Quản trị gia sản: Không chỉ giữ tài sản, mà còn giữ giá trị qua nhiều thế hệ

Ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc AFA Group trong chương trình WeTalk “Gia sản trường tồn - Đầu tư bền vững” tại TP. Đà Nẵng ngày 10/10/2026.

Trao đổi về vấn đề này, ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc AFA Group, chia sẻ góc nhìn về bản chất của quản trị gia sản, chiến lược phân bổ tài sản, phòng ngừa rủi ro, kế thừa doanh nghiệp gia đình và triển vọng phát triển dịch vụ này tại Việt Nam.

Phóng viên: Nhắc đến quản trị gia sản, nhiều người thường nghĩ đây là dịch vụ chỉ dành cho giới siêu giàu. Theo ông, cách hiểu này có chính xác không? Ở những mức độ tài sản khác nhau, một gia đình cần quan tâm đến quản trị gia sản từ khi nào, và đâu là những vấn đề nên được ưu tiên ngay từ đầu?

Ông Phan Lê Thành Long: Theo tôi, cần phân biệt giữa tư duy quản trị gia sản và dịch vụ quản trị gia sản chuyên nghiệp. Tư duy quản trị gia sản không chỉ dành cho những người rất giàu có. Bất kỳ gia đình nào có tài sản tích lũy, có mục tiêu tài chính dài hạn và mong muốn duy trì thành quả qua thời gian đều cần quan tâm đến cách quản lý tài sản của mình.

Gia sản không chỉ là những tài sản có giá trị kinh tế như tiền, bất động sản, cổ phiếu hay phần vốn tại doanh nghiệp. Gia sản còn bao gồm những giá trị hữu hình và vô hình được tích lũy qua quá trình lao động, sáng tạo, kinh doanh, đầu tư, học tập và cống hiến của các thành viên trong gia đình. Vì vậy, quản trị gia sản không thể chỉ dừng ở câu hỏi đầu tư vào đâu để sinh lời, mà còn phải trả lời được gia đình đang sở hữu những gì, mục tiêu sử dụng tài sản là gì và làm thế nào để bảo toàn, phát triển những giá trị đó trong dài hạn.

Tuy nhiên, những việc nền tảng có thể bắt đầu từ sớm: lập bức tranh tổng thể về tài sản và các nghĩa vụ tài chính; xác định mục tiêu sử dụng tài sản; xây dựng nguyên tắc tiết kiệm, đầu tư và quản trị rủi ro; đồng thời chuẩn bị cho những nhu cầu lớn trong tương lai.

Khi tài sản và cấu trúc sở hữu trở nên phức tạp hơn, gia đình có thể cần đến các dịch vụ chuyên nghiệp để hỗ trợ về đầu tư, pháp lý, quản trị doanh nghiệp và kế thừa. Một bước quan trọng là xác lập tầm nhìn, giá trị chung và nguyên tắc sở hữu có trách nhiệm, để các thành viên hiểu không chỉ quyền lợi mà còn cả nghĩa vụ đối với tài sản chung của gia đình.

Phóng viên: Nhiều gia đình Việt Nam có tài sản tập trung chủ yếu vào bất động sản, tiền gửi hoặc phần vốn tại doanh nghiệp do chính mình sở hữu. Cách nắm giữ tài sản này có thể tạo ra những rủi ro gì khi điều kiện kinh tế thay đổi hoặc gia đình phát sinh nhu cầu tài chính lớn? Theo ông, cần phân bổ và quản lý tài sản như thế nào để cân bằng giữa khả năng sinh lời, thanh khoản và yêu cầu bảo toàn vốn?

Ông Phan Lê Thành Long: Mỗi loại tài sản đều có vai trò riêng, nhưng nếu phần lớn tài sản của gia đình tập trung vào một hoặc một vài loại tài sản, mức độ phụ thuộc vào diễn biến của những tài sản đó sẽ tăng lên. Tương tự, phần vốn tại doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị lớn trong dài hạn nhưng cũng khiến tài sản gia đình phụ thuộc đáng kể vào hoạt động kinh doanh.

Theo tôi, phân bổ tài sản chiến lược cần xuất phát từ mục tiêu dài hạn của gia đình. Trước hết, phải xác định rõ nhu cầu dòng tiền, mức độ rủi ro có thể chấp nhận và phần tài sản cần được duy trì ở trạng thái có khả năng thanh khoản phù hợp. Trên cơ sở đó, gia đình mới xác định tỷ trọng giữa các nhóm tài sản như cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, tiền gửi, vàng và những tài sản khác.

Một nguyên tắc quan trọng là bảo toàn vốn phải được đặt đúng vị trí trong chiến lược đầu tư. Đa dạng hóa danh mục, đầu tư dài hạn, hạn chế sử dụng đòn bẩy quá mức và duy trì khả năng thanh khoản là những yếu tố cần được cân nhắc đồng thời.

Trong chính sách đầu tư được trình bày tại WeTalk 2026, các mục tiêu minh họa gồm tăng trưởng giá trị tài sản ròng ở mức lạm phát cộng 3–5% mỗi năm và duy trì dòng tiền thu thuần hằng năm tối thiểu bằng 2–4% giá trị tài sản đầu tư. Tài liệu cũng nêu nguyên tắc không để một tài sản chiếm quá 40% tổng tài sản đầu tư; với một cổ phiếu niêm yết, tỷ trọng tối đa là 50% tài sản tài chính. Đây là các thông số tham khảo trong chính sách đầu tư được trình bày, không phải tỷ lệ áp dụng mặc định cho mọi gia đình. Tỷ trọng thực tế cần căn cứ vào quy mô tài sản, mục tiêu, nhu cầu dòng tiền và khẩu vị rủi ro của từng trường hợp.

Danh mục cũng cần cân bằng giữa hai chức năng: tăng trưởng giá trị và tạo dòng tiền. Cổ phiếu, đầu tư mạo hiểm, vàng hoặc bất động sản chờ tăng giá có thể đóng vai trò tăng trưởng; trong khi trái phiếu, tiền gửi, bất động sản tạo dòng tiền và cổ phiếu hưởng cổ tức có thể góp phần tạo thu nhập.

Khi điều kiện kinh tế, mục tiêu của gia đình hoặc giá trị tương đối giữa các nhóm tài sản thay đổi, danh mục cần được rà soát và tái cân bằng để duy trì cấu trúc phù hợp. Theo nội dung trình bày, việc tái cân bằng có thể thực hiện hằng năm hoặc khi tỷ trọng thực tế lệch trên ±10% so với mục tiêu. Còn tái cấu trúc danh mục là việc điều chỉnh tỷ trọng giữa các lớp tài sản theo chu kỳ vĩ mô, có thể xem xét các chỉ số như GDP, lạm phát, lãi suất và PMI.

Phóng viên: Trong bối cảnh các hình thức lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính và chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, quản trị gia sản không chỉ đặt ra yêu cầu bảo toàn giá trị và sinh lời mà còn phải tính đến an toàn tài sản. Theo ông, các gia đình cần làm gì để nhận diện, phòng ngừa những rủi ro này? Vai trò của tư vấn tài chính, cơ chế kiểm soát giao dịch và bảo mật thông tin cá nhân cần được đặt ở đâu trong một kế hoạch quản trị gia sản bài bản?

Ông Phan Lê Thành Long: Khi nói đến bảo toàn gia sản, chúng ta cần nhìn nhận rủi ro theo nghĩa rộng, không chỉ là rủi ro thị trường khiến giá trị đầu tư suy giảm mà còn là nguy cơ tài sản bị thất thoát do những quyết định thiếu thận trọng, thông tin không đầy đủ hoặc các hành vi gian lận.

Những giao dịch có giá trị lớn cần được xác minh thông tin, kiểm tra tính hợp pháp và có cơ chế phê duyệt rõ ràng. Gia đình cũng cần quản lý chặt chẽ thông tin cá nhân, thông tin tài chính, quyền truy cập tài khoản và các phương tiện xác thực giao dịch; không chia sẻ thông tin bảo mật hoặc thực hiện giao dịch chỉ dựa trên những yêu cầu chưa được kiểm chứng.

Đối với các khoản đầu tư, việc kiểm tra năng lực, tư cách pháp lý và tính minh bạch của đơn vị tư vấn hoặc đối tác cũng rất quan trọng. Gia đình cần hiểu rõ mình đang đầu tư vào đâu, cơ chế sinh lời như thế nào, rủi ro có thể phát sinh là gì và ai chịu trách nhiệm đối với từng khâu trong quá trình giao dịch.

Ở góc độ quản trị, việc phân định rõ quyền sở hữu, quyền quản trị và quyền điều hành, cũng như xây dựng cơ chế ra quyết định minh bạch và trách nhiệm giải trình, có thể góp phần hạn chế rủi ro phát sinh từ sự phụ thuộc vào một cá nhân.

Phóng viên: Chuyển giao tài sản và doanh nghiệp cho thế hệ kế tiếp là bài toán không ít gia đình gặp khó khăn, nhất là khi người sáng lập vẫn muốn giữ quyền quyết định, còn người kế nghiệp có thể có năng lực và định hướng khác biệt. Theo ông, đâu là những nguyên tắc quan trọng để quá trình chuyển giao diễn ra hiệu quả, hạn chế tranh chấp và bảo toàn giá trị gia sản qua nhiều thế hệ?

Ông Phan Lê Thành Long: Trên thực tế, bài toán kế thừa rộng hơn nhiều: gia đình đang sở hữu những gì, quyền sở hữu được xác lập ra sao, ai có trách nhiệm quản trị, ai trực tiếp điều hành và các quyết định quan trọng sẽ được đưa ra theo cơ chế nào.

Đối với doanh nghiệp gia đình, việc phân định rõ quyền sở hữu, quyền quản trị và quyền điều hành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người sở hữu tài sản không nhất thiết phải trực tiếp điều hành doanh nghiệp; ngược lại, người được giao điều hành cần có đủ năng lực, quyền hạn và trách nhiệm giải trình.

Quá trình kế thừa vì vậy cần được chuẩn bị có hệ thống, thay vì chỉ bắt đầu khi người sáng lập muốn rút khỏi hoạt động điều hành. Thế hệ kế tiếp cần được trang bị kiến thức tài chính, năng lực đầu tư, hiểu biết về quản trị rủi ro và khả năng lãnh đạo. Việc tham gia doanh nghiệp gia đình cũng nên dựa trên năng lực và tiêu chuẩn nghề nghiệp, không chỉ dựa vào quan hệ huyết thống. Trong tài liệu trình bày, một khuyến nghị cụ thể là thành viên gia đình nên có ít nhất ba năm kinh nghiệm làm việc bên ngoài trước khi gia nhập doanh nghiệp gia đình; việc tuyển dụng, đánh giá và thăng tiến cần áp dụng tiêu chuẩn nghề nghiệp thống nhất.

Tài sản có thể được chuyển giao về mặt pháp lý, nhưng để duy trì giá trị trong dài hạn, thế hệ kế tiếp cần hiểu trách nhiệm đi kèm với quyền sở hữu.

Giai đoạn 18–25 tuổi tập trung vào giáo dục tài chính, tìm hiểu lịch sử gia đình, trải nghiệm làm việc độc lập bên ngoài và rèn luyện kỷ luật, nhân cách. Giai đoạn 25–35 tuổi có thể bắt đầu tham gia doanh nghiệp hoặc văn phòng gia đình, học sâu hơn về đầu tư và quản trị thông qua các dự án thực tế dưới sự hướng dẫn của người cố vấn. Giai đoạn 35–45 tuổi hướng tới việc tham gia hội đồng gia đình, hội đồng đầu tư, đóng góp vào quyết định chiến lược và dẫn dắt các sáng kiến mới.

Trong trường hợp không có người phù hợp hoặc sẵn sàng tiếp quản doanh nghiệp, gia đình cũng cần chủ động xem xét những phương án khác, chẳng hạn giao quyền điều hành cho đội ngũ chuyên nghiệp, tái cấu trúc hoặc chuyển nhượng doanh nghiệp nếu đó là lựa chọn phù hợp.

Phóng viên: Trên thế giới, quản trị gia sản đã phát triển thành lĩnh vực dịch vụ chuyên nghiệp, kết nối quản lý đầu tư với hoạch định tài chính, pháp lý và kế thừa. Tại Việt Nam, thị trường này đang ở giai đoạn nào? Những khoảng trống lớn nhất hiện nay nằm ở năng lực cung cấp dịch vụ, khuôn khổ pháp lý hay nhận thức của khách hàng, và cần những điều kiện gì để thị trường phát triển chuyên nghiệp, minh bạch hơn?

Ông Phan Lê Thành Long: Khi quy mô và cấu trúc tài sản của một gia đình ngày càng phức tạp, nhu cầu không chỉ là lựa chọn kênh đầu tư mà còn bao gồm quản lý dòng tiền, kiểm soát rủi ro, tổ chức quyền sở hữu, quản trị doanh nghiệp gia đình và chuẩn bị cho việc chuyển giao tài sản.

Để đáp ứng nhu cầu đó, dịch vụ quản trị gia sản cần có cách tiếp cận tổng thể, đặt mục tiêu và lợi ích dài hạn của gia đình làm trọng tâm. Các quyết định đầu tư cần được xây dựng trên cơ sở hiểu rõ cấu trúc tài sản, nhu cầu thanh khoản, nghĩa vụ tài chính và khẩu vị rủi ro của khách hàng.

Đơn vị cung cấp dịch vụ cần có năng lực tư vấn phù hợp, quy trình làm việc minh bạch và cơ chế quản lý xung đột lợi ích. Khách hàng cũng cần được cung cấp thông tin rõ ràng về phạm vi dịch vụ, chi phí, trách nhiệm của các bên và những rủi ro có thể phát sinh.

Để dịch vụ quản trị gia sản phát triển chuyên nghiệp, cần có sự phối hợp giữa các lĩnh vực tài chính, đầu tư, pháp lý và quản trị doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm tính minh bạch trong tư vấn, làm rõ trách nhiệm của các bên và kiểm soát xung đột lợi ích.

Mục tiêu cuối cùng của quản trị gia sản không chỉ là gia tăng giá trị tài sản tại một thời điểm, mà còn là xây dựng cơ chế để tài sản được sử dụng có trách nhiệm, quản lý hiệu quả và có khả năng tiếp tục tạo ra giá trị qua nhiều thế hệ.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!