Đầu tư công: Giải ngân nhanh là điều kiện cần, mục tiêu cuối cùng là hiệu quả đầu tư

Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng Lê Thành Quân phát biểu tại Hội nghị.

Giải ngân phục hồi rõ nét nhưng chưa đồng đều

Phát biểu tham luận tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của Bộ Tài chính chiều ngày 17/7, ông Lê Thành Quân, Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng cho biết, để duy trì mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đầu tư tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Trong đó, đầu tư công giữ vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt, tạo dư địa phát triển và thu hút các nguồn lực đầu tư xã hội, góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu.

Theo ông Lê Thành Quân, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công gắn với nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện đồng thời 2 mục tiêu: Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xã hội.

Đến hết tháng 6/2026, cả nước giải ngân được 356,9 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Riêng trong tháng 6/2026, khối lượng giải ngân đạt 137,6 nghìn tỷ đồng, tăng 13,9% so với kết quả lũy kế đến hết tháng 5. So với cùng kỳ năm 2025, số vốn giải ngân tăng thêm 38,4 nghìn tỷ đồng về giá trị tuyệt đối, trong khi tỷ lệ giải ngân tương đương.

Theo Bộ Tài chính, diễn biến giải ngân thời gian gần đây cho thấy, xu hướng phục hồi và tăng tốc khá rõ nét. Đây là kết quả từ sự nỗ lực của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong 6 tháng đầu năm để phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân năm 2026.

Tính đến ngày 30/6/2026, có 8 bộ, cơ quan trung ương và 23 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân cả nước. Nhiều vướng mắc trong quá trình triển khai dự án từng bước được xử lý; nhiều công trình trọng điểm đã bước vào giai đoạn thi công cao điểm với khối lượng nghiệm thu lớn. Đồng thời, tác động từ biến động địa chính trị, giá nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển cũng có xu hướng ổn định hơn, tạo điều kiện thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ trong những tháng cuối năm.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn chưa đồng đều giữa các bộ, ngành và địa phương. Theo phản ánh từ các đơn vị, một số khó khăn vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Đáng chú ý là tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng tại một số khu vực, trong khi việc điều phối nguồn cung giữa các vùng chưa thực sự hiệu quả. Bên cạnh đó, biến động giá xăng dầu và chi phí vận chuyển làm phát sinh chênh lệch chi phí, buộc nhiều dự án phải điều chỉnh hợp đồng.

Công tác giải phóng mặt bằng gặp khó trong xác định nguồn gốc đất, đơn giá và phương án bồi thường. Ngoài ra, thời điểm đầu năm, nhiều chủ đầu tư tập trung hoàn thiện thiết kế, dự toán và lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa nhiều.

Chất lượng chuẩn bị đầu tư tại một số dự án còn hạn chế, việc lập kế hoạch chưa sát nhu cầu và khả năng thực hiện dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả vốn cũng làm chậm tiến độ triển khai. Cùng với đó, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu còn hạn chế; nhiều xã, phường còn thiếu cán bộ chuyên trách về đầu tư công.

“Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả đầu tư”

Theo Vụ trưởng Lê Thành Quân, dưới góc độ hiệu quả sử dụng vốn, “giải ngân nhanh mới chỉ là điều kiện cần, mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả đầu tư”.

Nếu dự án kéo dài tiến độ, điều chỉnh nhiều lần hoặc chậm đưa vào khai thác sẽ làm gia tăng chi phí, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tác động bất lợi đến hệ số ICOR - chỉ tiêu phản ánh mức độ hiệu quả của đầu tư đối với tăng trưởng kinh tế.

Theo số liệu của Cục Thống kê, hệ số ICOR bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt 6,43, giảm nhẹ so với mức 6,77 của giai đoạn 2016-2020. Sau giai đoạn chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch COVID-19, chỉ số này đã có xu hướng cải thiện, đặc biệt giảm từ 5,79 năm 2024 xuống khoảng 5,15 năm 2025. Tuy vậy, mức ICOR hiện nay vẫn còn khá cao, cho thấy dư địa nâng cao hiệu quả chuyển hóa vốn đầu tư thành tăng trưởng vẫn còn lớn.

Toàn cảnh Hội nghị.

Vụ trưởng Lê Thành Quân nhấn mạnh, để hoàn thành mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, đồng thời từng bước đưa hệ số ICOR giai đoạn 2026-2030 xuống mức 4,5-4,8, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương trong tổ chức thực hiện, triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính tầm nhìn dài hạn, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo đó, các giải pháp trọng tâm được xác định gồm: Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư công; nâng cao chất lượng quy hoạch, chuẩn bị đầu tư và lựa chọn dự án; tập trung nguồn lực cho các công trình hạ tầng chiến lược, có tính kết nối và sức lan tỏa lớn. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong chỉ đạo, tháo gỡ các điểm nghẽn về vật liệu, giải phóng mặt bằng và nhân lực quản lý dự án.

Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy quản lý đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả đầu tư làm mục tiêu, từng bước chuyển từ quản lý theo khối lượng giải ngân sang quản lý theo kết quả đầu ra và hiệu quả kinh tế - xã hội. Cùng với đó là tăng cường rà soát, điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai sang dự án có tiến độ tốt; kiểm soát chặt việc điều chỉnh tổng mức đầu tư, kéo dài thời gian thực hiện nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính và đầu tư công, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng lập kế hoạch, giám sát, đánh giá đầu tư và điều hành giải ngân trên nền tảng dữ liệu số, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả.