 |
| Hệ thống y tế cơ sở vững mạnh không chỉ bảo vệ sức khỏe người dân, mà còn học tập tốt hơn, làm việc hiệu quả hơn. Ảnh minh hoạ. |
Báo cáo mới của WB với tiêu đề "Một tương lai khỏe mạnh: Y tế cơ sở và dịch bệnh mãn tính tại Đông Á và Thái Bình Dương" chỉ ra rằng, nếu không có những cải cách kịp thời ở tuyến y tế cơ sở, khu vực này có nguy cơ phải trả giá đắt cả về sức khỏe cộng đồng lẫn triển vọng kinh tế dài hạn.
Theo WB, trong ba thập kỷ qua, các nước Đông Á và Thái Bình Dương đã đạt được những cột mốc y tế đáng nể: tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi giảm mạnh từ 57 xuống còn 15 ca trên 1.000 trẻ sinh sống, và tuổi thọ trung bình tăng từ 68 lên 77 tuổi.
Tuy nhiên, dù sống thọ hơn, người dân lại phải trải qua gần một thập kỷ sống chung với sức khỏe kém. Khi dân số già hóa và đô thị hóa gia tăng, lối sống thiếu lành mạnh đang thúc đẩy sự bùng phát của các bệnh không lây nhiễm ở những người trưởng thành trong độ tuổi lao động sung sức nhất, làm giảm năng suất và gia tăng chi phí y tế.
Vì vậy, báo cáo của WB nhấn mạnh vai trò trung tâm của y tế cơ sở trong việc phòng ngừa, sàng lọc sớm và quản lý các bệnh mãn tính, qua đó giảm tải cho bệnh viện và hạn chế chi phí xã hội.
| Ông Carlos Felipe Jaramillo - Phó Chủ tịch WB phụ trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương nhận định, hệ thống y tế cơ sở vững mạnh không chỉ bảo vệ sức khỏe người dân, mà một cộng đồng khỏe mạnh sẽ học tập tốt hơn, làm việc năng suất hơn, đồng thời tiết kiệm và đầu tư nhiều hơn. Những lợi ích này giúp các quốc gia mở rộng cơ hội, xây dựng vốn con người, tạo việc làm và thúc đẩy sự thịnh vượng bao trùm. Khu vực Đông Á và Thái Bình Dương đóng góp đáng kể vào mục tiêu của WB là cung cấp dịch vụ y tế chất lượng, giá cả phải chăng cho 1,5 tỷ người vào năm 2030. Việc cải cách y tế cơ sở để giải quyết những thách thức sức khỏe cấp bách nhất của khu vực sẽ là chìa khóa để đạt được mục tiêu đó. |
Nhưng tại nhiều quốc gia trong khu vực, các cơ sở y tế vẫn chủ yếu tập trung vào điều trị thay vì phòng ngừa. Nhận thức về nguy cơ của bệnh không lây nhiễm còn thấp, và nhiều người dân vẫn coi dịch vụ y tế cơ sở là kém chất lượng.
Hậu quả là các hộ gia đình thường bỏ qua việc chăm sóc tại tuyến cơ sở hoặc vượt tuyến đi khám tại các bệnh viện, dẫn đến việc chậm trễ trong tiếp cận y tế kịp thời và việc chưa tận dụng hết các dịch vụ phòng ngừa.
Ông Aaditya Mattoo - chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực Đông Á và Thái Bình Dương của WB cho biết, việc cải thiện y tế cơ sở là yếu tố sống còn cho sự tăng trưởng bền vững ở Đông Á và Thái Bình Dương. Bằng cách đầu tư vào phòng ngừa, đón đầu đổi mới sáng tạo và củng cố dịch vụ y tế cấp cộng đồng, các nước Đông Á và Thái Bình Dương sẽ tạo ra những cơ hội mới cho tiến bộ kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống trên toàn khu vực.
Trong bức tranh chung đó, Việt Nam là một trường hợp điển hình phản ánh rõ cả thành tựu lẫn thách thức của khu vực. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia đã đạt được những cải thiện ấn tượng về sức khỏe bà mẹ và trẻ em, song hiện nay ưu tiên hàng đầu đang chuyển sang việc đối phó với gánh nặng ngày càng tăng của các bệnh không lây nhiễm trong độ tuổi lao động. Tỷ lệ dân số từ 65 tuổi trở lên đạt 9,1%, cho thấy áp lực già hóa đang ngày càng rõ nét.
Các yếu tố nguy cơ tại Việt Nam cũng góp phần làm trầm trọng thêm gánh nặng bệnh tật. Giá thuốc lá thấp, rẻ hơn tới 15 lần so với Australia hoặc New Zealand, cùng với mức tiêu thụ rượu bia tăng nhanh và tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng, đã đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ tử vong quá mức do ô nhiễm cao nhất thế giới. Những yếu tố này trực tiếp thúc đẩy sự gia tăng của các bệnh tim mạch, ung thư, tiểu đường và bệnh hô hấp mãn tính.
Ở tuyến y tế cơ sở, những hạn chế về chất lượng dịch vụ trở thành điểm nghẽn lớn. Dù hơn 80% cơ sở y tế cơ sở có đủ nhân lực theo quy định, song vào năm 2016 vẫn chỉ có 70% xã nông thôn đáp ứng tiêu chuẩn quốc gia về hạ tầng và năng lực cơ bản.
Dẫu vậy, theo báo cáo của WB, Việt Nam cũng cho thấy những nỗ lực cải cách đáng chú ý, từ việc triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử cho phép người dân tiếp cận dữ liệu cá nhân, đến việc áp dụng bảng điểm cân bằng từ năm 2022 nhằm tự đánh giá và cải thiện kết quả hoạt động của các cơ sở y tế.
Khuyến nghị chung cho cả khu vực, báo cáo của WB cho rằng các cải cách cần được thiết kế phù hợp với năng lực tài chính, kỹ thuật cũng như bối cảnh chính trị của từng quốc gia.
Báo cáo đề xuất 4 hành động cụ thể. Đầu tiên là trang bị cho đội ngũ y tế cơ sở cơ sở hạ tầng, công cụ và kỹ năng cần thiết để giải quyết cả các bệnh không lây nhiễm. Thứ hai là nâng cao chất lượng chăm sóc thông qua việc giám sát và khen thưởng các đơn vị cung cấp dịch vụ đạt kết quả tốt. Thứ ba là đảm bảo chi phí y tế cơ sở ở mức phải chăng, thậm chí miễn phí cho người có thu nhập thấp. Cuối cùng, tuyên truyền, khuyến khích và tạo động lực để người dân áp dụng lối sống lành mạnh hơn, bao gồm cả việc chủ động tìm kiếm các dịch vụ chăm sóc dự phòng.
