Anh hùng Lao động Mai Kiều Liên: Nửa thế kỷ cùng khát vọng đưa doanh nghiệp Việt vươn ra thế giới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn công tác cấp cao tìm hiểu hoạt động sản xuất tại Nhà máy Angkormilk. Ảnh: Vi Nam.

Ngày Doanh nhân Việt Nam năm nay diễn ra vào thời điểm đặc biệt với bà Mai Kiều Liên. Vinamilk vừa bước qua cột mốc 50 năm hình thành, phát triển; bản thân nữ Tổng Giám đốc tiếp tục được Fortune xếp hạng 71 trong danh sách 100 Phụ nữ quyền lực nhất châu Á năm 2026. Đây là năm thứ ba liên tiếp bà hiện diện trong bảng xếp hạng uy tín này.

Ba lần góp mặt cũng ghi nhận một bước tiến đều đặn về thứ hạng. Năm 2024, bà đứng vị trí 75, năm 2025 lên vị trí 73, năm 2026 tiếp tục tăng hai bậc. Fortune đặc biệt chú ý hành trình của nữ kỹ sư ngành sữa trở thành một trong những CEO có thời gian điều hành doanh nghiệp lâu năm tại Việt Nam, dẫn dắt Vinamilk qua nhiều dấu mốc quan trọng.

Nếu danh hiệu quốc tế phản ánh sức ảnh hưởng của một doanh nhân, hành trình gần nửa thế kỷ tại Vinamilk lại cho thấy rõ hơn giá trị bà Mai Kiều Liên theo đuổi. Đó là xây dựng năng lực nội tại cho doanh nghiệp Việt, giữ chất lượng làm nền tảng, liên tục đổi mới để cạnh tranh, đồng thời đưa thương hiệu Việt hiện diện ngày càng sâu hơn trên thị trường quốc tế.

Bà Mai Kiều Liên lần thứ ba liên tiếp được Fortune vinh danh trong Top 100 Phụ nữ quyền lực nhất châu Á. Ảnh: Vi Nam.

Một nữ kỹ sư và lựa chọn làm chủ công nghệ

Năm 1976, sau khi tốt nghiệp ngành chế biến sữa tại Liên Xô, bà Mai Kiều Liên trở về Việt Nam, bắt đầu công việc tại Nhà máy Sữa Trường Thọ. Ngành sữa khi ấy đứng trước vô vàn khó khăn về nguyên liệu, thiết bị, phụ tùng, nhân lực kỹ thuật. Công việc của người kỹ sư trẻ gắn với bài toán thiết thực nhất: duy trì sản xuất trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế.

Bà lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý trước khi trở thành Tổng Giám đốc Vinamilk năm 1992. Hơn ba thập kỷ điều hành sau đó trùng với giai đoạn nền kinh tế Việt Nam chuyển mạnh sang cơ chế thị trường, mở cửa, hội nhập sâu rộng. Vinamilk cũng trải qua cổ phần hóa, niêm yết, mở rộng quy mô, cạnh tranh trực tiếp với những tập đoàn sữa quốc tế ngay tại thị trường trong nước.

Trong những bước chuyển ấy, một tư duy được bà Mai Kiều Liên duy trì nhất quán là “muốn phát triển dài hạn, doanh nghiệp phải có khả năng làm chủ”. Ban đầu, đó là năng lực sửa chữa, phục hồi thiết bị để giữ hoạt động sản xuất. Khi thị trường phát triển, yêu cầu được nâng lên thành làm chủ công nghệ, nguồn nguyên liệu, dây chuyền sản xuất, quản trị, nghiên cứu sản phẩm cùng hệ thống phân phối.

Lựa chọn ấy góp phần định hình sức cạnh tranh của Vinamilk. Doanh nghiệp từng bước xây dựng hệ thống nhà máy hiện đại, phát triển trang trại bò sữa, đầu tư vùng nguyên liệu, nâng chuẩn quản trị chất lượng. Năng lực nội tại trở thành điểm tựa để doanh nghiệp đứng vững khi thị trường sữa Việt Nam ngày càng mở rộng, mức độ cạnh tranh với các thương hiệu quốc tế ngày càng lớn.

Đi cùng khả năng tự chủ là yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng. Một quan điểm nổi tiếng của bà Mai Kiều Liên là: “Thực phẩm đã vào người thì không có cơ hội sửa sai”. Câu nói ngắn gọn thể hiện triết lý quản trị xuyên suốt mỗi sản phẩm gắn với sức khỏe người tiêu dùng, uy tín doanh nghiệp, niềm tin dành cho thương hiệu Việt.

Từ những ngày đầu tại nhà máy, bà Mai Kiều Liên cùng các thế hệ cán bộ, kỹ sư Vinamilk từng bước làm chủ sản xuất trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Ảnh: Vi Nam.

Tư duy làm chủ cũng chưa bao giờ đồng nghĩa với giữ nguyên cách làm cũ. Vinamilk liên tục đầu tư công nghệ, phát triển ngành hàng, nâng chuẩn trang trại, đổi mới sản phẩm, tái định vị thương hiệu vào năm 2023.

Bà Mai Kiều Liên duy trì những nguyên tắc cốt lõi về chất lượng, hiệu quả, năng lực tự chủ, song phương thức thực hiện luôn được điều chỉnh trước thay đổi của thị trường.

Xây nội lực doanh nghiệp, góp sức cho tăng trưởng đất nước

Dấu ấn của một doanh nhân có thể nhìn qua doanh nghiệp họ xây dựng, song giá trị rộng hơn nằm ở phần doanh nghiệp đóng góp cho nền kinh tế. Sau 50 năm, Vinamilk đã phát triển thành thương hiệu sữa Việt có sản phẩm hiện diện tại 67 quốc gia và vùng lãnh thổ, kim ngạch xuất khẩu lũy kế đạt hơn 3,9 tỷ USD.

Vinamilk hiện đứng thứ 36 thế giới về doanh thu trong ngành sữa, giá trị thương hiệu đạt 2,6 tỷ USD. Đằng sau những con số ấy là quá trình tích lũy năng lực sản xuất, công nghệ, quản trị, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Một doanh nghiệp sữa nội địa đã từng bước tạo dựng khả năng cạnh tranh quốc tế, đưa sản phẩm mang thương hiệu Việt tiếp cận người tiêu dùng ở nhiều thị trường.

Bà Mai Kiều Liên cùng thế hệ trẻ Vinamilk, tiếp nối hành trình phát triển của doanh nghiệp trong chặng đường mới. Ảnh: Vi Nam.

Đóng góp cho tăng trưởng còn thể hiện ở khả năng hình thành chuỗi giá trị. Hệ thống sản xuất sữa kéo theo nhu cầu về chăn nuôi, thức ăn, nguyên liệu, bao bì, logistics, bán lẻ, nghiên cứu phát triển cùng nhiều dịch vụ hỗ trợ. Khi doanh nghiệp đầu đàn mở rộng quy mô, giá trị tạo ra có khả năng lan tỏa sang nhiều mắt xích, góp phần nâng năng lực sản xuất của khu vực doanh nghiệp trong nước.

Câu chuyện của bà Mai Kiều Liên cũng đáng chú ý ở tư duy xây dựng tổ chức có khả năng phát triển qua nhiều thế hệ. Trong những lần chia sẻ về Vinamilk, bà thường nhắc đến đội ngũ, những thế hệ cán bộ đã đồng hành cùng doanh nghiệp, trách nhiệm chuẩn bị lực lượng kế cận. Năng lực của người đứng đầu cần được chuyển hóa thành năng lực chung để tổ chức tiếp tục tiến lên.

Tại lễ kỷ niệm 50 năm Vinamilk hồi tháng 7/2026, bà Mai Kiều Liên chia sẻ: “Vinamilk đã được sinh ra bởi đất nước Việt Nam, được nuôi dưỡng bởi con người Việt Nam”. Cách nhìn ấy đặt sự phát triển của doanh nghiệp trong mối liên hệ với đất nước, thị trường, người lao động, người tiêu dùng và cộng đồng đã góp phần tạo dựng thương hiệu suốt nửa thế kỷ.

Đưa năng lực sản xuất Việt Nam bước ra thị trường quốc tế

Một dấu ấn rõ nét trong hành trình của bà Mai Kiều Liên là đưa doanh nghiệp bước ra nước ngoài bằng năng lực đầu tư, sản xuất trực tiếp. Angkormilk tại Campuchia là trường hợp tiêu biểu. Dự án được cấp phép đầu tư năm 2014, nhà máy khánh thành năm 2016, mở ra hướng phát triển sâu hơn so với phương thức đưa sản phẩm sản xuất tại Việt Nam sang thị trường sở tại.

Sau một thập kỷ, tổng vốn đầu tư của Vinamilk tại Angkormilk đã đạt 51,7 triệu USD. Giai đoạn 2015-2025, doanh nghiệp ghi nhận 573 triệu USD doanh thu lũy kế, lợi nhuận sau thuế đạt 83 triệu USD. Riêng năm 2025, doanh thu đạt gần 104 triệu USD; 9 tháng năm 2026 tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số.

Dự án đồng thời tạo giá trị tại nền kinh tế sở tại. Trong giai đoạn 2015-2025, Angkormilk đóng góp khoảng 81,5 triệu USD vào ngân sách Campuchia. Quy mô nhân sự tăng lên 673 người vào tháng 8/2026, hơn 98% là lao động Campuchia. Doanh nghiệp hợp tác với gần 110 nhà cung cấp nội địa, tạo liên kết với mạng lưới có khoảng 10.000 lao động.

Thủ tướng Chính phủ và đoàn công tác cấp cao chụp ảnh lưu niệm cùng Tổng Giám đốc Vinamilk Mai Kiều Liên và Nhà máy Angkormilk. Ảnh: Vi Nam.

Vinamilk hiện nghiên cứu phát triển trang trại bò sữa khoảng 500 ha tại tỉnh Kampong Speu, dự kiến đầu tư 15-16 triệu USD với quy mô khoảng 2.000 con. Khi vận hành ổn định, dự án có thể cung cấp khoảng 11.000 tấn sữa tươi nguyên liệu mỗi năm. Kế hoạch cho thấy hướng đi sâu hơn vào chuỗi giá trị, tăng khả năng chủ động nguyên liệu ngay tại thị trường Campuchia.

Ngày 10/10/2026, trong chuyến thăm Nhà máy Angkormilk tại Phnom Penh, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng ghi nhận kết quả đầu tư của Vinamilk, đánh giá đây là minh chứng cho thành công của doanh nghiệp Việt Nam trong hoạt động đầu tư ra nước ngoài, đồng thời góp phần củng cố quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam với Campuchia.

Ở tuổi nghề gắn với trọn vẹn 50 năm phát triển của Vinamilk, bà Mai Kiều Liên vẫn trực tiếp điều hành doanh nghiệp, tiếp tục đặt ra những mục tiêu mới về chất lượng, đổi mới, năng lực làm chủ và thị trường quốc tế. Hành trình ấy cho thấy một phẩm chất đáng chú ý của doanh nhân: “thành tựu đã đạt được trở thành nền tảng để tiếp tục nâng chuẩn thay cho điểm dừng”.

Nhìn lại chặng đường của bà Mai Kiều Liên, dấu ấn đáng kể nhất có lẽ nằm ở việc Vinamilk đã lớn lên cùng sự trưởng thành của kinh tế Việt Nam. Một nhà máy từng phải xoay xở với thiết bị, phụ tùng thiếu thốn nay đã trở thành doanh nghiệp có sản phẩm hiện diện tại 67 quốc gia và vùng lãnh thổ. Phía sau bước tiến ấy là hàng chục năm tích lũy công nghệ, nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất, quản trị và xây dựng thương hiệu.

Năm 1976, bà Mai Kiều Liên trở về Việt Nam với hành trang của một kỹ sư ngành sữa. Nửa thế kỷ sau, bà ba năm liên tiếp có tên trong danh sách 100 Phụ nữ quyền lực nhất châu Á của Fortune. Hai dấu mốc cách nhau 50 năm kể một câu chuyện lớn hơn thành công của cá nhân. Doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể gây dựng nội lực, tạo ra sản phẩm đủ sức cạnh tranh, đầu tư ra nước ngoài và từng bước đưa thương hiệu Việt đứng vững trên thị trường quốc tế.