Đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội, an toàn phải đi cùng hiệu quả

Đại biểu Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên.

Phóng viên: Thưa đại biểu, một trong những nội dung đáng chú ý của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội là việc hoàn thiện mở rộng danh mục đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội. Đại biểu đánh giá như thế nào về quy định này?

Đại biểu Tạ Thị Yên: Tôi cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Trong đó, đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội là vấn đề tôi đặc biệt quan tâm, bởi đây là nguồn lực có quy mô lớn, được hình thành từ đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động, nhằm bảo đảm các chế độ bảo hiểm xã hội trong dài hạn.

Vì vậy, yêu cầu trước hết phải là an toàn và bảo toàn Quỹ. Chúng ta không thể vì mục tiêu tăng lợi nhuận mà chấp nhận những rủi ro không cần thiết. Tuy nhiên, theo tôi, cũng cần nhìn nhận đầy đủ rằng an toàn không chỉ là bảo đảm không mất tiền về mặt danh nghĩa. Nếu nguồn vốn lớn được đầu tư trong thời gian dài nhưng hiệu quả thấp, giá trị thực của đồng tiền suy giảm thì quyền lợi lâu dài của người tham gia cũng có thể bị ảnh hưởng.

Điều quan trọng là hiệu quả đầu tư phải luôn được đặt trong khuôn khổ an toàn, bảo đảm khả năng thanh khoản và phù hợp với mục tiêu an sinh lâu dài của Quỹ. Khi sửa Luật, bên cạnh việc quy định danh mục đầu tư và điều kiện gửi tiền tại các tổ chức tín dụng, cần quan tâm hơn đến cơ chế quản trị rủi ro, giám sát và trách nhiệm giải trình về hiệu quả đầu tư.

Tôi cho rằng có thể nghiên cứu thể hiện rõ trong Luật các nguyên tắc cơ bản gồm an toàn, thanh khoản, phân tán rủi ro và hiệu quả trong dài hạn; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát, kiểm toán, công khai kết quả đầu tư và xác định trách nhiệm giải trình của các chủ thể liên quan.

Đối với tiền gửi tại ngân hàng thương mại, bên cạnh điều kiện về tỷ lệ sở hữu nhà nước theo dự thảo Luật, cần có cơ chế đánh giá thực chất mức độ an toàn của tổ chức tín dụng tại thời điểm lựa chọn đầu tư. Các tiêu chí kỹ thuật cụ thể có thể giao Chính phủ quy định, nhưng nguyên tắc đánh giá mức độ an toàn và kiểm soát rủi ro cần được xác định rõ.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, yêu cầu nâng cao hiệu quả không có nghĩa là Quỹ bảo hiểm xã hội chạy theo lợi nhuận. Đây là nguồn tiền an sinh nên phải được đầu tư thận trọng, nhưng sự thận trọng cũng cần đi cùng trách nhiệm sử dụng nguồn lực hiệu quả, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tham gia trong dài hạn.

Phóng viên: Dự thảo Luật cũng hướng tới mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó có người làm việc trên nền tảng số. Quan điểm của đại biểu như thế nào và cần hoàn thiện những cơ chế gì để chính sách có thể triển khai hiệu quả trong thực tế?

Đại biểu Tạ Thị Yên: Tôi đồng tình với chủ trương từng bước mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội đối với người lao động, trong đó có người làm việc trên nền tảng số. Tuy nhiên, đây là nhóm rất đa dạng nên việc mở rộng cần có lộ trình phù hợp, xác định rõ đối tượng và điều kiện thực hiện.

Hình thức việc làm đang thay đổi nhanh chóng; tài xế công nghệ, người giao hàng, người cung cấp dịch vụ qua nền tảng và người làm việc trực tuyến ngày càng phổ biến. Nếu chính sách bảo hiểm xã hội không theo kịp sự thay đổi này, một bộ phận người lao động có thu nhập khi còn trong độ tuổi lao động có thể gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn thu nhập ổn định khi về già.

Để chính sách đi vào cuộc sống, theo tôi, cần làm rõ hơn cơ chế xác định đối tượng và trách nhiệm của các bên. Nếu chỉ bổ sung cụm từ “người làm việc trên nền tảng số” vào Luật thì mới dừng ở việc nhận diện một nhóm đối tượng, trong khi điều kiện thực hiện trên thực tế vẫn cần được quy định cụ thể hơn.

Chẳng hạn, người làm việc thường xuyên, có nguồn thu nhập chính phụ thuộc vào nền tảng sẽ khác với người chỉ thỉnh thoảng sử dụng nền tảng để làm thêm. Tương tự, người có công việc, giá dịch vụ và cách thức phân phối đơn hàng chịu sự chi phối đáng kể của nền tảng cũng có đặc điểm khác với người chỉ sử dụng nền tảng như một kênh kết nối với khách hàng.

Vì vậy, Luật không nhất thiết phải liệt kê đầy đủ từng nghề hay từng loại nền tảng, nhưng nên xác định các dấu hiệu cơ bản để nhận diện đối tượng, từ đó làm rõ nghĩa vụ tham gia và trách nhiệm của các bên liên quan.

Một vấn đề nữa là cần rà soát để bảo đảm sự thống nhất với pháp luật lao động. Trường hợp quan hệ giữa các bên có đầy đủ dấu hiệu của quan hệ lao động thì cần được xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật lao động; không nên chỉ căn cứ vào việc công việc được thực hiện thông qua một ứng dụng để mặc nhiên xác định đó là một loại quan hệ khác.

Bên cạnh đó, cần quan tâm đến trách nhiệm cung cấp, chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp vận hành nền tảng. Các doanh nghiệp này thường nắm giữ thông tin về giao dịch, thời gian hoạt động và doanh thu phát sinh. Nếu có cơ chế chia sẻ, đối chiếu dữ liệu phù hợp giữa doanh nghiệp nền tảng và cơ quan có thẩm quyền, trên cơ sở tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu, thì sẽ giúp xác định đúng đối tượng, giảm thủ tục cho người lao động và hạn chế tình trạng bỏ sót người thuộc diện tham gia.

Cuối cùng, cần tính đến đặc điểm thu nhập thường xuyên biến động của nhóm lao động này để thiết kế chính sách đủ linh hoạt, giúp họ có khả năng tham gia và duy trì việc tham gia bảo hiểm xã hội. Mục tiêu mở rộng diện bao phủ sẽ đạt hiệu quả tốt hơn khi quy định vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa phù hợp với thực tế việc làm và thu nhập của người lao động.

Phóng viên: Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách và mở rộng diện bao phủ, dự thảo Luật còn hướng tới đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục hành chính. Theo đại biểu, cần làm gì để cải cách thủ tục đi đôi với bảo đảm đầy đủ quyền lợi của người tham gia và người thụ hưởng bảo hiểm xã hội?

Đại biểu Tạ Thị Yên: Tôi đồng tình với việc tiếp tục đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục và giao Chính phủ quy định những nội dung mang tính kỹ thuật. Đây là hướng đi cần thiết để giảm phiền hà, tạo thuận lợi cho người dân và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách.

Theo tôi, cần phân biệt rõ giữa yêu cầu về thủ tục hành chính và những quy định trực tiếp xác lập hoặc ảnh hưởng đến quyền của người dân. Những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền hưởng của người tham gia cần được Luật quy định đủ rõ; còn thành phần hồ sơ, biểu mẫu, quy trình và những nội dung mang tính kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định để thuận lợi điều chỉnh trong thực tiễn.

Cùng với đó, khi đơn giản hóa thủ tục cũng cần bảo đảm trách nhiệm của cơ quan giải quyết. Người lao động có trách nhiệm thực hiện đúng các quy định cần thiết để được giải quyết chế độ; ngược lại, cơ quan có thẩm quyền cũng phải chịu trách nhiệm nếu việc chậm trễ hoặc giải quyết không đúng quy định làm ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân.

Theo tôi, đây là nguyên tắc cần lưu ý trong quá trình đơn giản hóa pháp luật: có thể giảm bớt thủ tục, nhưng không nên làm giảm những bảo đảm pháp lý đối với quyền lợi của người dân. Phân định rõ nội dung nào cần được quy định trong Luật, nội dung nào giao Chính phủ hướng dẫn sẽ vừa tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện, vừa bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm và quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn đại biểu!