Chủ tịch VSDC: Quản trị rủi ro là ưu tiên khi xây dựng CCP

Hoàn thiện hạ tầng sau nâng hạng

Chia sẻ về quá trình chuẩn bị hạ tầng hỗ trợ phát triển thị trường vốn tại Hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch VSDC, cho biết, đơn vị đang phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các chuyên gia tư vấn của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cùng nhiều đối tác để xây dựng mô hình đối tác bù trừ trung tâm (Central Counterparty - CCP) cho thị trường chứng khoán cơ sở. Theo kế hoạch, các cấu phần công nghệ mới của CCP sẽ được nghiên cứu tích hợp với nền tảng công nghệ lõi KRX. VSDC phấn đấu đưa hệ thống vào vận hành từ đầu năm 2027.

Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.

“Chúng tôi đang phối hợp với các chuyên gia tư vấn của World Bank, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các đối tác để xác lập mô hình CCP phù hợp với Việt Nam. Trên cơ sở hệ thống công nghệ lõi KRX, các cấu phần công nghệ mới sẽ được tích hợp, hướng tới đưa CCP vào vận hành đầu năm 2027”, ông Nguyễn Sơn cho biết.

CCP là mô hình trong đó một tổ chức bù trừ trung tâm đứng giữa bên mua và bên bán, trở thành bên mua đối với mọi bên bán và bên bán đối với mọi bên mua. Cơ chế này giúp chuẩn hóa quy trình bù trừ, quản lý nghĩa vụ thanh toán và hạn chế rủi ro đối tác khi một thành viên không thực hiện được nghĩa vụ.

Theo Chủ tịch VSDC, mô hình CCP đã được triển khai và vận hành hiệu quả trên thị trường chứng khoán phái sinh. Tuy nhiên, thị trường cơ sở hiện vẫn áp dụng mô hình thanh toán khác. Vì vậy, việc xây dựng CCP cho thị trường cơ sở đòi hỏi xử lý đồng bộ nhiều nội dung, từ thiết kế mô hình, xác lập cơ chế hoạt động đến xây dựng hệ thống quản trị rủi ro.

“VSDC đang triển khai đồng bộ các nội dung từ xây dựng mô hình, xác lập cơ chế hoạt động đến quản trị rủi ro; đồng thời nghiên cứu điều chỉnh thông lệ quốc tế cho phù hợp với điều kiện Việt Nam. Trong giai đoạn đầu áp dụng CCP, yêu cầu ưu tiên hàng đầu là bảo đảm quản trị rủi ro”, ông Sơn cho biết.

Việc hình thành CCP cho thị trường cơ sở được kỳ vọng tạo nền tảng để Việt Nam tiếp tục hiện đại hóa hoạt động bù trừ, thanh toán, đồng thời tiệm cận các chuẩn mực cao hơn của thị trường quốc tế. Đây cũng là một trong những bước chuẩn bị cần thiết trong lộ trình nâng chất lượng thị trường sau khi Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, có hiệu lực từ tháng 9/2026, và hướng tới các tiêu chuẩn của MSCI.

Tháo gỡ rào cản kỹ thuật cho nhà đầu tư

Bên cạnh CCP, VSDC đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, nhất là các tổ chức quốc tế tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam.

Một trong những thay đổi quan trọng là cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước toàn bộ tiền mua chứng khoán đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, thường được gọi là Non Pre-funding. Sản phẩm này được thiết kế trên cơ sở yêu cầu và thông lệ của cộng đồng đầu tư quốc tế, qua đó tháo gỡ một trong những điểm nghẽn từng ảnh hưởng đến quá trình nâng hạng thị trường.

VSDC cũng triển khai cơ chế xử lý giao dịch xuyên suốt (Straight-Through Processing - STP), tăng khả năng kết nối giữa ngân hàng lưu ký, công ty chứng khoán và các chủ thể tham gia thị trường. Theo ông Nguyễn Sơn, trong quá trình làm việc, những tổ chức đầu tư quốc tế lớn như Vanguard và BlackRock đều quan tâm đến khả năng kết nối giữa ngân hàng lưu ký nước ngoài với các công ty chứng khoán trong nước.

Việc ứng dụng STP giúp các khâu từ đặt lệnh, xác nhận giao dịch đến bù trừ, thanh toán được xử lý theo hướng tự động, hạn chế thao tác thủ công và giảm nguy cơ sai sót. Đây là điều kiện quan trọng để các định chế tài chính toàn cầu tiếp cận thị trường Việt Nam thuận tiện hơn.

Ngoài ra, VSDC đang nghiên cứu cơ chế tự động hóa hoạt động cấp mã số giao dịch và mở tài khoản cho nhà đầu tư. Những thay đổi này hướng tới mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, song vẫn phải bảo đảm yêu cầu quản lý và kiểm soát rủi ro.

Cơ chế Non Pre-funding trước mắt đã hỗ trợ nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, nhưng thị trường vẫn cần tiếp tục tháo gỡ rào cản cho các nhóm nhà đầu tư tổ chức khác, bao gồm cả nhà đầu tư trong nước. Khi quy trình bù trừ, thanh toán được hoàn thiện, tốc độ quay vòng vốn có thể được cải thiện, qua đó góp phần gia tăng sức cầu và thanh khoản trên thị trường.

CCP vì vậy không đơn thuần là một dự án công nghệ. Hệ thống này còn gắn với quá trình thay đổi cơ chế bù trừ, quản trị tài sản bảo đảm, xử lý nghĩa vụ thanh toán và phân bổ trách nhiệm giữa các thành viên thị trường. Việc đưa CCP vào vận hành cần đi kèm khuôn khổ pháp lý đầy đủ, năng lực quản trị rủi ro của các thành viên và cơ chế ứng phó khi phát sinh mất khả năng thanh toán.

Nếu được triển khai đúng tiến độ, CCP sẽ trở thành một cấu phần quan trọng trong hạ tầng hậu giao dịch của thị trường chứng khoán Việt Nam. Cùng với hệ thống KRX, cơ chế Non Pre-funding, STP và tự động hóa thủ tục cho nhà đầu tư, đây sẽ là nền tảng để thị trường tiếp tục nâng chuẩn, gia tăng mức độ an toàn và cải thiện khả năng tiếp cận của dòng vốn tổ chức trong nước cũng như quốc tế.