo yêu cầu bắt buộc, bảo đảm các cơ quan chuyên môn tham gia đánh giá trước khi triển khai ký kết.
Tăng trách nhiệm thực hiện, có cơ chế theo dõi thỏa thuận
Cũng góp ý về dự án Luật, đại biểu Trần Anh Tuấn tán thành việc mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế cho UBND cấp xã trên phạm vi cả nước. Theo đại biểu, quy định này phù hợp với tinh thần phân cấp, hoàn thiện phân cấp cho địa phương, tạo điều kiện để cấp chính quyền gần dân nhất chủ động hơn trong hợp tác quốc tế.
Tuy nhiên, đại biểu lưu ý việc mở rộng chủ thể ký kết không chỉ đặt ra yêu cầu về tổ chức, nhân lực mà còn cần bổ sung, làm rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm thực hiện đến cùng đối với các thỏa thuận đã ký.
Theo đại biểu Trần Anh Tuấn, cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan tham mưu, UBND cấp xã và các cơ quan liên quan trong toàn bộ quá trình chuẩn bị, ký kết, tổ chức thực hiện và theo dõi kết quả. Bởi trên thực tế, chủ thể ký kết và chủ thể trực tiếp tham mưu, triển khai thực hiện có thể khác nhau, nếu không phân định rõ trách nhiệm sẽ khó bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả của thỏa thuận hợp tác.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào khoản 9 Điều 3 những giới hạn, tiêu chí cơ bản đối với cấp xã khi ký kết thỏa thuận quốc tế, trong đó có phạm vi hợp tác phải gắn với chức năng, nhiệm vụ và khả năng bố trí nguồn lực. Đây là những điều kiện cần thiết để bảo đảm việc ký kết phù hợp với năng lực thực tế và có thể triển khai hiệu quả.
Một vấn đề khác được đại biểu Trần Anh Tuấn nhấn mạnh là chế độ thông tin, báo cáo phục vụ quản lý, theo dõi thỏa thuận quốc tế. Theo đại biểu, dự thảo quy định việc gửi bản sao hoặc báo cáo đối với một số nhóm chủ thể, nhưng quản lý thỏa thuận quốc tế không nên chỉ dừng lại ở việc gửi văn bản hay báo cáo khi được yêu cầu. Điều quan trọng là cơ quan quản lý phải nắm được thỏa thuận nào đang có hiệu lực, cơ quan hoặc đơn vị nào chịu trách nhiệm chính, tiến độ và kết quả thực hiện ra sao, những khó khăn, vướng mắc nào đang phát sinh và cần xử lý.
 |
| Đại biểu Trần Anh Tuấn tán thành việc mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế cho UBND cấp xã. Ảnh: Nguyên Khánh |
Đại biểu cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số đang được triển khai sâu rộng tại các cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị thực hiện, cơ chế báo cáo cần được thiết kế theo hướng cung cấp đầy đủ, liên tục thông tin về quá trình thực hiện thỏa thuận. Qua đó, cơ quan quản lý có thể theo dõi sát tình hình, thực hiện hậu kiểm và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.
“Nếu chúng ta chỉ có gửi bản sao hay chỉ có báo cáo khi có yêu cầu thì tôi nghĩ là không đạt yêu cầu trong chế độ thông tin báo cáo”, đại biểu nêu quan điểm.
Từ đó, đại biểu đề nghị quy định chế độ thông tin, báo cáo đầy đủ về tiến độ triển khai, kết quả thực hiện và các khó khăn, vướng mắc phát sinh, giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý các thỏa thuận quốc tế.
Góp ý thêm về nguyên tắc phối hợp, đại biểu Trần Anh Tuấn đề cập quy định giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết thủ tục ký kết đối với các bộ và chính quyền cấp tỉnh, thay vì quy định trực tiếp trong luật việc lấy ý kiến Bộ Ngoại giao như hiện hành.
Theo đại biểu, cách tiếp cận này tạo sự linh hoạt, thuận lợi cho các cơ quan địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu quản lý thống nhất đối với các thỏa thuận quốc tế. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ tính chất của từng loại thỏa thuận, chẳng hạn thỏa thuận về công tác chuyên môn với thỏa thuận mang tính ngoại giao, có phạm vi và ý nghĩa ở tầm quốc gia.
Đại biểu lưu ý ranh giới giữa các loại thỏa thuận quốc tế có thể không dễ phân định. Vì vậy, dự thảo cần xác lập các nguyên tắc cụ thể để xác định trường hợp nào phải có ý kiến của Bộ Ngoại giao trước khi ký kết, trường hợp nào thuộc thẩm quyền quyết định của địa phương.
Theo đại biểu, việc quy định rõ nguyên tắc phối hợp ngay từ đầu sẽ giúp các cơ quan, địa phương chủ động xác định thẩm quyền, trách nhiệm và cách thức phối hợp trong quá trình chuẩn bị, ký kết, triển khai thỏa thuận hợp tác quốc tế.
Các ý kiến tại phiên thảo luận tập trung vào yêu cầu vừa mở rộng quyền chủ động cho địa phương, nhất là cấp xã, vừa hoàn thiện cơ chế kiểm soát rủi ro, phân định trách nhiệm và tăng cường giám sát quá trình thực hiện. Đây là những nội dung được các đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý nhằm bảo đảm các thỏa thuận quốc tế được ký kết đúng thẩm quyền, phù hợp với điều kiện thực tế và mang lại hiệu quả thiết thực.
