Quỹ hưu trí bổ sung: Lĩnh vực các tổ chức tài chính cần quan tâm

Quỹ hưu trí bổ sung là gì?

Trong nhiều năm, khi nói đến hưu trí, phần lớn người lao động chỉ nghĩ đến bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc hoặc BHXH tự nguyện. Tuy nhiên, Luật BHXH năm 2024 đã xác lập rõ “bảo hiểm hưu trí bổ sung” là một cấu phần trong hệ thống BHXH, bên cạnh trợ cấp hưu trí xã hội, BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện.

Bảo hiểm hưu trí bổ sung không thay thế BHXH bắt buộc, chỉ là tầng tích lũy thêm, giúp người lao động có thêm nguồn thu nhập khi về già. Ảnh: Lê Văn

Nghĩa là, bảo hiểm hưu trí bổ sung không thay thế BHXH bắt buộc, chỉ là tầng tích lũy thêm, giúp người lao động có thêm nguồn thu nhập khi về già. Nếu lương hưu từ BHXH bắt buộc là phần nền tảng, thì quỹ hưu trí bổ sung giống như lớp đệm tài chính thứ hai, được thiết kế cho những người muốn duy trì mức sống tốt hơn sau khi rời thị trường lao động.

Về chính sách, Nhà nước khuyến khích phát triển bảo hiểm hưu trí bổ sung thông qua ưu đãi thuế, đồng thời đặt mục tiêu tổ chức hệ thống này theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, minh bạch, để người lao động và người sử dụng lao động có thêm lựa chọn đóng góp nhằm hưởng mức hưu trí cao hơn.

Đây là định hướng phù hợp với mô hình an sinh đa tầng mà nhiều quốc gia đang áp dụng: Nhà nước bảo đảm tầng cơ bản, còn cá nhân và doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng tầng bổ sung.

Theo ông Trần Dũng Hà, Phó giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung, quy định đối tượng tham gia là người sử dụng lao động và người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc. Việc tham gia được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, thông qua doanh nghiệp sử dụng lao động và doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí.

Mức đóng do người sử dụng lao động và người lao động thỏa thuận tự nguyện. Nếu doanh nghiệp có điều kiện để người lao động được hưởng phần đóng góp của người sử dụng lao động, điều kiện đó phải được ghi rõ trong văn bản thỏa thuận.

Trường hợp đặt điều kiện về thời gian làm việc tối thiểu, thời gian này không được quá 5 năm. Quy định này có ý nghĩa lớn trong bảo vệ người lao động, tránh tình trạng doanh nghiệp hứa đóng góp nhưng đặt điều kiện quá dài hoặc không minh bạch.

Về mức chi trả, Luật BHXH năm 2024 quy định mức chi trả bảo hiểm hưu trí bổ sung được xác định trên cơ sở số dư tài khoản hưu trí cá nhân tại thời điểm chi trả, sau quá trình tích lũy và đầu tư theo nguyên tắc thị trường. Quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, có nguồn hình thành từ đóng góp của người sử dụng lao động, người lao động và tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư của quỹ.

Như vậy, xét về tính pháp lý, có thể khẳng định đây là mô hình hợp pháp, có cơ sở trong luật, có nghị định hướng dẫn riêng và có cơ chế quản lý tài khoản cá nhân. Quỹ được giám sát bởi ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và tổ chức quản trị tài khoản; các đơn vị này có trách nhiệm ghi nhận, theo dõi và bảo đảm quyền lợi của người tham gia.

Hiệu quả đầu tiên của quỹ hưu trí bổ sung nằm ở tính kỷ luật, giúp người lao động duy trì ổn định nguồn tài chính khi về già. Bởi khi khoản đóng góp được thiết kế định kỳ qua doanh nghiệp hoặc theo chương trình hưu trí, người lao động có khả năng duy trì tích lũy tốt hơn so với việc tự để tiền trong tài khoản thanh toán.

Tích lũy hưu trí là cuộc chơi dài hạn. Người tham gia càng sớm, khoản đóng càng đều, thời gian đầu tư càng dài thì khả năng hưởng lợi từ lãi kép càng lớn. Dù lợi suất không cao đột biến, sự đều đặn và thời gian dài vẫn có thể tạo ra khoản tích lũy đáng kể.

Đặc biệt, từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 253/2026/NĐ-CP về thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực, mức đóng góp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung, mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ được trừ khỏi thu nhập khi xác định thu nhập tính thuế, với tổng mức tối đa không quá 3 triệu đồng/tháng, bao gồm cả phần do người sử dụng lao động đóng và phần người lao động tự đóng nếu có.

Tổ chức tài chính nào được tham gia quản lý quỹ?

Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), giai đoạn thí điểm, mô hình hưu trí bổ sung tự nguyện theo Nghị định số 88/2016/NĐ-CP đã được thực hiện theo hai hướng chính:

Một là, hình thành quỹ thông qua đóng góp tự nguyện giữa người lao động và người sử dụng lao động dưới dạng tài khoản hưu trí cá nhân. Hai là, vận hành các quỹ do doanh nghiệp bảo hiểm và công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán được cấp phép quản lý.

Quỹ hưu trí bổ sung giống như lớp đệm tài chính thứ hai, được thiết kế cho những người muốn duy trì mức sống tốt hơn sau khi rời thị trường lao động. Ảnh: BHXH TP. Đà Nẵng

Về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện, sau 10 năm thí điểm, thị trường đã hình thành nền tảng ban đầu với 4 doanh nghiệp được cấp phép quản lý quỹ hưu trí gồm: Công ty TNHH Quản lý Quỹ Dragon Capital Việt Nam (DCVFM), Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM), Công ty cổ phần Quản lý Quỹ đầu tư MB (MB Capital) và Công ty Liên doanh Quản lý Quỹ đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF).

Thống kê toàn hệ thống hưu trí bổ sung có hơn 28.500 người tham gia với tổng giá trị tài sản gần 2.300 tỷ đồng. Cơ cấu tài sản của hệ thống quỹ gần 50% là trái phiếu Chính phủ, 8% tiền và tương đương tiền; hơn 15% là chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán và 26,6% là khoản phải thu từ lãi, cổ tức được nhận.

Ngày 25/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung, có hiệu lực từ ngày 10/5/2026. Văn bản này thay thế Nghị định số 88/2016/NĐ-CP, đồng thời cụ thể hóa các quy định của Luật BHXH năm 2024 về bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Theo đó, điều kiện đối với tổ chức quản lý quỹ, hoạt động quản lý quỹ hưu trí bổ sung là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, yêu cầu đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn về loại hình doanh nghiệp, năng lực tài chính, kinh nghiệm và nhân sự.

Trong đó, công ty quản lý quỹ phải đang quản lý tối thiểu 1.000 tỷ đồng tài sản, có ít nhất 5 năm kinh nghiệm hoạt động và đang vận hành tối thiểu 2 quỹ đại chúng, bao gồm ít nhất 1 quỹ trái phiếu.

Về nhân sự, yêu cầu tối thiểu 5 người có kinh nghiệm trực tiếp trong lĩnh vực quản lý quỹ, trong đó ít nhất 3 người có chứng chỉ hành nghề hoặc chứng chỉ phân tích tài chính quốc tế.

Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, hoạt động đầu tư của quỹ, danh mục đầu tư được thiết kế theo hướng tương đồng quỹ đầu tư chứng khoán nhưng điều chỉnh phù hợp tính chất an sinh, ưu tiên an toàn và ổn định. Quỹ được phép đầu tư vào chứng khoán niêm yết, đồng thời duy trì tỷ trọng tối thiểu đối với trái phiếu Chính phủ.

Trong khi đó, theo ông Trần Dũng Hà, điểm hạn chế của việc triển khai quỹ hưu trí bổ sung là “giới hạn” người tham gia, bởi muốn tham gia phải thông qua doanh nghiệp, trong khi không phải doanh nghiệp nào cũng có quỹ và sẵn sàng đồng hành cùng người lao động.

Về nội dung này, trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội vừa qua đã đề nghị giữ nguyên như hiện hành trong điều kiện thông tin và đánh giá tác động chưa đầy đủ. Điều này nhằm tránh tình trạng lợi dụng quy định để huy động vốn đầu tư từ người lao động hoặc trốn tránh, giảm nghĩa vụ về giảm trừ thuế thu nhập cá nhân, miễn thuế khi nhận lương hưu, không minh bạch trong kê khai tài sản, thu nhập cá nhân.