Hoàn thiện khung pháp lý để phát triển hệ thống quỹ hưu trí bổ sung

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: L.V

Tại Hội thảo, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) cho biết, việc phát triển hệ thống quỹ hưu trí bổ sung đang trở nên cần thiết trong bối cảnh Chính phủ đồng thời theo đuổi hai mục tiêu là nâng cao an sinh xã hội và khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.

“Việc ra đời, vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện đã góp phần đa dạng hóa các chính sách an sinh, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn cho một bộ phận người lao động có thu nhập trung bình và cao như thông lệ quốc tế”, bà Phạm Thị Thanh Tâm cho biết.

Sau hơn 10 năm thực hiện Nghị định số 88/2016/NĐ-CP về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện, thị trường đã hình thành nền tảng ban đầu với 4 doanh nghiệp được cấp phép quản lý quỹ hưu trí gồm: Công ty TNHH Quản lý Quỹ Dragon Capital Việt Nam (DCVFM), Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM), Công ty cổ phần Quản lý Quỹ đầu tư MB (MB Capital) và Công ty Liên doanh Quản lý Quỹ đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF).

Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: L.V

Đến cuối năm 2025, các đơn vị này đang quản lý 7 quỹ hưu trí bổ sung với tổng tài sản ròng hơn 2.206 tỷ đồng, số lượng người tham gia đạt gần 28.600 người, tăng hơn 42 lần sau 5 năm.

Con số này ghi nhận mức tăng 53% so với cuối năm 2024 và cao gấp 26 lần so với thời điểm năm 2021, cho thấy nhu cầu tích lũy dài hạn ngày càng lớn của nhóm người lao động có mức thu nhập từ trung bình đến cao.

Chia sẻ về thực trạng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung, ông Trần Dũng Hà, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh băn khoăn, với con số trên 28.000 người tham gia hưu trí bổ sung sau 10 năm triển khai thí điểm bảo hiểm hưu trí bổ sung, phải chăng việc tham gia đối với người lao động cũng như doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn? Và hình như chỉ mới tập trung ở những doanh nghiệp làm ăn “khấm khá”.

Cũng theo ông Trần Dũng Hà, việc người lao động chỉ được tham gia thông qua doanh nghiệp cũng là một điểm khó khăn cho người lao động. Vì vậy theo ông Hà cần phải điều chỉnh Luật BHXH sao cho phù hợp, tạo thuận lợi, mở rộng người tham gia hơn nữa.

Các đại biểu kỳ vọng bảo hiểm hưu trí bổ sung góp phần hoàn thiện mô hình an sinh xã hội đa tầng. Ảnh: L.V

Theo nhiều đại biểu, bảo hiểm hưu trí bổ sung không chỉ góp phần hoàn thiện mô hình an sinh xã hội đa tầng, kênh hưu trí bổ sung còn được kỳ vọng trở thành nguồn vốn trung và dài hạn quan trọng cho thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu trong nước.

Dù quy mô hiện tại còn khá nhỏ so với tổng thị trường tài chính, giới chuyên gia đánh giá đây là một trong số ít cấu phần có khả năng hình thành dòng vốn đầu tư dài hạn ổn định cho thị trường vốn Việt Nam trong tương lai, tương tự vai trò của các quỹ hưu trí tại nhiều nền kinh tế phát triển.

Tại hội thảo, ông R.Mark Davis, Chuyên gia tài chính cấp cao thuộc Ban Tài chính, Năng lực cạnh tranh & Đổi mới toàn cầu, Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng, nhiều quốc gia hiện xem hệ thống quỹ hưu trí tư nhân là một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển thị trường vốn.

Theo ông Davis, trong bối cảnh các hệ thống hưu trí công truyền thống chịu áp lực lớn từ già hóa dân số, mô hình hưu trí theo cơ chế “đóng góp xác định” (Defined Contribution - DC) đang được nhiều nước ưu tiên phát triển nhằm giảm gánh nặng tài khóa và tạo thêm nguồn vốn đầu tư dài hạn cho nền kinh tế.

Hiệu quả của hệ thống hưu trí phụ thuộc chủ yếu vào lợi nhuận đầu tư ròng sau phí. Nếu chi phí quản lý quá cao, phần lớn lợi nhuận dài hạn của người tham gia sẽ bị bào mòn.

Ông Davis cũng chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về phát triển hệ thống hưu trí tư nhân trong bối cảnh già hóa dân số và tỷ lệ sinh giảm, trong đó nhiều quốc gia áp dụng mô hình hưu trí tự nguyện kết hợp chính sách ưu đãi thuế và cơ chế khuyến khích tham gia.

Ông Trần Dũng Hà, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng bảo hiểm hưu trí bổ sung phải được mở rộng hơn nữa. Ảnh: L.V

Theo Bộ Tài chính, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, được xây dựng trên cơ sở nâng cấp khung pháp lý từ mô hình thí điểm trước đây; Nghị định số 85/2026/NĐ-CP quy định rõ nguyên tắc minh bạch trong đóng góp và chi trả quyền lợi, cho phép người tham gia tiếp cận đầy đủ thông tin trước khi tham gia quỹ.

Bên cạnh đó, hoạt động đầu tư của quỹ hưu trí bổ sung được thiết kế tương tự quỹ đầu tư chứng khoán nhưng có thêm các tiêu chí an toàn và bền vững nhằm phù hợp với đặc thù tích lũy dài hạn cho hưu trí.

Cơ chế giám sát cũng được thiết kế theo mô hình đa tầng với sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và chính người tham gia quỹ nhằm hạn chế rủi ro hệ thống và tăng tính minh bạch cho thị trường.

Bộ Tài chính kỳ vọng việc hoàn thiện khung pháp lý sẽ góp phần phát triển hệ thống quỹ hưu trí bổ sung, nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả cung cấp dịch vụ; qua đó bổ sung thêm lựa chọn tích lũy dài hạn cho người dân và tạo thêm nguồn vốn dài hạn cho thị trường vốn, thị trường trái phiếu trong nước.