 |
| Sơ chế trái cây xuất khẩu. Ảnh: T.H |
Nhiều thủ tục làm khó doanh nghiệp
Tại Hội nghị Thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủ sản đảm bảo mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 vào cuối tuần qua, đại diện nhiều hiệp hội ngành hàng đã đánh giá cao sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ và các bộ, ngành trong việc triển khai 8 nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh.
Tại Hội nghị ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã đưa ra các kiến nghị cụ thể cho 3 nội dung quan trọng về cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ; phát triển nguyên liệu thủy sản cho chế biến, xuất khẩu; và mở rộng thị trường, đấu tranh quốc tế.
Theo ông Nam, sự kịp thời và linh hoạt trong thực thi giải quyết các quy định và thủ tục hành chính liên quan đến cấp các Giấy tờ cho lô hàng xuất khẩu ở cả các cơ quan chuyên ngành tại trung ương và địa phương. “Để xuất khẩu được 1 lô hàng là một nỗ lực rất lớn của doanh nghiệp, cần lắm sự quan tâm kịp thời của cơ quan chuyên ngành. Ở trong từng giai đoạn, đặc biệt ở giai đoạn giao thoa bắt đầu áp dụng các quy định mới hoặc sau phân cấp xuống địa phương thời gian qua, còn gặp những bất cập”, ông Nam nhấn mạnh.
Từ thực tế trên, VASEP kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm xem xét sửa đổi Thông tư số 81/2025/TT-BNNMT nhằm tháo gỡ căn bản một số vướng mắc, bất cập liên quan đến xuất khẩu hải sản khai thác sang EU. Cần số hóa quy trình, đơn giản hóa hồ sơ, phù hợp với nghề cá quy mô nhỏ và thống nhất cách hiểu, cách thực hiện ở các địa phương.
Về kiểm soát nguyên liệu hải sản khai thác nhập khẩu sau khuyến nghị của đoàn thanh tra EC về khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) lần thứ 5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành quyết định hướng dẫn, trong đó có thủ tục khai báo lại khi có sai khác khối lượng (bao gồm hao hụt tự nhiên theo đặc thù sản phẩm).
Tuy nhiên, ông Nam cho rằng, sau khi trao đổi chi tiết với các bên, VASEP kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát và xem xét định nghĩa lại khái niệm “hàng nguyên lô” cho đúng bản chất của thực tiễn: hàng thủy sản nhập khẩu theo cả lô, còn nguyên tình trạng thương mại ban đầu, dù được đóng và vận chuyển bằng container hay tàu, vẫn được xem là hàng nguyên lô nếu được mua bán theo hợp đồng, theo lô hàng và có phát sinh sai lệch tự nhiên khi cân lại.
Đây là những kiến nghị mang tính giải pháp thực tiễn để tháo gỡ điểm nghẽn cho ngành thủy sản, hướng tới mục tiêu xuất khẩu trên 12 tỷ USD.
Để đơn giản hóa thủ tục, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội hồ tiêu và cây gia vị cho biết, trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện 32/CĐ-TTg ngày 19/4/2026 về việc tổng rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng đơn giản, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong phạm vi thẩm quyền, xem xét đơn giản hóa, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cấp phép tổ chức hội nghị, hội thảo quốc tế theo Nghị định 06/2020/NĐ-CP.
Thực tế trong thời gian vừa qua, khi hiệp hội này tổ chức Hội nghị quốc tế ngành hồ tiêu & gia vị Việt Nam năm 2026 tại thành phố Đà Nẵng (tháng 3/2026), quá trình xin phép thực hiện theo quy định phải lấy ý kiến của nhiều bộ, ngành liên quan nên thời gian xử lý kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ chuẩn bị chung. Bên cạnh đó, hồ sơ xin phép hiện nay yêu cầu nội dung chi tiết ở mức cao, trong khi đối với các hội nghị quốc tế quy mô lớn, việc ban hành quyết định tổ chức cần được thực hiện từ rất sớm (thông thường trước trên 6 tháng) để Hiệp hội và các đơn vị liên quan có đủ thời gian triển khai công tác quảng bá, xúc tiến, mời đối tác quốc tế tham dự và chuẩn bị các điều kiện tổ chức.
Do đó, Hiệp hội hồ tiêu và cây gia vị kiến nghị, nghiên cứu cơ chế rút gọn thủ tục, tăng cường phân cấp hoặc chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm đối với các Hiệp hội, tổ chức có uy tín, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế, đồng thời vẫn đảm bảo công tác quản lý nhà nước theo quy định.
Đồng thời bà Liên nêu một nghịch lý đang tồn tại khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian thực hiện thủ tục, đó là Nhà nước cho doanh nghiệp thuê đất 50 năm để yên tâm đầu tư nhà máy, nhưng các giấy phép về môi trường, phòng cháy chữa cháy, thuê mặt nước... chỉ có thời hạn 5 năm.
Theo bà Liên, việc phải làm lại hồ sơ từ đầu sau mỗi 5 năm không chỉ gây tốn kém chi phí mà còn tạo ra rủi ro pháp lý lớn. Quy định này đang kìm hãm năng lực đầu tư vào các nhà máy chiết xuất tinh dầu - vốn là chìa khóa để tăng giá trị cho ngành nông nghiệp. Đại diện hiệp hội kiến nghị cơ quan chức năng xem xét lại các thủ tục này cho đồng bộ.
Hỗ trợ bằng chính sách cụ thể
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội lúa gạo Việt Nam cho biết, yếu tố tác động tiêu cực đến sản xuất lúa và xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2026, ngoài giá phân bón, xăng dầu tăng, dự báo sẽ có thiên tai “siêu” El Nino xảy ra ở Đông Nam Á từ tháng 7 đến tháng 12 và Vịệt Nam sẽ nằm trong vùng bị ảnh hưởng. Vì vậy, Việt Nam cần có chính sách phù hợp, gia tăng khả năng thích ứng trước cả hai tác động này.
Cụ thể, trong bối cảnh chuyển đổi ngành lúa gạo theo hướng xanh, bền vững của đất nước và trước các diễn biến khôn lường trên thế giới, nông dân cần được nhận thêm các chính sách hỗ trợ của nhà nước để nâng cao thu nhập và hiệu quả đóng góp cho đất nước.
Đồng thời, Hiệp hội này kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành tăng cường trao đổi với phía Trung Quốc và Philippines nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho thương mại gạo. Bên cạnh đó, cần tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt là khu vực châu Phi, nơi được đánh giá còn nhiều dư địa cho gạo Việt Nam.
Bên cạnh đó, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cũng kiến nghị các cơ quan chức năng làm việc với các hãng tàu để ổn định lịch trình vận chuyển, hạn chế cắt giảm tuyến.
Để thực hiện mục tiêu xuất khẩu rau quả vượt mốc 10 tỷ USD, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nêu kiến nghị đối với nhóm giải pháp cấp bách, trong đó vấn đề được nhấn mạnh hàng đầu là kiên quyết giải quyết chất lượng sản phẩm, chấm dứt tình trạng hàng hóa xuất khẩu có dư lượng chất cấm vượt quy định.
Theo đó, các cơ quan chức năng cần kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng đã cấp, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm các trường hợp gian lận nhằm bảo vệ uy tín thương hiệu quốc gia.
Cùng với đó, cần nâng cao năng lực và phương pháp làm việc của các đơn vị kiểm nghiệm, giám định để trả kết quả nhanh, chính xác với chi phí hợp lý, hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời trong hoạt động xuất khẩu.
Về giải pháp dài hạn, Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng Chính phủ và các địa phương cần có chính sách khuyến khích các tập đoàn lớn đầu tư mạnh vào nhà máy chế biến sâu ngay tại vùng nguyên liệu tập trung.
Ngoài ra, lãnh đạo Hiệp hội dừa, Hiệp hội điều… cũng nêu một số vướng mắc trong xuất khẩu, kiến nghị giải pháp với cơ quan có thẩm quyền.
Các ý kiến, kiến nghị của các hiệp hội doanh nghiệp đã được Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chỉ đạo các đơn vị nghiêm túc tiếp thu, xử lý. Những nội dung thuộc thẩm quyền của các bộ, ngành thì đơn vị phải tập trung giải quyết; những vấn đề kiến nghị thuộc thẩm quyền của Chính phủ sẽ được Văn phòng Chính phủ tổng hợp, sau đó sẽ tổ chức cuộc họp chuyên đề nhằm cơ bản tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới.
