Dinh Độc Lập kết nối di sản với kinh tế đêm

Du khách tham quan Dinh Độc Lập - Di tích quốc gia đặc biệt. Ảnh: Thu Dịu

Kết nối di sản với không gian phát triển

Dinh Độc Lập không chỉ là Di tích quốc gia đặc biệt gắn với sự kiện lịch sử ngày 30/4/1975 mà còn là công trình kiến trúc có giá trị, lưu giữ những lớp ký ức lịch sử và văn hóa qua nhiều thời kỳ. Việc phát huy giá trị di tích vì vậy không chỉ dừng ở bảo tồn công trình, mà còn đặt ra yêu cầu kết nối di sản với không gian phát triển của Thành phố.

Tại tọa đàm khoa học “Ký ức - Di sản - Sáng tạo đương đại” do Hội trường Thống Nhất phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch tổ chức ngày 11/11, ông Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Hội trường Thống Nhất cho rằng, giá trị Dinh Độc Lập được tạo nên từ sự kết hợp giữa kiến trúc, cảnh quan, sự kiện lịch sử và ký ức qua nhiều thời kỳ, đồng thời thể hiện tài năng, tư duy sáng tạo của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ.

Theo ông Bùi Hữu Toàn, bảo tồn không đồng nghĩa với giữ nguyên cách kể chuyện về di sản. Bên cạnh bảo đảm giá trị nguyên gốc, tính xác thực và sự tôn nghiêm của di tích, phương thức nghiên cứu, giới thiệu và tổ chức trải nghiệm cần liên tục đổi mới, đặc biệt để di sản gần gũi hơn với thế hệ trẻ.

Ở góc độ quản lý văn hóa, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, bảo tồn không chỉ dừng ở khoanh vùng, giữ gìn hiện trạng mà quan trọng hơn là đánh thức các giá trị ký ức, đưa di sản hòa vào dòng chảy phát triển của Thành phố. Đa dạng hóa phương thức diễn giải, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng trải nghiệm góp phần đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Phó Chủ tịch Hội Cảnh quan văn hóa châu Á Ngô Viết Nam Sơn, việc mở rộng không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh tạo cơ hội tái cấu trúc đô thị theo hướng đa cực, đa trung tâm. Đây cũng là thời điểm cần xác lập chiến lược bảo tồn không gian lịch sử tổng thể, thay vì chỉ tập trung vào từng công trình riêng lẻ.

Kinh nghiệm từ Paris (Pháp), Montréal (Canada), Washington D.C. (Hoa Kỳ) và Thượng Hải (Trung Quốc) cho thấy, những khu vực lịch sử được bảo tồn và tổ chức khai thác phù hợp có thể mang lại hiệu quả kinh tế, đồng thời thúc đẩy hoạt động văn hóa, giáo dục, thương mại và du lịch.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, chuyên gia đề xuất mô hình bảo tồn theo năm cấp độ, từ bảo tồn tuyệt đối đối với những di tích đặc biệt như Dinh Độc Lập đến bảo tồn kiến trúc, chuyển đổi công năng phù hợp, kiểm soát cảnh quan và phát triển công trình mới hài hòa với tổng thể đô thị.

Tại tọa đàm, các chuyên gia trao đổi những hướng tiếp cận khoa học và khả năng phát huy giá trị Dinh Độc Lập trong đời sống văn hóa Việt Nam đương đại. Ảnh: Thu Dịu

Tổ chức Tour đêm và phát hành “Hộ chiếu di sản”

Bên cạnh đó, tọa đàm cũng ghi nhận nhiều giải pháp phát triển kinh tế và du lịch mang tính gợi mở từ các nhà khoa học. GS.TS. Phan Thị Thu Hiền, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP. Hồ Chí Minh đề xuất chuyển đổi Di tích quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập thành “di sản sống” thông qua hệ sinh thái trải nghiệm di sản, tổ chức Tour đêm và phát hành “Hộ chiếu di sản” để kết nối các tuyến di sản đô thị.

Đề cập về mô hình kinh tế di sản có tính tuần hoàn tại Dinh Độc Lập, TS. Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế và Du lịch cho rằng, Dinh Độc Lập cần chú trọng khai thác hiệu quả những nguồn lực sẵn có, đồng thời tạo thêm nguồn lực phục vụ bảo tồn. Giá trị kinh tế không chỉ nằm ở việc tạo thêm sản phẩm hay doanh thu, mà còn ở cách sử dụng tài nguyên hợp lý để hoạt động khai thác hiện tại không ảnh hưởng đến khả năng gìn giữ di tích trong tương lai.

TS. Dương Đức Minh chia sẻ một số hướng có thể nghiên cứu triển khai tại Dinh Độc Lập như số hóa gần 9.000 hiện vật để phục vụ tham quan, học tập và nghiên cứu; chế tác quà lưu niệm từ vật liệu phù hợp phát sinh trong quá trình chăm sóc cây xanh; thiết kế các tuyến trải nghiệm ban đêm hướng tới mục tiêu Net-Zero. Bên cạnh đó, giá trị kiến trúc và cảnh quan cũng có thể được khai thác thông qua các nội dung thuyết minh chuyên đề, giúp khách tham quan hiểu sâu hơn về công trình.

Tuy nhiên, các hoạt động này cần được thử nghiệm có kiểm soát, bảo đảm không ảnh hưởng đến công trình, hiện vật và cảnh quan. Hiệu quả khai thác cần được xem xét trên nhiều khía cạnh, từ chất lượng trải nghiệm, chi phí vận hành, nguồn thu đến khả năng đóng góp trở lại cho công tác bảo tồn, thay vì chỉ căn cứ vào lượng khách hoặc doanh thu.