Doanh nghiệp vật liệu xây dựng: Chuyển đổi xanh để giữ vững thị trường xuất khẩu

Phiên “ESG – Tài chính xanh và xuất khẩu trong ngành xây dựng” trong khuôn khổ Diễn đàn Phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam 2026.

Thị trường xuất khẩu buộc doanh nghiệp phải chuyển đổi xanh

Những tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu đang buộc doanh nghiệp vật liệu xây dựng phải thay đổi tư duy phát triển. Theo bà Võ Thị Liên Hương, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Vật liệu xây dựng Secoin, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Chia sẻ tại Phiên “ESG – Tài chính xanh và xuất khẩu trong ngành xây dựng” trong khuôn khổ Diễn đàn Phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam 2026 diễn ra ngày 16/7, bà Võ Thị Liên Hương cho biết các doanh nghiệp xuất khẩu vật liệu xây dựng đang hoạt động trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và khó dự báo. Những thay đổi về chính sách thương mại, xung đột địa chính trị hay đứt gãy chuỗi cung ứng đều có thể tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Không chỉ đối mặt với những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về phát triển bền vững từ các thị trường xuất khẩu. Theo bà Hương, chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển từ mô hình truyền thống sang chuỗi cung ứng xanh, đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch hơn trong hoạt động sản xuất, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc cũng như thực hiện tốt các trách nhiệm về môi trường và xã hội.

Cùng với đó, người tiêu dùng cũng thay đổi cách lựa chọn sản phẩm. Họ không chỉ quan tâm đến chất lượng hay giá thành mà còn chú trọng đến việc sản phẩm có thân thiện với môi trường, an toàn cho sức khỏe và được sản xuất theo các tiêu chuẩn phát triển bền vững hay không.

“Đối với doanh nghiệp, đây không còn đơn thuần là câu chuyện tuân thủ các quy định của thị trường nhập khẩu mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh”, bà Hương nhấn mạnh.

Theo bà Hương, giai đoạn 2019-2020 là bước ngoặt quan trọng khi đại dịch Covid-19 khiến cộng đồng doanh nghiệp nhìn nhận lại mô hình phát triển. Những tác động của đại dịch cho thấy mọi thành quả kinh doanh sẽ không còn nhiều ý nghĩa nếu các nguồn lực tự nhiên tiếp tục bị suy giảm. Từ đó, chuyển đổi xanh dần trở thành yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của doanh nghiệp.

Chuyển đổi xanh phải bắt đầu từ động lực của doanh nghiệp

Là doanh nghiệp xuất khẩu từ năm 1999 và hiện có mặt tại hơn 60 quốc gia, Secoin không bắt đầu hành trình ESG từ những mục tiêu lớn như Net Zero hay các cam kết quốc tế.

Theo bà Hương, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp phải trả lời được câu hỏi “Vì sao mình phải chuyển đổi xanh?”.

“Động lực phải là động lực sát sườn với doanh nghiệp, chứ không phải những mục tiêu quá xa. Khi xác định được lý do, doanh nghiệp sẽ biết mình cần làm gì và phải bắt đầu từ đâu”, bà Hương chia sẻ.

Theo đại diện Secoin, động lực đầu tiên là giữ vững thị trường xuất khẩu. Doanh nghiệp hiện xuất khẩu chủ yếu sang châu Âu và Bắc Mỹ - những thị trường ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững. Nếu không đáp ứng được các yêu cầu mới, doanh nghiệp có nguy cơ mất khách hàng, mất doanh thu và đánh mất thị trường đã gây dựng trong nhiều năm.

Động lực thứ hai là kiểm soát chi phí sản xuất. Theo bà Hương, ngành vật liệu xây dựng đang chịu áp lực lớn khi nhiều loại tài nguyên ngày càng khan hiếm, trong khi chi phí năng lượng, vận chuyển và nguyên vật liệu liên tục gia tăng. Nếu doanh nghiệp không tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và tìm kiếm các giải pháp thay thế, sức ép về chi phí sẽ ngày càng lớn.

Động lực thứ ba là giữ chân người lao động. Theo bà, xây dựng môi trường làm việc an toàn, quan tâm đến người lao động và thực hiện tốt các chính sách xã hội không chỉ là yêu cầu trong ESG mà còn là điều kiện để doanh nghiệp duy trì đội ngũ nhân sự nòng cốt.

“Đối với chúng tôi, ESG không còn là câu chuyện truyền thông hay marketing. Đây là bài toán gắn trực tiếp với hoạt động kinh doanh, với doanh thu, chi phí và tương lai của doanh nghiệp”, bà Hương nhấn mạnh.

Theo bà Hương, sau khi xác định được động lực, doanh nghiệp cần xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với đặc thù của mình thay vì sao chép mô hình của các doanh nghiệp khác. Mỗi doanh nghiệp có một hành trình ESG riêng và cần xác định đúng các vấn đề trọng yếu của ngành để ưu tiên nguồn lực triển khai.

Đối với Secoin, doanh nghiệp tham khảo phân tích trọng yếu của S&P Global dành cho ngành vật liệu xây dựng, trong đó chuyển đổi khí hậu được xác định là một trong những vấn đề có tác động lớn nhất đến cả các bên liên quan và hoạt động tài chính. Từ đó, doanh nghiệp xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với nguồn lực và chiến lược phát triển của mình, thay vì triển khai dàn trải hoặc chạy theo xu hướng.

Công trình xanh mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh

Ông Vũ Hồng Phong, Chuyên gia công trình xanh của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC).

Không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, chuyển đổi xanh còn mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính bền vững. Đây cũng là nội dung được ông Vũ Hồng Phong, Chuyên gia công trình xanh của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) nhấn mạnh tại Diễn đàn.

Theo ông Phong, trong bối cảnh các định chế tài chính ngày càng ưu tiên dòng vốn cho các dự án phát triển bền vững, chứng nhận công trình xanh không chỉ là một tiêu chuẩn kỹ thuật mà đang trở thành “chìa khóa” giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận tài chính xanh.

Tại Việt Nam, hệ thống chứng nhận EDGE hiện phù hợp với Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí môi trường và xác nhận dự án thuộc danh mục phân loại xanh. Đồng thời, gần 20 ngân hàng thương mại đã đưa chứng nhận công trình xanh vào các khung tài chính bền vững hoặc khung trái phiếu xanh như một trong những tiêu chí đánh giá dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Theo ông Phong, doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu các khung tài chính xanh của các tổ chức tín dụng để xác định dự án của mình có đáp ứng các tiêu chí đủ điều kiện hay không, thay vì chỉ trông chờ vào các khoản vay tín dụng truyền thống.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã huy động thành công nguồn vốn quy mô lớn nhờ các dự án đạt chứng nhận công trình xanh. Điển hình, năm 2025, HSBC đã thu xếp khoản tín dụng xanh trị giá 3.700 tỷ đồng cho Gamuda Land nhằm tài trợ các dự án đạt chứng nhận EDGE. Trong khi đó, ông Phong cho biết, theo thông tin doanh nghiệp công bố, Nam Long đã huy động gần 500 triệu USD từ các nguồn tài chính xanh trong nước và quốc tế cho bảy dự án đạt chứng nhận này.

Theo ông Phong, trong bối cảnh thị trường vốn trong nước có những thời điểm gặp khó khăn, việc đáp ứng các tiêu chí của chứng nhận công trình xanh sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính xanh từ khu vực và quốc tế.

Doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu các tiêu chuẩn và khung phân loại xanh ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án để nâng cao khả năng huy động vốn, đa dạng hóa các kênh tài chính và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.