Chính sách tiền lương phải hướng tới sự hài hòa, bền vững

Chính sách tiền lương cần hướng đến sự bền vững, đảm bảo đời sống người hưởng lương.

Tích cực nhưng chưa đủ tạo chuyển biến

Đề xuất của Bộ Nội vụ về việc điều chỉnh lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng từ ngày 1/7/2026 được xây dựng trên cơ sở chủ trương cải cách tiền lương gắn với chỉ số giá tiêu dùng, tăng trưởng kinh tế và khả năng ngân sách. Đây là bước điều chỉnh tiếp theo sau lần tăng mạnh 30% vào năm 2024 khi lương cơ sở được nâng từ 1,8 triệu đồng lên 2,34 triệu đồng/tháng.

Sau nhiều năm chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt tăng, thu nhập của người hưởng lương ngân sách chưa theo kịp tốc độ tăng của giá cả, đặc biệt tại các đô thị lớn. Vì vậy, việc tiếp tục điều chỉnh lương cơ sở trong bối cảnh hiện nay được xem là cần thiết để cải thiện thu nhập, đáp ứng nhu cầu cuộc sống.

Theo Bộ Nội vụ, mức lương cơ sở hiện hành vẫn còn thấp so với khu vực doanh nghiệp. Cụ thể, mức 2,34 triệu đồng hiện chỉ bằng khoảng 56,12% mức lương tối thiểu vùng bình quân của khu vực doanh nghiệp. Điều này kéo theo hệ thống bảng lương thấp, khiến đời sống của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang vẫn còn nhiều khó khăn.

Ở góc độ chính sách, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng, mức tăng 8% là hợp lý về mặt kỹ thuật tài khóa nhưng chưa thật sự thỏa đáng về đời sống. Sau khi trừ yếu tố giá cả, phần cải thiện thu nhập thực tế không còn nhiều. “Với một bộ phận công chức trẻ hoặc người làm việc tại đô thị lớn, khoản tăng thêm gần 190.000 đồng/tháng khó tạo ra thay đổi đáng kể về chất lượng sống. 8% là mức tăng thận trọng giúp giảm bớt áp lực nhưng chưa thể giải bài toán tiền lương một cách căn cơ”, ông Long nhận định.

Còn theo bà Trịnh Thị Tú Anh, Đại biểu quốc hội tỉnh Lâm Đồng, mức tăng 8% trước hết là sự ghi nhận và chia sẻ cần thiết của Nhà nước đối với khó khăn của cán bộ, công chức, viên chức. Tuy nhiên, nếu chi phí sinh hoạt vẫn cao, phần tăng thêm này rất dễ bị “co lại” trong thực tế. Điều mà cử tri mong đợi không chỉ lương tăng mà là đồng lương có thể đi xa hơn trong cuộc sống hằng ngày.

Bài toán đảm bảo ổn định vĩ mô

Thực tế cho thấy, mỗi lần tăng lương, nỗi lo lớn nhất vẫn là mặt bằng giá cả leo thang. Khi chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập, phần tăng thêm từ lương dễ bị “bào mòn”, khiến đời sống người lao động khó được cải thiện thực chất. TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, việc tăng lương là cần thiết để cải thiện thu nhập và kích thích tiêu dùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực lạm phát vẫn hiện hữu, đặc biệt từ giá xăng dầu và chi phí đầu vào cần thận trọng trong điều hành giá. Nếu không kiểm soát tốt, rất dễ xảy ra tình trạng tăng lương danh nghĩa nhưng giảm thu nhập thực tế.

Không chỉ người hưởng lương ngân sách, doanh nghiệp cũng chịu áp lực kép. Khi khu vực công tăng lương, khu vực tư nhân buộc phải điều chỉnh để giữ chân lao động. Trong khi đó, chi phí nguyên liệu và vận chuyển tăng khiến doanh nghiệp phải tính toán tăng giá bán, tạo nguy cơ hình thành vòng xoáy: giá tăng - tăng lương - chi phí tăng - giá tiếp tục tăng.

Sau lần điều chỉnh tăng mạnh cách đây 2 năm, việc tiếp tục tăng lương cơ sở cho thấy quyết tâm duy trì cải cách tiền lương trong bối cảnh kinh tế còn nhiều áp lực. Tuy vậy, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, nếu đặt trong tương quan với chi phí sinh hoạt và biến động giá cả, đặc biệt là giá bất động sản và vàng thì mức tăng 8% “còn xa mới theo kịp nhu cầu thực tế”.

Không chỉ chịu áp lực từ chi phí sống, chính sách tiền lương còn phải cân đối với khả năng của ngân sách nhà nước. Theo ông Phong, trong bối cảnh Nhà nước phải chi tiêu lớn cho các hoạt động quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp và phục hồi kinh tế, việc điều chỉnh lương cần được tính toán thận trọng để đảm bảo ổn định vĩ mô. Đáng chú ý, việc tăng lương cơ sở lần này không nên được hiểu là “công cụ duy nhất” để cải thiện đãi ngộ cho công chức. Thay vào đó, yếu tố then chốt nằm ở cải cách cơ chế trả lương theo vị trí việc làm - một nội dung đang được xây dựng và dự kiến triển khai trong thời gian tới. “Chính sách tăng lương lần này chưa phải là công cụ cuối cùng và duy nhất để đãi ngộ người lao động mà còn phụ thuộc vào mức trả theo vị trí việc làm trong hệ thống mới”, ông Phong phân tích.

Không dừng lại ở tiền lương, cải cách lần này cần được thực hiện đồng bộ, bao gồm cả cơ chế tuyển dụng, đánh giá, bổ nhiệm và kiểm tra công chức. Đáng chú ý là việc áp dụng các chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI), qua đó gắn thu nhập với mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Khi hệ thống trả lương theo vị trí việc làm được vận hành đầy đủ, mức thu nhập của công chức có thể được cải thiện đáng kể, thậm chí đạt “vài chục triệu đồng mỗi tháng” đối với những vị trí có năng lực và hiệu quả cao. “Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cần có cơ chế đặc thù để thu hút và giữ chân nhân tài trong các lĩnh vực then chốt như giáo dục, y tế và công nghệ cao - những ngành đang đối mặt với nguy cơ “chảy máu chất xám” sang khu vực tư nhân”, ông Phong đề xuất.