Đầu tư công: Chuyển từ “giải ngân cao” sang “hiệu quả cao”

Đại biểu Phạm Thúy Chinh (đoàn Hải Phòng).

Cải thiện môi trường đầu tư để hút nguồn vốn

Tham gia thảo luận tại phiên họp chiều 21/4 của Quốc hội về kế hoạch đầu tư công, tài chính ngân sách quốc gia, đại biểu Phạm Thúy Chinh (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, việc bảo đảm nguồn lực tài chính cần được tiếp cận một cách chiến lược, toàn diện và có tính hệ thống.

Theo đại biểu, tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến khoảng 40% GDP, trong đó nguồn vốn ngân sách chỉ chiếm khoảng 20%, còn lại tới 80% phụ thuộc vào khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài. Vì vậy, nếu không cải thiện thực chất môi trường đầu tư thì mục tiêu huy động nguồn lực này sẽ khó khả thi.

Đại biểu đề nghị cần xác định rõ các chỉ tiêu cải cách thể chế có thể đo lường được, gắn trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành trong việc cắt giảm thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ; đồng thời kiến nghị từ năm 2026 cần có báo cáo định kỳ riêng về mức độ cải thiện môi trường đầu tư trình Quốc hội.

Ở góc độ điều hành vĩ mô, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ đồng tình với báo cáo thẩm tra và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ khi hoàn thành 5/5 chỉ tiêu kế hoạch tài chính giai đoạn 2021-2025, đặc biệt là kéo giảm nợ công từ 43% GDP xuống còn 37% GDP, qua đó tạo dư địa cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, đại biểu cũng thẳng thắn lưu ý, kế hoạch bội chi ngân sách trên 5% GDP là mức cao, cần kiểm soát để bảo đảm an toàn tài khóa. Đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng trưởng phải thực chất, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, tránh lặp lại bài học giai đoạn 2007-2012 với tăng trưởng nóng, lạm phát cao và đầu tư dàn trải.

Giải ngân theo kết quả đầu ra, phát triển thị trường vốn

Về đầu tư công, đại biểu Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh cần chuyển mạnh từ tư duy “giải ngân cao” sang “hiệu quả cao”.

Theo đại biểu, thực tế nhiều năm qua, đặc biệt trong 3 năm gần đây, vấn đề lớn nhất không phải là thiếu vốn mà nằm ở khâu chuẩn bị đầu tư chưa tốt, giải phóng mặt bằng chậm, năng lực thực hiện dự án hạn chế, gây lãng phí... Do đó, đại biểu đề nghị cần áp dụng cơ chế “giải ngân theo kết quả đầu ra, không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau”; đồng thời công khai tỷ lệ giải ngân gắn với hiệu quả đầu tư để tránh dàn trải.

Cùng với đó là yêu cầu kiểm soát nợ công trong ngưỡng an toàn, cơ cấu lại danh mục nợ theo hướng tăng tỷ trọng vay dài hạn trong nước để giảm rủi ro tỷ giá; kiểm soát chặt các nghĩa vụ nợ tiềm ẩn từ dự án PPP và doanh nghiệp nhà nước. Đặc biệt, việc đánh giá dự án đầu tư công phải dựa trên các chỉ tiêu tài chính cụ thể như tỷ suất hoàn vốn, hiệu quả kinh tế – xã hội, tránh tình trạng triển khai dự án lớn nhưng không định lượng được hiệu quả – vấn đề từng được đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra.

Không chỉ dừng ở đầu tư công, đại biểu Phạm Thúy Chinh cũng đề xuất phát triển thị trường vốn trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Theo đó, cần hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng minh bạch, kỷ luật; khơi thông các điểm nghẽn của thị trường bất động sản và tài chính; đẩy mạnh hợp tác công tư trong hạ tầng, y tế, giáo dục; đồng thời xử lý nợ xấu, các rủi ro trên thị trường để dòng vốn lưu thông thông suốt.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh).

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển tài chính xanh, thị trường carbon như một xu hướng tất yếu, đồng thời phát huy hiệu quả các cơ chế phân cấp và công cụ tài chính địa phương, cho phép các đô thị lớn vận dụng linh hoạt các mô hình tài chính mới để khai thác nguồn lực tại chỗ và thúc đẩy phát triển bền vững.

Trong khi đó, đại biểu Trần Hoàng Ngân lưu ý quy mô đầu tư công giai đoạn tới tăng rất mạnh, do đó cần đặc biệt quan tâm đến khả năng hấp thụ vốn, nguồn nguyên vật liệu và những biến động khó lường của kinh tế thế giới. Đại biểu ủng hộ việc tiếp tục rà soát, cắt giảm ít nhất 30% số dự án để tập trung nguồn lực, đồng thời ưu tiên vốn cho các công trình đang triển khai, các địa phương khó khăn, các dự án trọng điểm có tính lan tỏa vùng, nhất là hạ tầng số và công nghệ thông tin.

Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị tiếp tục cắt giảm chi thường xuyên nhưng cần quan tâm cải thiện mức sống của người hưởng lương hưu thấp, bảo đảm an sinh xã hội.

Các ý kiến tại nghị trường cho thấy, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn 2026-2030, cần một bước chuyển mạnh từ mở rộng đầu tư sang nâng cao hiệu quả đầu tư, từ quản lý chi tiêu sang quản trị tài chính công hiện đại, đồng thời bảo đảm kỷ luật tài khóa và củng cố niềm tin thị trường.